Cyste van de eierstok

Ook wel genoemd: 
Ovariumcyste

Wat zijn eierstokken?

Vrouwen hebben twee eierstokken, één aan elke kant van de baarmoeder in de onderbuik. Eierstokken zijn klein en rond, ongeveer zo groot als een walnoot. De eierstokken produceren eitjes. Bij vruchtbare vrouwen wordt elke maand een eitje (ovum) losgelaten door één van de eierstokken. Het eitje gaat door de eileider naar de baarmoeder waar het bevrucht kan worden door sperma.

De eierstokken maken ook hormonen waaronder de belangrijkste ‘vrouwelijke’ hormonen – oestrogeen en progesteron. Deze hormonen komen in de bloedbaan en hebben verschillende effecten op andere lichaamsdelen waaronder het reguleren van de menstruatiecyclus.

Bij vrouwen die de leeftijd hebben om kinderen te baren, wordt elke maand een eitje gevormd wat groeit in een kleine structuur in een eierstok genaamd een follikel. Wanneer het eitje wordt losgelaten (bij de ovulatie) verandert het follikel in het zgn. corpus luteum (letterlijk: gele lichaam). Wanneer je zwanger wordt vormt het corpus luteum hormonen die helpen bij de zwangerschap. Word je niet zwanger, dan krimpt het corpus luteum en verdwijnt binnen een paar weken.

Wat zijn cysten van de eierstok?

Een cyste is een met vocht gevuld zakje. Cysten ontwikkelen zich op verschillende plaatsen in het lichaam. Afhankelijk van het type cyste kan het vocht in de cyste verschillen van dun en waterig tot dik en stroperig. Sommige cysten hebben een dikkere vaste buitenwand met maar een beetje vloeistof erin.

Cysten in de eierstok komen vaak voor. De meeste eierstokcysten zijn goedaardig (dus geen kanker) maar sommige bevatten wel kankercellen, of kunnen na verloop van tijd tot kanker worden. Eierstokcysten kunnen verschillen in maat – van minder dan de grootte van een boon tot de maat van een hele grote meloen. Er zijn verscheidene soorten:

Functionele cysten van de eierstok

Dit is de meest voorkomende soort. Ze vormen zich bij sommige vrouwen die de leeftijd hebben om kinderen te baren (vrouwen die ongesteld worden) wanneer er een ‘functionele’ fout is in de ovulatie. Ze komen vaak voor. Er zijn twee soorten:

  • Follikelcysten. Een follikel (zie hierboven) kan soms groeien en zich vullen met vocht. Ze kunnen nogal eens voorkomen bij vrouwen die vruchtbaarheidsbehandelingen krijgen.
  • Corpus luteumcysten. Deze komen voor wanneer het corpus luteum (zie hierboven) zich vult met vocht of bloed om een cyste te vormen. (Een met bloed gevulde cyste wordt soms een hemorragische cyste genoemd)

Beide cystes kunnen wel groeien tot 6cm in doorsnee. Ze hebben over het algemeen geen behandeling nodig omdat ze meestal uit zichzelf weggaan binnen een paar maanden.

Dermoïdcysten (soms worden deze goedaardig gerijpte cystische teratomen genoemd)

Dermoïdcysten komen vaak voor bij jongere vrouwen. Deze cysten kunnen erg groot worden – tot wel 15 cm in doorsnee. Ze kunnen ‘vreemde’ zaken bevatten zoals haar, delen van tanden of botten, vetweefsel, etc. Dit komt omdat deze cysten zich ontwikkelen vanuit cellen die eitjes maken in de eierstok. Een eitje heeft de mogelijkheid om zich te ontwikkelen in elk type cel. Daarom kunnen deze cysten verschillende soorten weefsel maken.

Bij ongeveer 1 op de 10 gevallen ontwikkelt zich een dermoïdcyste in beide eierstokken. Meer dan de helft van de dermoidcysten lost zichzelf op en verdwijnt binnen een paar maanden, vooral als ze klein zijn. Dermoidcysten kunnen in de familie voorkomen.

Cystadenomen

Deze ontstaan vanuit cellen die de buitenkant van de eierstok bedekken. Er zijn verschillende soorten. Bijvoorbeeld, sereuze cystadenomen gevuld met een dunne vloeistof en mucineuze cystadenomen gevuld met een dikke, slijmachtige, soms stroperige vloeistof. Dit soort cysten zitten stevig vast aan een eierstok door middel van een steeltje en ze groeien vrijwel nooit binnenin de eierstok. Sommigen worden heel groot. Ze zijn meestal goedaardig maar sommigen bevatten kankercellen.

Endometriose

Bij veel vrouwen die endometriose hebben ontstaan één of meerdere cysten op hun eierstokken. Endometriose is een toestand waarin stukjes weefsel, dat de baarmoeder bekleedt, buiten de baarmoeder zitten. Hier ontstaan soms met bloed gevulde cysten in. Het oude bloed in deze cysten lijkt op chocola en daarom worden deze cystes soms ‘chocoladecysten’ genoemd. Ze zijn goedaardig.

Zie ook het afzonderlijke artikel over endometriose.

Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)

Polycysteus betekent ‘meerdere cysten’. Als je PCOS hebt ontwikkel je veel kleine goedaardige cysten in je eierstokken. De cysten ontwikkelen zich door een probleem met de ovulatie veroorzaakt door hormonale onbalans. PCOS wordt geassocieerd met menstruatieproblemen, verminderde vruchtbaarheid, haargroei, obesitas (vetzucht) en acne.

Zie ook het afzonderlijke artikel over polycysteus ovarium syndroom.

Overig

Er zijn nog een paar zeldzame soorten cysten in de eierstok. Er zijn ook nog verschillende soorten goedaardige eierstoktumoren die stevig zijn en geen cysten zijn (dus geen vloeistof in het inwendige van de cyste).