Essentiële tremor

Ook wel genoemd: 
ET

Wat is een tremor?

Een tremor is een voortdurende schuddende beweging van één of meer lichaamsdelen. Het lichaamsdeel beweegt ‘zomaar’. Je hebt het niet in de hand (geen controle erover). Dit wordt 'onwillekeurig' trillen of beven genoemd.

Iedereen heeft een lichte tremor. Zo’n fysiologische tremor merk je vaak niet eens. Maar door bepaalde oorzaken wel. Denk daarbij aan cafeïne (in koffie en thee), angst en vermoeidheid.

Wat is een essentiële tremor?

De essentiële tremor (of actietremor) begint vaak met lichte trillingen in de handen en armen. Maar de tremor kan uitgroeien tot een serieus probleem. Gewone, alledaagse dingen als het vasthouden van een kopje, wordt dan heel moeilijk.

Het is een neurologische aandoening, waarbij sprake is van ritmisch beven van handen, hoofd en/of stem. En veel minder vaak van benen of romp. Je ziet het beven vooral wanneer je de spieren aanspant, zoals bij het bewegen of uitgestrekt houden van de armen. Daarbij beef je meestal aan de ene kant meer dan aan de andere. Dit wordt een lichte asymmetrie genoemd.

De tremor doet zich meestal niet voor als je rustig zit. Het begint pas als je het lichaamsdeel in een bepaalde houding houdt, of als je het beweegt. Het woord ‘essentiëel’ betekent, dat er geen ziekte is, waardoor de tremor wordt veroorzaakt.

Waardoor wordt essentiële tremor veroorzaakt?

Het is bekend dat essentiële tremor vaak in families voorkomt. Het erft zogeheten 'autosomaal dominant' over. Dit wil zeggen dat kinderen van een aangedane ouder ongeveer 50% kans hebben ook essentiële tremor te krijgen. Bij families waarin essentiële tremor veel voorkomt, is aangetoond dat bepaalde genen bij iedereen dezelfde afwijking laten zien.

Hoe die erfelijke afwijkingen ervoor zorgen dat je essentiële tremor krijgt, is niet bekend. Het lijkt er echter op, dat ze een deel van de hersenen beïnvloeden dat daardoor verantwoordelijk wordt voor het trillen.

Wie krijgt essentiële tremor?

Het is een veelvoorkomende aandoening, die voorkomt bij zo’n 5% van de mensen boven het 40e jaar. Gemiddeld beginnen de klachten op 45-jarige leeftijd, maar ze kunnen ook vroeger beginnen. Het komt net zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen.

Wat zijn de verschijnselen van essentiële tremor (symptomen)?

Het enige verschijnsel van essentiële tremor is het trillen of beven. Doen er zich andere verschijnselen voor, dan is sprake van een andere ziekte. Trillen kan bijvoorbeeld slechts één van de vele onderdelen van een ziektebeeld zijn, zoals bij de ziekte van Parkinson.

Bij essentiële tremor begint het trillen meestal in een arm of een hand. Binnen 1 à 2 jaar begint ook de andere arm of hand. Soms raken ook de benen aangedaan, maar dat is minder vaak zo. Zo’n 30% van de mensen gaat schudden met het hoofd. Verder kunnen de stem, de kaak en het gezicht aangetast worden.

In het begin zal het trillen niet altijd aanwezig zijn. Het begint meestal als je je hand of arm in een bepaalde positie houdt of een bepaalde beweging maakt. In momenten van stress, vermoeidheid, honger of bij emotionele gebeurtenissen (zoals boosheid) kan het erger worden. Ook extreem hoge (of lage) temperaturen kunnen een essentiële tremor verergeren.

Je kunt de trillingen tot op zekere hoogte onder controle houden. Ze zullen haast niet gezien worden als je het betreffende lichaamsdeel (bijvoorbeeld je hand) laat ‘werken’. De trillingen zijn er niet als je rust of slaapt.

Ruim 70%  van de mensen geeft aan, dat de trillingen minder worden als ze wat alcohol drinken.

Hoe wordt essentiële tremor ontdekt (diagnose)?

Er bestaat geen test voor. De dokter zal conclusies moeten trekken na het beluisteren van jouw verhaal en proberen om de trillingen te zien. Het is voor de dokter belangrijk om zeker te weten dat er geen andere zaken zijn die de trillingen kunnen veroorzaken. Dit betekent dat er vaak onderzoeken worden gedaan naar bepaalde ziektes. Dat kan een bloedonderzoek zijn, maar ook een hersenscan. Soms word je doorgestuurd naar een neuroloog.

Voordat bepaald kan worden dat het om essentiële tremor gaat, moeten andere oorzaken eerst worden uitgesloten. Dit zijn: bijverschijnselen van medicijnen, angst, cafeïnegebruik, bepaalde giftige stoffen, nier- of leverziekten, schildklierafwijkingen, ziekte van Parkinson of andere bewegingsziekten.

Wat is de behandeling bij essentiële tremor?

Essentiële tremor kan niet genezen worden. Behandelingen zijn bedoeld om de gevolgen te beperken. Daarvoor kennen we verschillende methodes:

Om te beginnen… helemaal niet behandelen
Als het trillen niet ernstig of lastig is, is het zeker een mogelijkheid om niet te behandelen.

Medicijnen
Er worden twee verschillende medicijnen gebruikt: Propranolol en Primodon. In 80% van de gevallen werken ze succesvol.

De arts schrijft meestal een lage hoeveelheid van een van deze medicijnen voor. Worden de trillingen erger, dan kan de dosering worden opgehoogd - dit echter altijd pas na advies van de dokter. Heeft de maximale dosering geen effect (meer), dan kan gekeken worden of het andere medicijn werkt. Misschien worden dan wel beide medicijnen tegelijk voorgeschreven.

Werken Propranolol en Primidon niet, dan worden vaak andere medicijnen voorgeschreven. Er zijn een heleboel medicijnen die werken, al is het maar voor een deel. Ook andere anti-epileptica zouden succesvol kunnen zijn, zoals Gabepentine of Tiagabine. En ook benzodiazepines worden wel genoemd. Maar de successen daarvan zijn zeer wisselend.

Propranolol
Dit medicijn wordt normaal gesproken gebruikt bij hartziektes of bij hoge bloeddruk. Het is een bètablokker. In de praktijk is gebleken dat het ook helpt tegen de gevolgen van essentiële tremor. Het is wel een medicijn dat voorzichtig gebruikt moet worden. Vooral als je hartproblemen hebt of een longziekte als astma. De meest voorkomende bijwerkingen van Propranolol zijn duizeligheid, vermoeidheid en misselijkheid.

Primidon
Dit medicijn wordt vooral gebruikt bij epilepsie, maar het werkt ook uitstekend bij essentiële tremor. Het beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen. Meest voorkomende bijwerkingen zijn slaperigheid, duizeligheid en misselijkheid. Dat kan erger worden als je het medicijn langere tijd inneemt.

Opereren

Wordt het trillen ondanks de medicijnen erger, dan is in sommige gevallen opereren een mogelijkheid. Daarbij kan gedacht worden aan een tweetal operatietechnieken: een thalamotomie of een stimulatie-operatie in de thalamus. Beide operaties hebben te maken met de thalamus, het diepere deel van de hersenen. Dit deel is verantwoordelijk voor het organiseren van de boodschappen tussen het lichaam en de hersenen.

Thalamotomie
Hierbij wordt de thalamus aan één kant van de hersenen uitgeschakeld. Dat blijkt zeer succesvol. In 9 van de 10 gevallen stopt het trillen geheel of gedeeltelijk. De operatie is echter niet zonder risico’s. Er kan een bloeding ontstaan in de hersenen. En er kunnen bijwerkingen optreden, zoals verzwakking van de spieren, spraakproblemen en geheugenverlies. Wordt de thalamus aan beide kanten van de hersenen uitgeschakeld, dan is de kans op bijwerkingen nóg groter. Dat wordt dus niet vaak gedaan.

Stimulatie-operatie in de thalamus
Bij deze operatie wordt aan één of beide zijden van de hersenen een elektrode in de thalamus aangebracht. Die elektrode wordt verbonden met een apparaatje: de stimulator. Zowel de elektrode als de stimulator blijven in het lichaam. (De stimulator wordt bovenaan de borst onder de huid aangebracht, net als een pacemaker).

De stimulator zendt via de elektrode een elektrisch signaal naar de thamalus. Hoewel niet 100% bekend is hoe het precies werkt, wordt aangenomen dat het signaal van de stimulator het signaal geblokkeerd dat vanuit de thalamus naar de zenuwen gaat en de trillingen veroorzaakt.

Na een operatie als deze zul je steeds onder controle moeten staan, om ervoor te zorgen dat de instelling van de stimulator altijd goed is. Alleen dan is het mogelijk om het maximale resultaat te behalen, met de minste bijwerkingen.
In 9 van de 10 gevallen geeft het een goed resultaat. Ook hier bestaat evenwel het risico van een bloeding tijdens de operatie. Er kunnen ook bijwerkingen optreden, zoals het verminderen van emotionele gevoelens, spraakproblemen en lichamelijke zwakte. Meestal verdwijnt dit als de stimulator goed is afgesteld.

Botulinetoxine injecties (Botox)
Er bestaat wat bewijs dat Botoxinjecties kunnen helpen om bepaalde trillingen te verhelpen. Vaak zorgt een Botoxinjectie in een arm er echter ook voor dat de kracht in die arm afneemt. Dat is uiteraard meestal niet de bedoeling. Botox wordt daarom met name gebruikt voor trillingen in de nek en het hoofd.

Alcohol
Veel mensen geven aan dat alcohol helpt om de trillingen te voorkomen. Daar moet echter mee opgepast worden, omdat het gevaar van alcoholverslaving op de loer ligt. Daarom wordt geadviseerd om nooit méér te drinken dan de normale maximale hoeveelheid. Mannen niet meer dan 21 eenheden per week (en niet meer dan 4 eenheden op een dag). Vrouwen niet meer dan 14 eenheden per week (en niet meer dan 3 eenheden per dag). Eén eenheid is hetzelfde als een klein glas wijn.

Afwisselende behandelingen (intermitterend, met tussenpozen)
Sommige mensen willen alleen maar een behandeling op momenten dat ze het nodig vinden. Bijvoorbeeld voorafgaand aan een belangrijk gebeuren. Vaak nemen ze vooraf een hoeveelheid Propranolol of een glas alcohol en houden ze de trillingen vervolgens voldoende onder controle.

Wat is de prognose?

Essentiële tremor is een ‘progressieve ziekte’. Dit betekent dat het met de jaren erger wordt. De levensverwachtingen worden er echter niet minder door. En het zorgt ook niet voor ernstige hersenbeschadigingen. Bij een aantal mensen zijn de verschijnselen vrij licht, en ze kunnen zonder moeite aan het dagelijks leven deelnemen. Voor anderen wordt het dagelijks leven moeilijk, omdat ze – bijvoorbeeld - in ernstige gevallen nog maar amper meer uit een kopje kunnen drinken of hun schoenen kunnen strikken.

De behandelingen werken vaak goed en zorgen ervoor dat mensen met essentiële tremor in het algemeen hun levensvreugde behouden.