Chronische prostatitis

Wat is de prostaatklier?

Alleen mannen hebben een prostaatklier. Deze is net achter de blaas gelegen en heeft normaal gesproken de omvang van een kastanje. The urinebuis (de tube die de  urine van de blaas afvoert) loopt door het midden van de  prostaat. De prostaat is betrokken bij het maken van sperma, maar de meeste sperma wordt door de zaadblaas (een andere klier) gemaakt.

Wat is chronische prostatitis?

Prostatitis betekent dat er sprake is van ontsteking aan de  prostaatklier. Prostatitis kan acuut zijn (plotseling opkomen) of chronisch (aanhoudend). Het kan infectieus zijn (door infectie veroorzaakt) of niet-infectieus.

Om een diagnose van chronische prostatitis te kunnen stellen, moeten de symptomen minstens drie maanden aanwezig zijn geweest. Bij acute prostatitis komen de klachten meestal sneller op en verdwijnen ze ook weer snel. Er zijn twee hoofdsoorten van chronische prostatitis:

  • Chronische bacteriële prostatitis
  • Chronische prostatitis/CPPS (chronic pelvic pain syndrome)

Deze brochure gaat alleen over chronische prostatitis.

Wie krijgt chronische prostatitis?

Chronische prostatitis komt vrij veel voor. Tussen de 10-20% van de mannen zal een keer in zijn leven te maken krijgen met chronische prostatitis. Chronische prostatitis treft meestal mannen op een leeftijd van tussen de 30-50 jaar, maar het kan op alle leeftijden voorkomen.

Ongeveer 90% van de mannen met chronische prostatitis heeft chronische prostatitis/CPPS. Ongeveer 10% van de mannen met chronische prostatitis heeft chronische bacteriële prostatitis, dus deze vorm is zeldzaam in vergelijking tot de chronische prostatitis/CPPS.

Chronische bacteriële prostatitis

Wat veroorzaakt chronische bacteriële prostatitis?
Chronische bacteriële prostatitis is een infectieus soort prostatitis. Het wordt veroorzaakt door chronische (aanhoudende) bacteriële infectie van de prostaatklier. Een man met chronische bacteriële prostatitis zal gewoonlijk al vaak urineweginfecties hebben gehad. Chronische bacteriële prostatitis wordt veelal veroorzaakt door hetzelfde soort bacteriën dat ook urineweginfecties veroorzaakt. De prostaatklier kan geïnfecteerd zijn en daardoor kunnen de infecties herhaaldelijk terugkomen. Chronische bacteriële prostatitis is geen seksueel overdraagbare infectie.

Wat zijn de symptomen van chronische bacteriële prostatitis?
Bij mannen met chronische bacteriële prostatitis komen de symptomen af en toe opzetten. Tijdens een aanval kan men last hebben van pijn en ongemak. Dit voelt men voornamelijk aan de basis van de penis, rond de anus, net boven het schaambeen en/of laag in de rug. De pijn kan naar de penis en de zaadballen uitstralen. Stoelgang kan pijnlijk zijn. Symptomen van urineweginfectie zijn ook mogelijk, zoals pijn bij het plassen, veelvuldig plassen en druk op de blaas.

Deze klachten lijken op de symptomen van acute bacteriële prostatitis. Het is echter zo dat mannen met een aanval van chronische bacteriële prostatitis de neiging hebben minder ziek te zijn dan degenen met een acute prostatitis. Koorts (hoge temperaturen) is bijvoorbeeld minder waarschijnlijk, evenals pijn in het algemeen.

Bij chronische bacteriële prostatitis zullen de symptomen gewoonlijk verdwijnen wanneer ze met antibiotica behandeld worden. Tenzij de antibiotica de infectie helemaal uit de prostaatklier verwijdert blijft echter het risico bestaan dat de infectie terugkomt. Tussen de aanvallen door kan er sprake zijn van lichte napijn en plasklachten (zoals veelvuldig plassen en druk op de blaas).

Chronische prostatitis/chronisch bekkenpijnsyndroom (CPPS)

Wat veroorzaakt chronische prostatitis/chronisch bekkenpijnsyndroom?
Chronische prostatitis/CPPS is een chronisch (aanhoudend) ongemak of pijn, die men in het onderste bekkengebied voelt – voornamelijk bij de basis van de penis en rond de anus. De diagnose wordt meestal gesteld, als er gedurende een periode van zes maanden tenminste drie maanden lang sprake is geweest van pijn. 

De oorzaak van dit type chronische prostatitis is niet helemaal duidelijk. Er zijn veel theorieën naar voren gebracht wat betreft de oorzaak. Deze omvatten: infectie van de prostaat met een bacterie die nog niet bekend is; zenuwproblemen rond de prostaat; een auto-immuun probleem van de prostaatklier (antistoffen die normaal geproduceerd worden om de infectie te bestrijden, zouden de cellen van de prostaatklier om de één of andere reden aantasten); ontsteking door tegendruk van de urine die bij het plassen in de prostaat teruggedrongen wordt.

De term prostatitis wijst feitelijk op ontsteking en/of infectie van de prostaatklier. De exacte oorzaak van deze vorm van chronische prostatitis is echter niet bekend, en er is veel verschil in de reacties op de antibiotica en ontstekingsremmende pijnstillers. Dit is de reden waarom sommige artsen liever de term 'chronisch bekkenpijnsyndroom' gebruiken. Het gebruik van deze term wil niet altijd zeggen dat het probleem van de prostaatklier komt.

Wat zijn de symptomen van chronische prostatitis/chronisch bekkenpijnsyndroom?
De symptomen zijn gewoonlijk aanwezig geweest binnen de afgelopen zes maanden.
Deze symptomen omvatten:

  • Pijn – meestal rondom de basis van de penis, rond de anus, onder in de buik en onder in de rug. Soms straalt de pijn uit naar het uiteinde van de penis en/of naar de zaadballen. Pijn is het hoofdsymptoom bij chronische prostatitis. De pijn kan van per dag in heftigheid wisselen.
  • Plasklachten – zoals lichte pijn bij het plassen, veelvuldig plassen en soms druk op de blaas, het duurt even eer de plas op gang komt, een zwakke straal.
  • Seksuele problemen – ervaren van impotentie (moeite om tot erectie te komen), ejaculatie kan soms pijnlijk zijn en bij sommige mannen is de pijn na seks erger
  • Andere symptomen – moeheid en overal pijntjes.

Heb ik onderzoek nodig bij chronische prostatitis?
Onderzoek van de prostaatklier. De arts kan de prostaatklier onderzoeken door middel van een gehandschoende vinger in de endeldarm. De prostaatklier kan tijdens het onderzoek zacht aanvoelen bij chronische prostatitis. Dit is echter niet altijd het geval.

Een urinetest wordt gewoonlijk afgenomen om urineweginfectie uit te sluiten. Dit is bijzonder belangrijk bij chronische bacteriële prostatitis, hoewel er tussen de aanvallen door soms geen tekenen van infectie te zien zijn.
Nader onderzoek van de nieren en de urinewegen. Als de arts vermoedt dat er kans is op chronische bacteriële prostatitis, dan kan het wenselijk zijn nader onderzoek te doen om uit te sluiten dat problemen met de urinewegen tot de infectie bijdragen (of deze veroorzaakt hebben). Bijvoorbeeld, een echo van de nieren om te zien of er sprake is van afwijkingen.

Onderzoeken om andere oorzaken van de symptomen uit te sluiten, waaronder:

  • Chronische prostatitis kan dezelfde symptomen hebben als een seksueel overdraagbare infectie. Daarom kan de arts voorstellen om een uitstrijkje of een urinetest te doen om dit uit te sluiten. NB: chronische prostatitis is geen seksueel overdraagbare infectie.
  • Als de symptomen niet typisch zijn, kunnen andere onderzoeken geadviseerd worden om andere aandoeningen aan de prostaat of nabijgelegen organen uit te sluiten. Bijvoorbeeld de arts kan soms een bloedonderzoek voorstellen om andere problemen met de prostaatklier uit te sluiten.
  • Als de arts vermoedt dat het om chronische prostatitis gaat, dan kan hij je naar een specialist verwijzen (gewoonlijk een uroloog) voor nader onderzoek. Als je naar een specialist verwezen wordt, dan wordt een beetje prostaatvocht (afscheiding) afgenomen om prostaatinfectie uit te sluiten. De arts kan daarbij de prostaat zachtjes masseren met een gehandschoende vinger in de endeldarm. Daardoor wordt er vocht uit de prostaat via de urinebuis en de penis naar buiten geduwd en opgevangen voor onderzoek op bacteriën. Als het om CPPS gaat, worden er geen bacteriën in het prostaatvocht of de urine gevonden.

Wat is de behandeling bij chronische prostatitis?
De behandeling van chronische prostatitis kan moeilijk zijn. Bij de meeste mensen verbeteren de klachten echter over de maanden of de jaren.

Als de huisdokter vermoedt dat het om chronische prostatitis gaat, zoals boven beschreven, dan zal hij je naar een specialist verwijzen voor nader onderzoek. In de tussentijd, terwijl je op je afspraak met de specialist wacht, kan de huisarts het volgende voorstellen:

  • Pijnstillers zoals Paracetamol of Ibuprofen, die de pijn kunnen verlichten.
  • Laxeermiddelen kunnen helpen als stoelgang pijnlijk of moeilijk is.
  • Antibiotica. Een kuur van vier weken kan nuttig zijn. Antibiotica worden meestal geadviseerd als zich in het afgelopen jaar een urineweginfectie of een aanval van acute prostatitis heeft voorgedaan. Dit is om er absoluut zeker van te zijn dat er geen sprake van infectie meer is. 

Geruststelling en uitleg zijn soms ook nuttig. Sommige mensen maken zich bezorgd over de kans op een ernstige ziekte zoals prostaatkanker. Bezorgdheid en angst kunnen de symptomen verergeren. Daarom is het waarschijnlijk ook nuttig te weten dat het om chronische prostatitis gaat, en niet om een andere ziekte. Men moet echter wel accepteren dat pijn en ongemak waarschijnlijk een tijd lang voort zullen duren.

Behandelingen die de specialist voor kan stellen
Verschillende behandelingen kunnen worden geprobeerd in geval van chronische prostatitis. Sommige mensen hebben er baat bij, maar er is tot dusver nog maar weinig onderzoek, waardoor bevestigd kan worden dat een behandeling ook helpt. Het gaat hier niet om standaard- of routinebehandelingen, maar een specialist kan toch voorstellen dat je er één probeert.

Bij chronische bacteriële prostatitis, kunnen dit mogelijke behandelingen zijn:

  • Een langere antibioticakuur. Als de specialist vermoedt dat het om chronische bacteriële prostatitis gaat en de symptomen zijn na vier weken antibioticakuur niet verdwenen, dan kan hij/zij een langere kuur voorstellen. Soms kan de kuur tot drie maanden duren.
  • Wegnemen van de prostaat (prostatectomie) kan overwogen worden als er zich kleine steentjes (calculi) in de prostaat bevinden. Het is niet duidelijk in hoeverre dit nuttig is, maar er is geopperd dat deze kleine steentjes de reden kunnen zijn, dat sommige mensen herhaaldelijk infecties bij chronische bacteriële prostatitis krijgen. Deze operatie wordt niet zo vaak gedaan en is niet voor iedereen geschikt. De specialist kan advies geven.

Bij chronische prostatitis/CPPS, kunnen de volgende behandelingen overwogen worden:

  • Antibiotica kunnen in eerste instantie geprobeerd worden, hoewel het bewijs voor doeltreffendheid beperkt is.  Sommige antibiotica kunnen ook ontstekingsremmende eigenschappen hebben, of ze kunnen bepaalde bacteriën verwijderen die niet te vinden zijn bij urineonderzoek.
  • Alfablokkers zijn medicijnen die gebruikt worden om de prostaatvergroting te behandelen. Ze ontspannen het spierweefsel van de prostaat en de afvoer van de blaas. Er zijn verschillende soorten. Er is bewijs dat ze bij CPPS kunnen helpen en het is dus het proberen waard.
  • Andere medicijnen zoals bioflavonoïden (zoals quercetine) en finasteride (dit is een anti-androgeen, wat de prostaat in omvang doet afnemen).
  • Stressmanagement en andere pijnverlichtende technieken worden soms geprobeerd om te leren met de aanhoudende pijn om te gaan.
  • Onderzoek is gaande om te proberen betere behandelingen voor chronische bacteriële prostatitis en chronische prostatitis/CPPS te vinden.

Wat is de prognose?
Het is moeilijk een prognose te geven. De symptomen kunnen lang duren, hoewel ze soms kunnen 'komen en gaan' of in hevigheid variëren. Pijnstillers kunnen het ongemak tot een minimum beperken.

De meeste mannen met een diagnose van chronische prostatitis/CPPS ondervinden gedurende de volgende zes maanden een verbetering in de symptomen. Volgens een bepaalde studie had een derde van de mannen na één jaar geen verdere klachten meer. In een andere grote studie merkte een derde van de mannen een matige tot grote verbetering over een periode van twee jaar.