Verhoogde oogdruk

Ook wel genoemd: 
Acuut glaucoom

Wat is acuut glaucoom?

Acuut glaucoom kan optreden wanneer de druk in het oog plotseling heel hoog wordt. In ongeveer 90% van de gevallen van (acuut) glaucoom bestaat een hoge oogdruk. In ongeveer 10% van de gevallen is de oogdruk normaal (zgn.

NB: acuut glaucoom geeft in korte tijd een volledige afsluiting van de kamerhoek van het oog.

Er bestaan andere vormen van glaucoom, die zich meer geleidelijk ontwikkelen. De meest voorkomende vorm is chronisch open kamerhoek glaucoom (kortweg: chronisch glaucoom).

Zie onze folder over ‘Glaucoom (Chronisch Open Kamerhoek)’ voor meer informatie.
Andere vormen die minder vaak voorkomen zijn ‘secundair glaucoom’ en ‘erfelijk glaucoom’. De rest van deze folder gaat alleen over acuut glaucoom.

Wat is de oorzaak van acuut glaucoom?

Om de oorzaak te begrijpen is het zinvol om de werking van vloeistoffen in het oog te begrijpen. Het oog moet zijn vorm behouden zodat lichtstralen nauwkeurig op de retina (het netvlies) worden gericht. Daarom is het grootste deel van het oog gevuld met zogenaamd glasvocht een gelei-achtige substantie. De voorkant van het oog is gevuld met een heldere vloeistof genaamd ‘kamerwater’, die meer waterachtig is.

Het kamerwater wordt voortdurend aangemaakt door cellen in het corpus ciliare (straalvormig lichaam) gelegen net achter de iris (het regenboogvlies). De vloeistof circuleert door de voorkant van het oog en wordt daarna afgevoerd via de kamerhoek – dit is de hoek tussen de iris en de cornea (hoornvlies). In de kamerhoek zitten afvoerkanaaltjes, het zogenaamde trabeculaire systeem die het kamerwater naar de bloedbaan afvoeren. Er wordt dus voortdurend oogvloeistof aangemaakt en afgevoerd.

Wat gebeurt er in het geval van acuut glaucoom?
Bij acuut glaucoom treedt er een blokkering op waardoor het kamerwater niet kan worden afgevoerd. Dit gebeurt wanneer de iris te dichtbij de lens komt. De vloeistof raakt opgesloten achter de iris en zorgt ervoor dat deze naar voren opzwelt, met als gevolg dat de afvoer van de vloeistof geblokkeerd raakt en dus geen afvoer plaats heeft. Omdat er nog steeds nieuwe vloeistof wordt aangemaakt, begint de druk in het oog snel te stijgen.

Wat is de oorzaak van de blokkering?
Het is meestal een combinatie van factoren. Bij sommige mensen is het gebied aan de onderkant van de iris zeer nauw, waardoor het makkelijker geblokkeerd raakt. Bij andere mensen kan de ooglens opgezwollen zijn, met hetzelfde resultaat. Deze toestand staat bekend als een ‘nauwe achterste oogkamer’ en mensen die dit hebben, zijn gevoeliger voor acuut glaucoom.

De iris speelt ook een rol. De spier van de iris regelt de grootte van de pupil (het zwarte deel in het midden van het oog). Als de pupil groter wordt, zet die spier op, wat de circulatie van de vloeistof kan blokkeren als de afvoer om te beginnen al nauw is. De pupil gaat open en verwijdt als er weinig licht is, bij plotselinge opwinding of bij gebruik van bepaalde medicijnen. Daarom is de kans dat acuut glaucoom ’s avonds optreedt groter, of bijvoorbeeld bij het kijken naar een voetbalwedstrijd op TV (weinig licht en plotselinge opwinding).

Wat kan acuut glaucoom triggeren?
Acuut glaucoom kan door verschillende soorten medicatie worden getriggerd als je er gevoelig voor bent. Op de totale bevolking is de kans op acuut glaucoom door deze medicijnen heel klein, vandaar dat ze in de regel toch gewoon worden voorgeschreven. Weet je dat je mogelijk gevoelig bent voor acuut glaucoom, laat het je arts dan weten voordat je begint met nieuwe medicijnen of oogdruppels, met name als het gaat om medicijnen die in het onderstaande lijstje vermeld staan:

  • Oogdruppels die worden gebruiken om de pupil te vergroten – bijvoorbeeld bij een oogcontrole.
  • Antidepressiva van de ‘tricyclische’vorm (chemische structuur van deze antidepressiva bestaat uit 3 koolstofringen) of van het ‘SSRI-type’ (nieuwere antidepressiva die specifiek de heropname van serotonine remmen).
  • Sommige medicijnen (behorend tot de groep zgn. ‘fenothiazinen) die worden gebruikt om misselijkheid, overgeven of schizofrenie te behandelen. Deze medicijnen worden overigens nog maar weinig toegepast.
  • Salbutamol (ipratropium) (luchtwegverwijder, die gebruikt wordt bij astma).
  • Topamax (topiramaat), een anti-epilepticum.
  • Sommige medicijnen die worden gebruikt om allergieën of maagzweren te behandelen, zoals chloorfeniramine (gebruikt in antihistaminica, middelen tegen allergie), cimetidine (Tagamet) en Ranitidine (deze middelen remmen de aanmaak van maagzuur).
  • Medicijnen die worden gebruikt bij een algehele narcose.

Voorover liggen (voor een langere tijd) kan de oogvloeistoffen ook beïnvloeden en acuut glaucoom triggeren, bijvoorbeeld bij een operatie aan de ruggengraat.

Wie krijgt acuut glaucoom?

Glaucoom komt bij 2 op de 100 mensen boven het 40e jaar voor, acuut glaucoom treedt bij ongeveer 1 op de 1000 op. De frequentie van voor komen stijgt met de leeftijd, het voor komen van ‘gewoon’ glaucoom gemiddeld 5% vanaf het 70e jaar en 10% vanaf het 80e jaar, de acute vorm komt minder vaak voor. Familiaal voorkomen verhoogt het risico en ook is het risico hoger bij ziekten als diabetes, hoge bloeddruk en hypercholesterolaemie. Ook verhoogt roken de kans op ontwikkeling van (acuut) glaucoom. Het komt vaker voor bij mensen die bijziend zijn (sterk negatieve bril), bij een (te) dun hoornvlies of afwijkingen aan de oogzenuw. Ook komt het vaker voor bij bepaalde bevolkingsgroepen zoals Zuidoost-Aziaten en Eskimo’s.

Hoe kan acuut glaucoom worden voorkomen?

Sommige mensen hebben een verhoogd risico op acuut glaucoom, vanwege een vernauwing van het gebied waar de vloeistof normaal uit het oog wordt afgevoerd. Soms komt dit naar voren bij een routine oogonderzoek. Het kan dan zijn dat je het advies krijgt voorzichtig te zijn met bepaalde medicijnen en oogdruppels (zie boven).

Als je een verhoogd risico op acuut glaucoom hebt, dan kan het zijn dat er uit voorzorg bijvoorbeeld een laserbehandeling wordt aangeraden.

Wees je bewust van de symptomen van acuut glaucoom. Iedereen met een rood oog en pijn of overgeven, of een rood oog en verminderd gezichtsvermogen moet eigenlijk meteen medische hulp zoeken. Als je met een nieuw medicijn begint of oogdruppels gebruikt om de pupillen te verwijden en je krijgt dan symptomen van acuut glaucoom, zoek dan onmiddellijk medische hulp; vertel je arts over de medicijnen en de symptomen. Op die manier is het makkelijker het probleem vroegtijdig te herkennen.