Eczeem – triggers en irriterende stoffen

Wat is eczeem (dermatitis)?

Met eczeem en dermatitis wordt meestal hetzelfde bedoeld: een huidontsteking.
De huid wordt rood, gaat jeuken en vertoont ook vaak blaren. De twee belangrijkste soorten zijn:

  • Atopisch eczeem. Veroorzaakt door een ‘inwendig probleem’. Je wordt geboren met een neiging om steeds weer ontstekingen van de huid te ontwikkelen.
  • Contactdermatitis. De veroorzaker ligt buiten het lichaam. Meestal een bepaalde stof (contactallergie). Kenmerkend is dat de plekken met roodheid en jeuk ontstaan waar de huid met een bepaalde stof in aanraking is gekomen. De klachten verdwijnen als contact met de betreffende stof wordt voorkomen.

Wat zijn de oorzaken en de irritaties?

Bij de meeste mensen met atopisch eczeem is geen duidelijk reden aan te wijzen waarom de verschijnselen van tijd tot tijd de kop opsteken. We zien wel dat sommige ontstekingen erger worden als de huid wordt blootgesteld aan bepaalde stoffen of omstandigheden. In dit artikel wordt een aantal van die veroorzakers en irritaties behandeld.

Zeep en schoonmaakmiddelen

Zeep en schoonmaakmiddelen verwijderen de natuurlijke ‘olielaag’ van je huid. Ze drogen je huid uit, die daardoor gevoeliger wordt voor de inwerking van allerlei stoffen. Ook zorgen ze vaak voor jeuk. Gebruik daarom in plaats van zeep en badschuim ‘vochtinbrengende zeepvervangers’ en/of (bad)olie. Lees ook het artikel: ‘Eczeem – Verzachtende middelen’.

Bij gebruik van schoonmaakmiddelen altijd rubberen handschoenen met een katoenen binnenzijde dragen. Kleding moet na het wassen altijd heel goed met zuiver water uitgespoeld worden, zodat alle zeepresten verdwijnen. Er is weinig bewijs voor dat ‘gewone’ wasmiddelen meer eczeem veroorzaken dan ‘biologische’ wasmiddelen. De meningen daarover zijn verdeeld.

Toiletartikelen en parfum

De parfums, conserveringsmiddelen en alcohol in diverse toiletartikelen (zoals deodorant) en make-up kunnen een irriterende werking hebben op de huid. Doen die verschijnselen zich voor, gebruik het betreffende artikel dan niet meer. Eventueel kun je een ander artikel proberen.

Kleding

Draag op de huid bij voorkeur katoenen kleding en zeker geen irriterende stoffen, zoals wol. Het is echter meestal meer de gladheid van het materiaal die zorgt dat je minder last hebt (hoe gladder hoe minder!) dan het soort materiaal. Sommige kunststof materialen zijn, door hun gladheid, zelfs net zo goed als katoen.

Temperatuur

Probeer extreme hitte of kou te vermijden. Ze kunnen, net als extreme vochtigheid of droogte,  irritatie opwekken aan de huid.

Stress, dwangmatig krabben en de ‘krab-jeuk’-cirkel

Eczeem wordt niet veroorzaakt door stress. Stress kan echter wel als gevolg hebben dat je jezelf, als je al eczeem hebt, veel vaker gaat krabben. Dat krabben kan de jeuk weer erger maken, waardoor je weer meer gaat krabben, enzovoorts, enzovoorts. Je komt zo in een voortdurende ‘krab-jeuk’-cirkel’ terecht. Die kan ervoor zorgen dat eczeem veel ernstiger wordt.
Probeer daarom, zoveel als mogelijk, om niet te krabben. Het helpt in elk geval iets, als je je nagels heel kort knipt. ’s Nachts kun je speciale katoenen handschoenen dragen, zodat je jezelf niet krabt in je slaap. Voor baby’s zijn er speciale wantjes.
Als je toch even de jeuk wilt tegengaan, wrijf dan liever met je vingers over de plek dan dat je krabt.

Bij sommige mensen kan het helpen om ontspanningsoefeningen te doen, om de stress (en daarmee het krabben) te verminderen.

De invloed van voeding op eczeem

Minder dan 10% van de kinderen met atopisch eczeem heeft ook een voedselallergie die de verschijnselen kan verergeren. Wel zal voedselallergie bij kleine kinderen met een ernstige vorm van eczeem de aandoening versterkt oproepen. Voedingsmiddelen waarvan het meest bekend is dat ze kunnen bijdragen aan eczeem, zijn: koemelk, eieren, soja, tarwe, vis en noten.

Hoe kom ik er achter of voeding eczeem verergert?

  • Voedselallergie kan plotseling optreden. Soms al binnen twee uur nadat het betreffende middel is gegeten. Jeuk zal erger worden en dus ook het krabben. Een veel voorkomend verschijnsel is het opzwellen en rood worden van het gebied rondom de mond. Een ander huidprobleem dat zich kan voordoen is urticaria (netelroos), met jeuk en vochtgevulde bultjes. Dit lijkt op de verschijnselen die ontstaan als je in contact komt met brandnetels.
  • Andere verschijnselen kunnen zijn: buikpijn, overgeven, kortademigheid, jeuk aan de ogen en niezen.
    Soms komen de verschijnselen van een voedselallergie pas later op. Zes of zelfs 24 uur na het eten is geen uitzondering. Vaak treedt dan sterkere jeuk op en ontstaat eczeem. Soms gaat het gepaard met buikpijn en diarree.

Als je denkt dat voedingsmiddelen eczeem verergeren, ga dan naar de dokter. Die vraagt je meestal om 4 tot 6 weken lang een dagboek bij te houden. Daarin schrijf je elk verschijnsel van eczeem op én wat gegeten of gedronken wordt.
Daardoor is het mogelijk om ‘verdachte’ etenswaren en drinken op te sporen.

Om er zeker van te zijn dat eczeem wordt veroorzaakt door een bepaald soort voedsel, is het goed om naar een diëtist te gaan. Die kan een zogenoemde ‘Eliminatie – provocatie-test’ doen. Dit houdt in:

  • Twee tot zes weken het verdachte voedsel NIET eten en kijken of de eczeem weggaat.
  • Dan het verdachte voedsel WEL eten en kijken of het eczeem weer terugkomt.
  • Opnieuw stoppen en kijken of de eczeem verdwijnt.

Het is belangrijk dat deze test wordt begeleid door een diëtist. Hij moet goed worden uitgevoerd en tegelijk moet je tijdens die periode ook gewoon goed eten.
Is eenmaal vastgesteld voor welke voedingsmiddelen je allergisch bent, dan kan een dieet worden samengesteld waarin deze voedingsmiddelen ontbreken, maar ook zodanig is samengesteld dat het je wel voldoende noodzakelijke voeding biedt.

Enkele andere zaken over voedselallergie en eczeem

  • Kan een lichte vorm van eczeem bij een kind goed behandeld worden met een vochtinbrengende crème of corticosteroïd-zalf, dan mag gewoon alles gegeten worden.
  • Ook als voedselallergie is bewezen, kan eczeem blijven bestaan, ondanks dat bepaalde voedingsmiddelen niet meer worden gegeten. Wel kunnen de verschijnselen minder worden. Behandeling met oliën en vochtinbrengende crèmes blijft nodig.

Huisstofmijt

Huisstofmijt is een heel klein insect dat in elk huishouden voorkomt. Het is alleen te zien met een microscoop. Huisstofmijt leeft vaak in slaapkamers. Met name in matrassen, als onderdeel van het ‘stof’.

Veel mensen met eczeem zijn allergisch voor huisstofmijt. Als je allergisch bent, dan kan het helpen als je maatregelen neemt om huisstofmijt zoveel mogelijk uit je huis te weren. Toch wordt dit niet vaak geadviseerd, omdat:

  • Onderzoekers het niet met elkaar eens zijn of het echt helpt. Er bestaat wel enig bewijs dat het helpt om huisstofmijt te verwijderen, maar er is meer onderzoek nodig om echt zekerheid te hebben.
  • Het is onmogelijk om huisstofmijt helemaal weg te krijgen uit je huis. Het is moeilijk en langdurig consequent werk om zoveel huisstofmijt weg te krijgen dat je er ook echt nut van hebt.
  • Behandeling met vochtinbrengende middelen en/of een korte, gerichte behandelingen met corticosteroïden op de ontstoken plaatsen werkt meestal zeker zo goed en het kost veel minder tijd en moeite.

Hoewel er dus geen algemeen bewijs is en het verwijderen van huisstofmijt een erg moeilijke en langdurige kwestie is, geeft het sommige mensen toch een bepaalde verlichting. Voor hen zetten we hier een aantal zaken op een rij die ervoor kunnen zorgen dat huisstofmijt in huis vermindert:

  • Verwijder (indien mogelijk) alle vloerbedekking uit de slaapkamer. Zet ook geen met stof beklede meubelen in de slaapkamer.
  • Gebruik een anti-huisstofmijt matrasdek, dekbedden, dekbedovertrekken, kussens en slopen. Allemaal verkrijgbaar bij een goede, gespecialiseerde beddenzaak. Het is belangrijk dat matrassen, dekbedden en kussens regelmatig buiten (!) geklopt of opgeschud worden. Overtrekken en slopen moeten zeker elke 1 of 2 weken gewassen worden.
  • In tegenstelling tot wat je zou  verwachten, kun je beter veren kussens dan synthetische kussens gebruiken.
  • Elke week de slaapkamer met vochtige doeken schoonmaken. Elke dag is nog beter.
  • Vaak stofzuigen. Gebruik daarvoor een stofzuiger met een goed filter, die de mijt opzuigt en ook in de stofzak houdt.
  • Elke week de matras stofzuigen.
  • De slaapkamer regelmatig ‘luchten’ door ramen en deuren open te zetten en alles ‘door te laten waaien’.
  • Beperk de hoeveelheid stoffen speelgoed (zoals poppen). Leg ze regelmatig, in een plastic zak 24 uur in de vriezer. Huisstofmijt wordt daardoor gedood. Was het speelgoed– als het kan - op 60º Celsius als het uit de diepvries komt.
  • Hou de relatieve vochtigheid laag. Droog bijvoorbeeld geen handdoeken op de radiator van de verwarming. Een elektrische deken houdt vocht uit de matras en zal de hoeveelheid huisstofmijt laag houden.

Huisdieren

Volgens sommige ouders wordt eczeem bij hun kinderen erger als die kinderen in contact komen met een huisdier. De oorzaak is een allergie voor schilfers, aanwezig op de haren van de dieren. Als het vermoeden bestaat dat dit de oorzaak is, hou het dier dan een tijd weg bij het kind. Verdwijnt de eczeem vervolgens, dan zal het dier de oorzaak zijn.

Andere veroorzakers

Eczeemverschijnselen worden soms ook veroorzaakt (of verergerd) door pollen, schimmels, zwangerschap en hormonale veranderingen rondom de menstruatie. Helaas zijn sommige van die oorzaken niet te vermijden. Mogelijk zijn er ook nog andere oorzaken, die we momenteel (nog) niet kennen.