Erectiestoornissen

Ook wel genoemd: 
Impotentie

Wanneer spreken we van een erectieprobleem?

Je hebt een erectieprobleem, als je geen erectie kunt krijgen en/of een erectie niet vol kunt houden. Soms wordt de penis voor een deel wel stijf, maar niet voldoende om naar behoren seks te hebben. Soms wordt de penis helemaal niet stijf. Een erectieprobleem wordt soms ook wel impotentie genoemd.

Hoe vaak komen erectieproblemen voor?

De meeste mannen hebben weleens een probleem om een erectie te krijgen. Het lukt bijvoorbeeld niet zo als ze vermoeid zijn, gestresst, afgeleid, of teveel alcohol hebben gedronken. Voor het merendeel van de mannen is het een tijdelijk probleem, dat zich meestal oplost als je een seksuele stimulans krijgt waardoor je opgewonden raakt.

Er bestaan ook erectieproblemen die niet snel overgaan of zelfs aanhoudend zijn. Dat kan op elke leeftijd optreden, maar de kans is groter naarmate de leeftijd stijgt. Ongeveer de helft van de mannen tussen de 40 en de 70 heeft erectieproblemen. Bij mannen boven de 70 is dat bij 70% zo.

Hoe gaat een erectie normaal gesproken in z’n werk?

Als je seksueel opgewonden raakt, gaan er boodschappen vanuit je hersenen via de zenuwen naar je penis. In de penis komen, aan het eind van die zenuwen chemische stofjes vrij, die ‘neurotransmitters’ worden genoemd. Ook kunnen plaatselijke zenuwen neurotransmitters loslaten, bij aanraking en stimulering van de penis.

De neurotransmitters in de penis zorgen voor de aanmaak van een andere stof, genoemd cyclisch guanosine monofosfaat (Engels: cGMP). Een toename van cGMP zorgt ervoor dat de bloedvaten in de penis wijder worden. Daardoor kan extra bloed in de penis stromen. De snelle ‘instroom’ van bloed zorgt ervoor dat de penis stijf wordt en zich opricht (erectie). Het opgezwollen binnenste deel van de penis drukt ook tegen de bloedvaten die zich dichter bij de huid bevinden. Normaal gesproken zijn dat de aders die het bloed afvoeren. Doordat dit wordt tegengehouden, zal de erectie blijven duren.

cGMP wordt al snel omgezet in een andere, niet-actieve stof. Als je echter seksueel opgewonden blijft, dan zullen je hersenen signalen naar de penis blijven sturen , waar dan weer meer cGMP wordt aangemaakt om de erectie in stand te houden. Als de hoeveelheid cGMP afneemt, dan zal de hoeveelheid bloed die in de penis stroomt weer normaal worden en de erectie voorbijgaan.

Waardoor worden erectieproblemen veroorzaak?

Er zijn diverse oorzaken, die we kunnen verdelen in ‘lichamelijke’ en ‘psychische’.

Lichamelijke oorzaken

In 8 op de 10 gevallen hebben erectieproblemen een lichamelijke oorzaak. In dergelijke gevallen bestaat er een gewone zin in seks (libido). Lichamelijke oorzaken kunnen zijn:

  • Er stroomt minder bloed naar de penis, Net als bloedvaten in andere delen van het lichaam, kunnen de vaten (arterieën) die het bloed naar de penis vervoeren vernauwen. De aanvoer van bloed kan dan onvoldoende zijn om een erectie mogelijk te maken. Er is een aantal risicofactoren aan te wijzen die ervoor kunnen zorgen dat de bloedvaten zich vernauwen. Naast ‘ouder worden’, zijn dat onder meer: hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte, roken en suikerziekte.
  • Aandoeningen die de zenuwen die naar de penis lopen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door multiple sclerose of een hersenbloeding.
  • Suikerziekte. Dit is een van de meest voorkomende oorzaken van erectieproblemen. Door suikerziekte (diabetes) kunnen de bloedvaten en de zenuwen aangetast worden.
  • Beschadiging van de zenuwen die naar de penis lopen. Bijvoorbeeld een aandoening aan het ruggenmerg als gevolg van een operatie, een gebroken bekken, bestraling van het gebied rondom de penis, enzovoorts.
  • Bijwerkingen van bepaalde medicijnen. Dat komt het meest voor bij antidepressiva, Verder wordt het veroorzaakt door bètablokkers als Propranolol, Atenolol, enzovoorts, Ook door sommige ‘plastabletten’ en door Cimetidine (Tagamet, remt de aanmaak van maagzuur). Ook bij andere medicijnen zijn erectieproblemen mogelijk, maar daarover is (nog) weinig bekend.
  • Alcohol en drugsgebruik.
  • Fietsen. Een erectieprobleem kan ontstaan na een lange afstand fietsen. De oorzaak is waarschijnlijk een langdurige druk op de zenuwen naar de penis, doordat je lang op het zadel zit.
  • Hormonale oorzaken zijn zeldzaam. Soms ontstaat een probleem door een verminderde hoeveelheid testosteron, dat wordt aangemaakt in de testikels.
  • Een overmatige afvoer van bloed door de aderen, vanuit de penis. Zo’n ‘aderlekkage’ is heel zeldzaam, maar kan wel eens op enigerlei wijze optreden.

In de meeste gevallen zullen erectieproblemen die door dit soort oorzaken ontstaan (met uitzondering van een verwonding of operatie) langzaam toenemen. Soms kunnen erectieproblemen leiden tot een minderwaardigheidscomplex, onzekerheid en zelfs een depressie. Het erectieprobleem breidt zich dan uit tot een veel groter probleem.

Psychische oorzaken
Ook dit kunnen er een heleboel zijn. Bijvoorbeeld:

  • Stress (bijvoorbeeld als gevolg van je werk of over hoe de dingen thuis gaan).
  • Ongerustheid.
  • Relatieproblemen.
  • Depressie.

Erectieproblemen als gevolg van psychische oorzaken treden vaak heel snel op. En hoe groter de psychische problemen worden, hoe groter ook het erectieprobleem. Bij sommige mensen werkt dat zelfs twee kanten uit. Door de erectieproblemen versterken ook de psychische problemen. Zij beseffen niet dat de erectieproblemen het gevolg zijn van de psychische problemen. Dat maakt het allemaal weer erger en ze komen in een cirkel terecht waaruit ze moeilijk kunnen ontsnappen.

Vooral als je zo af en toe toch een goede erectie kunt hebben (bijvoorbeeld als je masturbeert, of als je ’s morgens wakker wordt met een erectie) is het waarschijnlijker dat er een psychische oorzaak aan ten grondslag ligt in plaats van een fysieke (lichamelijke) oorzaak .

Erectieproblemen, hartziekten en andere vaatziekten

Er zijn veel oorzaken mogelijk voor erectieproblemen. Toch blijkt in ruim 70% van de gevallen een vernauwing van de bloedvaten in de penis de oorzaak. Daardoor stroomt er minder bloed door de penis. Een probleem zoals dat ook in andere bloedvaten kan optreden. Vernauwing van de bloedvaten in het hart  is bijvoorbeeld de oorzaak van angina pectoris en andere hartproblemen; vernauwing van de vaten naar de hersenen kan leiden tot een hersenbloeding en bloedvatvernauwing in de benen veroorzaakt een perifere vasculaire aandoening, die ook wel ‘etalagebenen’ wordt genoemd.

Vernauwing van de bloedvaten wordt oorspronkelijk veroorzaakt door afzetting van een ‘vettige’ laag aan de binnenwanden van de bloedvaten (atheromen). Dergelijke afzettingen kunnen in de loop van de jaren ontstaan op diverse plaatsen in het lichaam, meestal in de bloedvaten die leiden naar het hart, de hersenen, de benen of de penis. Na verloop van tijd neemt dit toe en worden de bloedvaten steeds nauwer, met alle gevolgen van dien.

Vernauwing van de bloedvaten kan vaak erger worden door een aantal ‘risicofactoren’.

Dat wordt in het artikel Voorkomen van hart- en vaatziekten’ uitgebreid behandeld. We geven hier een kort overzicht:

  • Roken. Eén van de grootste veroorzakers van hartziekten. Maar het verdubbelt ook de kans op erectieproblemen. Als je jong bent en rookt zul je er misschien niet bij stilstaan, maar het roken vergroot aanzienlijk de kans dat je op middelbare leeftijd erectieproblemen krijgt. Een goede reden om te stoppen!
  • Hoge bloeddruk. Laat elk jaar minstens één keer je bloeddruk meten. Is het te hoog dan kan er wat aan gedaan worden.
  • Overgewicht. Zorg dat je afvalt.
  • Een hoog cholesterolgehalte. Kan goed behandeld worden.
  • Te weinig bewegen. Minstens 30 minuten per dag bewegen op een sportieve manier is goed voor het lichaam. Bijvoorbeeld: wandelen, zwemmen, fietsen, dansen, tuinieren, enzovoorts.
  • Voeding. Je moet gezond eten. Meer informatie hierover in een apart artikel.
  • Overmatig alcoholgebruik.
  • Suikerziekte. Als je suikerziekte hebt (diabetes) dan kan een goede controle van de bloedsuikerspiegel en van de bloeddruk ervoor zorgen dat de invloed op de bloedvaten beperkt blijft.

Let op! Erectieproblemen als gevolg van vernauwde bloedvaten ontwikkelen zich over een aantal jaren. De problemen zullen sterker worden als de baten verder dichtslibben. Beginnende erectieproblemen kunnen daarom als een ‘waarschuwingssignaal’ worden gezien voor een toekomstige hartaandoening. Dat is ook de reden waarom een aantal van de onderzoeken, zoals die hieronder worden behandeld, zullen worden uitgevoerd als je erectieproblemen hebt. Je dokter zal je ook adviseren om de hierboven genoemde risico’s zoveel mogelijk uit de weg te gaan.

Wat moet ik doen als ik een langdurig erectieprobleem heb?

Ga naar je dokter en bespreek het probleem. Een lichamelijk onderzoek kan uitwijzen of het probleem met medicijnen kan worden opgelost. Met een onderzoek kunnen ook bepaalde achterliggende oorzaken ontdekt of uitgesloten worden. Voordat je behandeld wordt, kan de dokter de volgende onderzoeken en/of testen voorstellen:
Een bloedonderzoek om het cholesterolgehalte vast te stellen.

  • Bloedsuikerspiegel bepalen.
  • Bloeddruk meten.
  • Een hartfilmpje (ECG)
  • Wordt een hartziekte vermoed dan zullen mogelijk nog andere hartonderzoeken gedaan worden.
  • Soms heeft een erectieprobleem te maken met je hormonen. Daarbij heb je dan meestal ook minder zin in seks.
  • In dergelijke gevallen zal met een bloedtest het testosteron- en prolactinegehalte in het bloed gemeten worden.

Welke behandelingen zijn mogelijk?

Soms zul je naar een specialist moeten voor verder onderzoek en behandeling. De laatste jaren zijn de mogelijkheden van behandeling sterk vooruit gegaan en kan in de meeste gevallen je huisarts je al helpen. Hieronder geven we een algemeen overzicht van mogelijke behandelingen. De meeste bieden een goede kans op resultaat. Allemaal hebben ze wel voor- en nadelen. Die kun je met je arts bespreken.

Medicijnen (in te nemen via de mond)
De eerste pil om erectieproblemen te behandelen kwam in 1998 op de markt. Daarmee werd een enorme stap vooruit gezet in de behandeling van erectieproblemen.

  • In Nederland zijn 3 middelen verkrijgbaar, waarvan in onafhankelijke onderzoeken is vastgesteld dat ze werken om een erectie te verbeteren en te verlengen. Die middelen zijn: Viagra,Ccialis en Levitra. Ze zorgen er alle drie voor dat er meer bloed in de penis stroomt. Daartoe beïnvloeden ze de chemische stoffen die zorgen voor verwijding van de bloedvaten als je seksueel geprikkeld raakt.
  • Het middel moet (het ene wat eerder dan het andere) worden geslikt vóór je seks hebt. Door de manier waarop ze werken, worden deze medicijnen ook wel fosfodi-esterase type 5 (Engels: PDE5) inhibitoren (remmers) genoemd.

Ondanks dat de zenuwen of bloedvaten die naar je penis leiden niet goed werken, kan een pil ervoor zorgen dat er toch voldoende bloed in je penis stroomt en je een erectie krijgt. De pillen werken goed bij diverse oorzaken van erectieproblemen.

Geen van de genoemde pillen zal een erectie veroorzaken als je niet seksueel gestimuleerd wordt. De kans dat ze werken is groot. In 80% van de gevallen zijn de pillen effectief. Ze werken echter niet altijd. En ze hebben ook allemaal hun bijwerkingen. Overleg daarom altijd met je dokter. Mogelijk kunnen de pillen niet ingenomen worden omdat ze van invloed zijn op andere medicijnen die je gebruikt. Een PDE5-remmer mag bijvoorbeeld niet worden ingenomen als je medicijnen tegen angina pectoris gebruikt.

Oefeningen voor de bekkenbodemspieren
De bekkenbodemspieren bevinden zich rondom de onderzijde van de blaas en de endeldarm (rectum). Eén van die spieren (de musculus bulbocavernosus) overspant ook voor een deel het onderste gedeelte van de penis. Deze spier dient er onder meer voor om te zorgen dat tijdens een erectie het bloed niet wegstroomt uit de penis (verder helpt hij onder meer bij de zaadlozing en bij het plassen).

Bij vrouwen wordt het trainen van de bekkenbodemspieren vaak aangeraden om incontinentie (urine laten lopen) tegen te gaan. Onderzoeken hebben aangetoond dat het trainen van de bekkenbodemspieren bij mannen in sommige gevallen erectieproblemen kan verhelpen. Eén van die studies beschrijft dat ongeveer 4 van de 10 mannen met erectieproblemen die een reeks bekkenbodem trainingen hadden gedaan, daarna weer gewoon een erectie konden krijgen. De oefeningen werden 3 maanden lang elke dag uitgevoerd. Bij 3 op de 10 waren de problemen daarna in elk geval minder en bij de overige 3 werd geen vooruitgang gezien. Onder die laatste waren vooral personen met andere problemen, zoals een hartziekte, suikerziekte of overmatig alcoholgebruik.

Om te ontdekken waar je bekkenbodemspieren zitten, kun je het beste proberen die spieren aan te spannen, die je normaal gesproken gebruikt om een wind te laten. Vervolgens span je de spieren aan die je gebruikt als je wilt stoppen met plassen.
Het zijn die spieren die je goed kunt trainen en versterken. Praat met je dokter over deze mogelijkheid. Vindt hij of zij het de moeite waard om het te proberen, dan zul je meestal worden doorgestuurd naar een fysiotherapeut.

Injectie
Dit was de meest voorkomende behandeling voordat de pillen op de markt kwamen. Het werkt nog steeds erg goed. Je moet echter wel leren hoe je een injectie zet onderaan je penis. Door de injectie zal de hoeveelheid bloed die in de penis stroomt toenemen en meestal zo’n 15 minuten later heb je een erectie. (In tegenstelling tot de pillen zal de erectie ook optreden als je niet seksueel gestimuleerd wordt).

Medicijnen in de urethra (urinebuis of plasbuis)
Je brengt een klein reservoirtje (bolletje) met een medicijn aan in de top van de plasbuis. Het medicijn is hetzelfde als bij de hierboven genoemde injectie. Het medicijn wordt snel door de penis opgenomen en veroorzaakt binnen 10 tot 15 minuten een erectie.

Vacuümpompje
Deze zijn er in diverse modellen. De werking komt op hetzelfde neer: je plaatst je penis in een plastic houdertje, waarna met een pompje de lucht uit dat houdertje wordt gepompt. Daardoor wordt er bloed naar de penis getrokken, waardoor een erectie ontstaat. Is eenmaal een erectie ontstaan, dan wordt met een rubberen band rondom de onderzijde van de penis ervoor gezorgd dat de erectie niet weggaat. Het houdertje kan dan van de penis af. De erectie blijft bestaan totdat de rubberen band wordt verwijderd. Dat moet na maximaal 30 minuten.

Prothese (penis implantaat)
Via een operatie kan een permanente prothese in de penis worden aangebracht. De meest luxe (duurste) soorten hebben een pompje, waarmee een erectie kan worden veroorzaakt. De ‘goedkopere modellen’ zorgen voor een constante erectie.

Andere behandelingen

Behandelen van een achterliggende oorzaak
Bijvoorbeeld, door ervoor te zorgen dat zaken als een depressie, angsten, bepaalde medicijnen, drinken van alcohol of hormoonbehandelingen goed worden behandeld, kan een erectieprobleem tegelijk worden opgelost.

Leefstijl en andere adviezen
We zeiden het al: een erectieprobleem kan vaak een signaal voor een toekomstig hartprobleem zijn. Alleen al om die reden is het belangrijk om te letten op je leefstijl en die dingen aan te passen die de problemen veroorzaken. Bijvoorbeeld: stop met roken, ga meer sporten, eet gezond, enzovoorts.
Zie ook het artikel Voorkomen van hart- en vaatziekten’.
Vraag ook je dokter om advies. Mogelijk krijg je medicijnen die het risico op hart- en vaatziekten verminderen.

Advies en/of therapie
Soms is het goed om met een deskundige (zoals een psycholoog) te praten. Alleen, of met je partner. Ook sekstherapie kan helpen (meestal in combinatie met andere behandelingen)