BCG-vaccinatie

Wat is tuberculose?

Tuberculose (TBC) is een infectie die wordt veroorzaakt door een bacterie genaamd Mycrobacterium tuberculosis.

TBC wordt vaak via hoesten door familieleden op elkaar overgebracht. Als je TBC krijgt, is behandeling mogelijk.

Het is echter geen gemakkelijke behandeling, dus voorkomen is het beste. In Nederland is TBC met name teruggedrongen door betere woon- en sanitaire condities in de laatste 80 jaar. Daarnaast speelt vaccinatie ook een (kleine) rol aangezien dit een goede bescherming tegen TBC biedt.

Wie moet er tegen TBC worden ingeënt?

In de laatste decennia is het vaccinatieprogramma tegen TBC flink veranderd, standaard wordt niet meer gevaccineerd en indien gevaccineerd wordt betreft het veel minder mensen. Nu worden alleen nog mensen met een verhoogd risico op TBC ingeënt.

Vaccinatie tegen TBC wordt aangeraden bij kinderen onder de 12 jaar, die veel in contact komen met mensen uit gebieden waar tuberculose heel vaak voorkomt. Ook is vaccinatie aanbevolen voor mensen die langer dan 3 maanden naar een land gaan waar tuberculose regelmatig (endemisch) voor komt.

De reden dat vaccinatie tegen TBC in Nederland niet meer standaard wordt gegeven is dat de tuberculinetest, de huidtest om een TBC-infectie op te sporen, na een vaccinatie niet meer betrouwbaar is.
In landen waar TBC nog veel voor komt of waar TBC niet goed kan worden behandeld wordt wel gevaccineerd en worden vaccinatieprogramma’s opgezet (in het kader van ontwikkelingshulp vaak).

Tuberculinetest

Vóór vaccinatie plaatsvindt wordt in de regel de tuberculinetest uitgevoerd. Een paar dagen vóór de vaccinatie wordt een deel van de TBC-bacterie via een injectie in de huid van de onderarm aangebracht. De injectieplek wordt een paar dagen later onderzocht. In het kort:

  • Als er geen reactie is op de bacterie dan wil dat zeggen dat je niet in aanraking bent gekomen met TBC en dat je nog niet eerder bent ingeënt. Je kan dus worden gevaccineerd.
  • Als er een positieve reactie is (de huid wordt rood, zwelt tot een klein bobbeltje en raakt licht ontstoken) dan kan dit betekenen:
    • Je hebt een eerdere infectie met TBC doorgemaakt, of
    • Je hebt op dit moment een infectie met TBC, of
    • Je bent al gevaccineerd met het BCG vaccin, maar je bent dat vergeten.

Als je een positieve test hebt hoef je zeker niet gevaccineerd te worden. Wel kan worden aangeraden om via onderzoek vast te stellen of je momenteel (verschijnselen van) TBC hebt.

Het BCG-vaccin

Het BCG-vaccin (Bacillus Calmette-Guerin) stamt uit 1921 en is altijd een beperkt werkend vaccin geweest. De bacteriën in het BCG-vaccin zijn nog levend maar verzwakt, zodat ze geen TBC kunnen veroorzaken. De injectie wordt in de regel in de linker bovenarm toegediend. Omdat het vaccin maar bij 8 van de 10 mensen effectief is biedt het geen gegarandeerde bescherming tegen TBC.

Ook na vaccinatie met het BCG-vaccin ontwikkelen sommige mensen toch TBC.

Na de injectie verschijnt er meestal een kleine zwelling op de plek van de injectie. In de loop van de volgende weken kan deze zwelling groter worden waarna hij verdwijnt en er een klein litteken achterblijft. Er hoeft geen verband op de zwelling te worden gedaan tenzij er vocht uitkomt.

Zijn er mogelijke bijwerkingen van het BCG-vaccin?

  • Bij sommige mensen is de reactie van de huid erger, gepaard gaand met meer roodheid, lichte ontsteking of een tijdelijke verharding van de huid op de injectieplaats. In de meeste gevallen verdwijnt die verschijnselen echter na een paar weken.
  • In een enkel geval is het litteken groter dan normaal.
    Het kan zijn dat klieren in de oksels opzetten. Dit is een normale reactie op de vaccinatie en verdwijnt binnen een paar dagen.
  • Een extreme reactie op BCG is uiterst zeldzaam.

Als je bezorgd bent over bijwerkingen raadpleeg dan je arts.

Wie moet er niet met het BCG vaccin worden ingeënt?

Je moet niet met het BCG-vaccin worden ingeënt:

  • Als je immuunsysteem niet goed functioneert, bijvoorbeeld als je wordt behandeld met chemotherapie of radiotherapie, als je bijvoorbeeld leukemie of kanker hebt, als je hoge doses corticosteroïden moet gebruiken, of als het HIV positief bent.
  • Als je zwanger bent. Binnen 3 maanden na de vaccinatie moet je ook zorgen niet zwanger te worden. Het vaccin kan namelijk schadelijk zijn voor de baby, m.n. in de eerste maanden van zwangerschap. De vaccinatie kan wel worden toegepast als je borstvoeding geeft.