Epilepsie - Anticonceptie en zwangerschap

Anticonceptie

Sommige epilepsiemedicijnen hebben als bijwerking, dat ze de snelheid verhogen waarmee anticonceptiepillen of –injecties verwerkt worden in de lever. De anti-epileptische medicijnen zorgen namelijk voor een stijging van de leverenzymen, doordat ze bepaalde processen die in de levercellen plaatsvinden versnellen. Onder meer de volgende medicijnen zorgen voor een stijging van de leverenzymen: carbamazepine, oxcarbazepine, fenobarbital, phenytoine, primidon en topiramaat.

Andere anti-epilepsie medicijnen, zoals Natriumvalproaat, Lamotrigine (lees verderop meer) en ethosuximide laten geen stijging van de leverenzymen zien.

Over het algemeen krijgen vrouwen met epilepsie, die de pil gebruiken, een anti-epilepsie medicijn dat geen stijging van de leverenzymen veroorzaakt. Voor welke anticonceptiepil dan wordt gekozen, hoe sterk, enzovoorts, is dan meestal hetzelfde als bij alle andere vrouwen (met uitzondering van Lamotrigine – zie hieronder).
In het artikel ‘Diverse soorten anticonceptie’  worden alle soorten en mogelijkheden besproken.

Soms zal het absoluut noodzakelijk zijn om een anti-epilepsie medicijn te gebruiken, dat als kenmerk heeft dat het de leverenzymen doet stijgen. Daarbij kunnen zich de volgende omstandigheden voordoen (afhankelijk van je persoonlijke situatie):

  • Als je de bijbehorende anticonceptiepil gebruikt – dan moet de hoeveelheid oestrogeen ten minste 50 microgram zijn. Dat is meer dan de normale hoeveelheid. Dokters adviseren verder ook:
    • Je moet steeds drie strips na elkaar gebruiken, met een pauze na de derde strip.
      De ‘pauze’ dienst slechts 4 dagen te duren in plaats van de gebruikelijke 7 dagen.
    • Krijg je hevige bloedingen tijdens pilgebruik, dan moet de dosis verhoogd worden naar 75 tot 100 microgram per dag.
    • Zelfs met al deze maatregelen, is de betrouwbaarheid van de pil niet 100%. Meestal wordt daarom aangeraden om als extra voorbehoedsmiddel een condoom te gebruiken.
  • Als je Depo-provera (een progestageen injectie) gebruikt – als anticonceptie, dan moet je elke 10 weken een injectie krijgen (normaal gesproken is dat elke 12 weken),
  • Een pil met alléén progestageen wordt niet aanbevolen.
  • Ook progestageenimplantaten worden niet aanbevolen.
  • De pleister voor gecombineerde transdermale anticonceptie wordt niet aanbevolen.
    Bij gebruik van de morning after pil moet de gebruikelijke hoeveelheid levonorgestrel verhoogd worden tot 1.5 mg, 12 uur later gevolgd door nog eens 750 microgram.

Speciale aandacht voor de combinatie lamotrigine en de anticonceptiepil

Er zijn aanwijzingen, dat de anticonceptiepil en lamotrigine (Lamictal) op elkaar inwerken. Het anti-epilepsie medicijn lamotrigine zorgt weliswaar niet voor een stijging van leverenzymen, maar beïnvloedt de werking van de pil wel. De inwerking werkt zelfs ‘naar beide kanten’. Ofwel: lamotrigine beïnvloedt de werking van de pil en zorgt dat deze minder goed werkt én de pil beïnvloedt de werking van lamotrigine, waardoor de kans op een epileptische aanval groter wordt. Bij gecombineerd gebruikt zullen de doses van beide medicijnen daarom op elkaar moeten worden afgestemd (verhoogd moeten worden).

Altijd je dokter raadplegen!
Het gebruik van de anticonceptiepil in combinatie met anti-epilepsie medicijnen moet altijd gebeuren onder controle van een arts. Alleen dan heb je zekerheid dat de beste keuze en combinatie gemaakt wordt.

Zwangerschap

Bij de meeste vrouwen met epilepsie verloopt de zwangerschap en de bevalling zonder problemen. Een zwangerschap maakt de epilepsie niet erger en niet minder. Toch is het risico dat er iets gebeurt tijdens de zwangerschap en de bevalling bij vrouwen met epilepsie wel groter. Dat kleine risico bestaat er uit dat een baby tijdens een ernstige epilepsieaanval tijdens de zwangerschap gewond kan raken. Verder is er een heel kleine kans dat de anti-epilepsie medicijnen van invloed kunnen zijn op de ontwikkeling van het ongeboren kind (daarover hieronder meer).
Het is daarom altijd belangrijk om vóórdat je zwanger wilt raken, advies te vragen aan je dokter. Die kan je wijzen op eventuele risico’s en ook wat je eventueel kunt doen om ze te voorkomen.

Voordat je zwanger raakt
Meestal krijg je hetzelfde advies als elke andere vrouw die zwanger wil raken (zie hiervoor het artikel ‘Plannen om zwanger te worden’)  De adviezen zullen vooral gaan over het juiste eten, roken, alcohol, infecties voorkomen, enzovoorts. Daar komt voor vrouwen met epilepsie nog het volgende bij:

  • Ga met je dokter na wat de mogelijke voor- en nadelen en risico’s zijn van het eventueel noodzakelijke aanpassen van medicijnen.
  • Als je al een hele tijd geen aanval hebt gehad, wil je misschien stoppen met anti-epilepsie medicijnen voordat je zwanger raakt. Dat is vaak een moeilijke beslissing. Daarbij speelt onder meer mee, welke soort epilepsie je hebt.
  • Heb je, bijvoorbeeld, een ernstige tonisch-clonische epilepsie, dan is de kans groot dat je – als je stopt met je medicijnen - een hevige epilepsieaanval krijgt tijdens de zwangerschap.
  • Alle vrouwen die anti-epilepsie medicijnen gebruiken en zwanger willen raken wordt geadviseerd om dagelijks 5 mg foliumzuur in te nemen en daarmee door te gaan totdat ze 12 weken zwanger zijn. Foliumzuur wordt aan alle zwangeren aanbevolen. De hoeveelheid is bij gebruikers van anti-epilepsie medicijnen echter hoger. Het innemen van foliumzuur aan het begin van de zwangerschap vermindert de kans op een baby met een open ruggetje.
  • Vaak wordt de vraag gesteld of de kans groter is dat ook je baby epilepsie krijgt. De kans daarop is heel klein. Als een bepaalde soort epilepsie in je familie heel veel voorkomt, dan is de mogelijkheid dat je baby die epilepsie ook krijgt echter wel wat groter. Heb jij of je partner een vorm van ‘idiopatische epilepsie’ (= epilepsie waarvan de oorzaak niet bekend is) en komt epilepsie meer voor binnen de familie, dan is het goed om voordat je zwanger raakt een erfelijkheidsonderzoek te laten doen.

Het risico van aanvallen tijdens de zwangerschap
Het risico op een epileptische aanval is tijdens je zwangerschap net zo groot als wanneer je niet zwanger bent.
Heb je ‘gegeneraliseerde tonisch-clonische aanvallen’, dan is er een kleine kans dat een ernstige aanval ervoor kan zorgen dat je ongeboren kind gewond raakt. Dat komt echter bijna nooit voor.

  • De kans op een tonisch-clonische aanval tijdens de bevalling is zeer klein. Voor de zekerheid zul je echter altijd in een ziekenhuis moeten bevallen, omdat daar alle voorzieningen voorhanden zijn, mocht er eventueel toch wat gebeuren.
  • Bij een partiële aanval, een absence epilepsie of myoclonische epilepsie (zie het algemene artikel over epilepsie) zal de aanval het kind geen kwaad doen (tenzij je jezelf zwaar verwondt).

De risico’s van anti-epilepsie medicijnen
Neem je deze medicijnen tijdens je zwangerschap in, dan bestaat een kleine kans op een kind met geboorteafwijkingen. Meest voorkomend is een open ruggetje (spina bifida), gezichtsproblemen, hartafwijkingen en hypospadie (een afwijking aan de penis).

  • Gemiddeld krijgen 4 op de 100 zwangere vrouwen die een anti-epilepsie medicijn gebruiken een kind met een geboorteafwijking. Het risico loopt op tot 6 à 7 vrouwen per 100, als 2 medicijnen worden ingenomen.
  • De risico’s van verschillende medicijnen kunnen sterk uiteenlopen. Het risico van natriumvalproaat is 7 op de 100, terwijl voor carbamazepine een risico geldt van 2 op de 100 en voor lamotrigine van 3 op de 100. Indien mogelijk zal natriumvalproaat dus niet worden voorgeschreven als je zwanger bent.
  • Het gebruik van 5 mg foliumzuur per dag wordt gezien als een goed middel om de risico’s van het gebruik van anti-epilepsie medicijnen tijdens de zwangerschap te verminderen.
  • Door middel van een echo zal een aantal keren tijdens je zwangerschap je baby uitgebreid bekeken worden en gecontroleerd op eventuele afwijkingen.
  • Bij een ongeplande zwangerschap moet je niet meteen uit jezelf stoppen met je medicijnen. Daardoor wordt het risico op een aanval groter. Ga meteen naar de dokter en begin meteen met het innemen van 5 mg foliumzuur per dag.

Borstvoeding
Over het algemeen kun je gewoon borstvoeding geven als je anti-epilepsie medicijnen inneemt.