ADHD behandeling en medicatie

Ook wel genoemd: 
Attention Deficit Hyperactivity Disorder

Welke behandelingen bestaan er?

De behandeling die wordt aangeraden hangt af van de ernst van de aandoening en van de leeftijd van het kind. Ideaal gesproken is bij de behandeling een team van deskundigen betrokken, waaronder een arts, een onderwijzer, een verpleegkundige, een sociaal werker, een psychotherapeut, en een psycholoog. Er bestaat behandelingen met en zonder medicijnen.

Behandelingen zonder medicijnen

Bij jongere kinderen die nog niet naar school gaan of bij oudere kinderen met een milde ADHD is de eerste stap meestal een doorverwijzing naar een therapeut voor het kind. Veel gebruikte vormen van therapie zijn de cognitieve gedragstherapie die het kind kan leren om situaties vanuit verschillende hoeken te bekijken. Gezocht wordt naar het verband tussen een gebeurtenis en de gedachten en gevoelens die de gebeurtenis bij het kind opwekt. Dan kun je leren om er anders mee om te gaan. Tegenwoordig wordt ook vaak neurofeedback training ingezet. Daarbij wordt real-time feedback gegeven op gewenste hersenactiviteit. Het is een methode van conditionering van de hersenen om bij bepaalde frequenties wel of niet te produceren. Andere methoden zijn bv. fysiotherapie, bewegings- en ontspanningstherapie of methoden als audio-visuele entrainment (braintraining). Ook de ouders of verzorgers kunnen in een leer- en trainingsprogramma aan bod komen. In dergelijke programma’s kunnen zaken aan de orde komen als:

  • Het leren van vaardigheden om het probleemgedrag te beheersen en verbeteren.
  • Het leren van effectievere manieren om te communiceren en ook methoden voor je omgeving om met je kind te communiceren.
  • Het krijgen van een beter begrip in de emoties en het gedrag van je kind.

De onderwijzer van je kind kan worden uitgenodigd om deel te nemen aan het behandelproces. Ze kunnen in de klas bepaalde technieken gebruiken om je kind te helpen beter te leren en functioneren. Familietherapie kan ook nuttig zijn.
In ernstigere gevallen van ADHD, of in gevallen waar de hierboven omschreven behandelingen geen effect hebben, worden meestal medicijnen aangeraden.

Medicinale behandeling van ADHD

Eerst keus in de behandeling met medicijnen zijn middelen met de werkzame stof methylfenidaat. Verkrijgbaar onder de merknamen Ritalin, Concerta, Equasym en Medikinet.
Hoe effectief is behandeling met medicijnen?
De medicijnen die worden gebruikt om ADHD te behandelen worden al jaren met succes en bij veel kinderen gebruikt. Een aantal onderzoeken heeft aangetoond dat een combinatie van medicijnen en gedragstraining meer effect heeft dan gedragstraining alleen.
Hoe werkt methylfenidaat?
Methylfenidaat is een soort stimulerend middel. Het verhoogt de aanwezigheid van een stof genaamd dopamine in bepaalde delen van het brein, en dan met name die delen die verantwoordelijk zijn voor zelfbeheersing en concentratie, met als gevolg dat deze delen van het brein beter functioneren, waardoor het kind zich beter kan concentreren.
Hoe geef ik mijn kind methylfenidaat?
In de regel zal je kind met een lage dosering, bijvoorbeeld 5 mg driemaal daags, beginnen, en zal goed worden geobserveerd i.v.m. bijwerkingen. De dosering wordt dan geleidelijk verhoogd naar een maximum van 20 mg drie maal daags, afhankelijk van hoe goed het werkt en eventuele bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerking van methylfenidaat zijn slapeloosheid, gebrek aan eetlust en gewichtsverlies.
Als de dagelijkse dosering eenmaal is vastgesteld, kan het mogelijk zijn om over te schakelen naar een langer werkende vorm van methyldenidaat, en dan één maal daags.
Als je kind medicijnen gebruikt, dient het één maal per halfjaar te worden onderzocht om te controleren of de dosering effectief is en om er zeker van te zijn dat de bijwerkingen minimaal zijn. Bovendien is het raadzaam dat je arts de lengte, het gewicht en de bloeddruk van je kind meet. Het is goed om bij deze periodieke onderzoeken feedback te krijgen van mensen die regelmatig contact met je kind hebben, zoals onderwijzers, familieleden en andere verzorgers.
Hoe snel werkt methylfenidaat?
De kortwerkende variant Ritalin begint al binnen 20 minuten te werken en duurt zo’n 3-4 uur. De langwerkende variant als bv Concerta werkt langzamer en is zo’n 12 uur werkzaam en zorgt voor een regelmatigere verdeling van het medicijn in de bloedbaan gedurende de dag. Het kan een aantal weken duren voordat de volledige werking van het medicijn duidelijk wordt.
Hoe lang moet mijn kind medicijnen gebruiken?
De meeste kinderen moeten medicijnen gebruiken tot het eind van de middelbare school. Als ze in hun tienerjaren terechtkomen, kan je arts adviseren om het een jaar zonder de medicijnen te proberen, om te kijken of de medicijnen nog nodig zijn.
Als het gebruik van methylfenidaat leidt tot onacceptabele bijwerkingen of wanneer het niet effectief is, kan ervoor worden gekozen om over te stappen op één van de alternatieven. Er bestaan ook andere medicijnen voor de behandeling van ADHD, maar deze worden in de regel pas aangeraden als geen van de bovengenoemde medicijnen naar behoren werken.
Zijn de medicijnen veilig?

Het gebruik van medicijnen om ADHD te behandelen is controversieel, met name omdat mensen zich zorgen maken over de effectiviteit en mogelijke bijwerkingen. Ook kunnen de medicijnen verkeerd worden gebruikt of misbruikt. Toch wordt aangenomen dat deze medicijnen een belangrijke rol spelen in de behandeling van ernstige ADHD of bij mildere vormen waar andere behandelingen niet aanslaan.
Het lijkt erop dat de medicijnen bij kinderen niet verslavend werken. Hoewel er wel indicaties zijn dat de medicijnen soms worden misbruikt, mag worden aangenomen dat het gebruik van cocaïne door iemand met ADHD gevaarlijker is dan misbruik van een voorgeschreven medicijn.
Aangezien de veiligheid en effectiviteit van medicijnen bij de behandeling van ADHD in onderzoeken en in de praktijk ruimschoots is aangetoond, kunnen we stellen dat de controverse niet op feiten is gebaseerd.

En dieet?

Veranderingen in dieet in de behandeling van ADHD worden al jaren op grote schaal toegepast, in de vorm van:

  • Supplementen met stoffen waarvan men aanneemt dat ze ontbreken, bijvoorbeeld vetzuren zoals omega 3 en omega 6, en/of:
  • Het verwijderen van voedsel waarvan men aanneemt dat het schadelijk is, bijvoorbeeld voedsel dat kunstmatige kleurstoffen en andere stoffen bevat.

Het onderwerp dieet en de relatie ervan met gedrag, hyperactiviteit en ADHD is controversieel. Verder onderzoek is nodig om op dit gebied meer duidelijkheid te verschaffen.
In de richtlijnen die de NICE in 2008 heeft gepubliceerd komt men tot de conclusie dat er geen bewijs is dat veranderingen in het dieet van kinderen met ADHD helpt bij de behandeling, maar dat “bij de beoordeling van ADHD ook moet worden gekeken naar voedsel en drank die hun hyperactieve gedrag lijken te beïnvloeden. Als er een duidelijk verband is, moeten gezondheidsdeskundigen ouders aanraden een overzicht bij te houden van het eten en drinken, en van het ADHD gedrag. Als dat overzicht duidelijk maakt dat er een verband is tussen bepaalde voedingsstoffen en dranken, en gedrag, dan moeten ouders de mogelijkheid hebben een diëtist(e) te raadplegen.”
Kort gezegd kunnen we dus stellen dat het dieet van je kind waarschijnlijk niet de oorzaak is van ADHD en dat het in veel gevallen ook geen rol speelt bij de behandeling ervan. Er kunnen echter gevallen zijn waar kinderen gebaat zijn bij veranderingen in hun dieet of waarin ze negatief reageren op bepaalde soorten voedsel. Als het je opvalt dat bepaalde voedingsstoffen het gedrag van je kind verergeren, schrijf dat dan op en bespreek het met je arts of met een diëtist(e).

Is er iets anders beschikbaar voor oudere kinderen of volwassenen?

Oudere kinderen kunnen gebaat zijn bij een psychologische behandeling zoals cognitieve gedragstherapie of het aanleren van sociale vaardigheden. Deze behandelingen leren je kind het hoe en waarom van zijn gedrag te begrijpen. Bovendien leert je kind zijn gedrag en functioneren te verbeteren.
Bij volwassenen wordt een behandeling met medicijnen aangeraden als onderdeel van een bredere behandeling, bijvoorbeeld psychologische behandeling, advies m.b.t. gedragsbeheersing en hulp bij opleiding en werk.