Galstenen

Ook wel genoemd: 
Cholelithiasis

Enkele feiten over de galblaas en gal

Gal is een lichaamsvloeistof die wordt aangemaakt in de lever. Gal bestaat uit een aantal stoffen zoals galpigment (bilirubine), galzouten, cholesterol en lecithine. Gal wordt via kleine kanaaltjes (de galgangetjes) vervoerd. Al die kleine kanaaltjes komen (zoals takken aan een boom) samen in één centraal galkanaal (ductus choledochus). Gal druppelt zonder ophouden door het galkanaal en van daaruit in de twaalfvingerige darm.

De galblaas ligt onder de lever, rechtsboven in de buik. Het is een soort zakje, verbonden met het centrale galkanaal, waarin gal wordt opgevangen en bewaard. Als je eet, trekt de galblaas samen. Daardoor wordt opgeslagen gal terug in het galkanaal gebracht. Via het laatste stukje galkanaal wordt de gal naar het duodenum (twaalfvingerige darm) vervoerd (het eerste stuk van de darmen, achter de maag). Gal helpt bij het verteren van voedsel, vooral vet eten.

Wat zijn galstenen?

Galstenen ontstaan, als de vloeibare gal ‘versteent’. Meestal bestaan galstenen uit cholesterolachtig (vettig) materiaal, dat is samengeklonterd en hard geworden. Soms ontstaan galstenen echter ook uit galpigment of kalkresten.

De ene keer worden maar een paar kleine steentjes gevormd, de andere keer kunnen het veel grote stenen zijn. Vaak vormt zich slechts één grote steen.

Galstenen komen bij 1 op de 3 vrouwen en bij 1 op de 6 mannen voor. Hoe ouder je bent, hoe groter de mogelijkheid. Het risico dat galstenen worden gevormd wordt groter tijdens de zwangerschap, bij obesitas (vetzucht), of bij snel gewichtsverlies. Ook bepaalde medicijnen, zoals de anticonceptiepil kunnen galstenen veroorzaken.
Een vegetarisch dieet en/of het drinken van een kleine hoeveelheid alcohol vermindert juist de kans op galstenen.

Welke problemen kunnen ontstaan door galstenen?

Meestal ontstaan er geen problemen
Bij de meeste mensen met galstenen doen er zich geen verschijnselen of problemen voor. Ze weten niet eens dat ze galstenen hebben. Over het algemeen blijven de stenen ‘gewoon’ in de galblaas, zonder klachten te veroorzaken. Galstenen zijn zo ‘gewoon’, dat ze bij een onderzoek van de buik, bijvoorbeeld met een röntgenfoto, bijna altijd worden aangetroffen. Dat wil echter nog niet zeggen dat ze de problemen veroorzaken die aanleiding hebben gegeven tot het onderzoek.

Mogelijke problemen die kunnen ontstaan
Bij ruim 30% van de mensen met galstenen doen zich verschijnselen en/of klachten voor. Dat zijn onder meer:

  • Galsteenkolieken. Dit zorgt voor hevige pijn in de rechter bovenbuik; meestal net onder de ribben. Dit wordt veroorzaakt doordat een steentje in de uitgang van de galblaas of ergens in de galgangen klem is komen te zitten. De galblaas zal sterk samentrekken om het steentje los te maken. Dat samentrekken veroorzaakt de pijn. De pijn gaat meestal vanzelf over als het steentje weer losraakt en in een wijder gedeelte van de galgang of in de darm terechtkomt. De pijn door een galsteenkoliek kan slechts een paar minuten duren. Meestal duurt het echter wel een aantal uren. Het kan je één keer overkomen, maar het is ook mogelijk dat de pijn van tijd tot tijd terugkeert. Soms kun je ook een wat minder hevige pijn voelen. Vooral na vet eten, waardoor de galblaas extra samentrekt. In de galblaas kunnen één of meer met galstenen zitten. Bij de meeste mensen levert dat geen problemen op. Bij anderen zorgt het voor een ontsteking van de wand van de galblaas (cholecystitis).
  • Galblaasontsteking. Dit wordt ook wel cholecystitis genoemd. Zo’n galblaasontsteking komt vaak heel snel op, met buikpijn, koorts en een algemeen, misselijk gevoel. Met een galblaasontsteking word je meestal opgenomen in het ziekenhuis, waar je via een infuus pijnstillers en vocht krijgt toegediend. Soms worden ook antibiotica gegeven. Met deze behandeling zal de infectie verdwijnen. Vaak wordt geadviseerd om de galblaas operatief te verwijderen om ervoor te zorgen dat er niet opnieuw een ontsteking ontstaat.
    Meer informatie in het artikel ‘Cholecystitis (galblaasontsteking)’.
  • Icterus (geelverkleuring van de huid). Dit zal niet vaak voorkomen bij galstenen. De gele kleur van de huid wordt veroorzaakt als een galsteen uit de galblaas komt en vervolgens vast komt te zitten in het centrale galkanaal. De gal kan niet meer naar de darmen en zal in plaats daarvan in het bloed terechtkomen. Daardoor zal je huid geel kleuren. Soms zal de galsteen vanzelf na een tijdje in de darm terechtkomen. In de meeste gevallen is echter een operatie nodig. (Let op: er kunnen nog veel meer andere redenen zijn waarom je huid geel kleurt).
  • Pancreatitis (ontsteking van de alvleesklier). De pancreas maakt een vloeistof aan, die rijk is aan eiwitten. Deze vloeistof zorgt mede voor de spijsvertering. Daarvoor wordt de vloeistof via het pancreaskanaal naar de darmen geleid. Het pancreaskanaal en het centrale galkanaal komen vlak voor de twaalfvingerige darm samen. Komt op deze plaats een galsteen vast te zitten, dan veroorzaakt dat een pijnlijke en ernstige ontsteking aan de pancreas.
  • Andere verschijnselen kunnen optreden rondom de galblaas, zoals cholangitis: een ernstige ontsteking van de galwegen.

Hoe worden galstenen behandeld?

In de meeste gevallen is geen behandeling nodig
Het is vaak het beste om de galblaas en de stenen met rust te laten als er weinig of geen klachten zijn.

Operatie
Een operatie waarbij de galblaas wordt verwijderd zal meestal alleen worden uitgevoerd als er zich ernstige verschijnselen voordoen als gevolg van de galstenen. Er zijn diverse operatietechnieken mogelijk. Voor welke gekozen wordt zal met name afhangen van de plaats, de grootte van de stenen en andere factoren.

  • Tegenwoordig wordt vooral een kijkoperatie (laparoscopie/endoscopie ook wel sleutelgatchirurgie) toegepast om de galblaas te verwijderen. De medische term hiervoor is laparoscopische cholecystectomie (= galblaasverwijdering via kijkoperatie). De term ‘sleutelgat’ is goed gekozen, omdat in de buikwand slechts een klein sneetje nodig is, waar ‘doorheen gekeken’ wordt. Er blijft ook maar een klein litteken over. Bij de operatie worden, via een aantal kleine buisjes, een minicamera en chirurgische precisie-instrumenten in de buik gebracht. De chirurg volgt op een TV-monitor zijn verrichtingen in de buik. Door de uitstekende kwaliteit van de camera's en de vergrotende werking tot wel 20 keer, kan de chirurg alles heel precies zien. Hoewel het meest gebruikt, is een kijkoperatie niet bij iedereen geschikt.
  • Soms moet een ‘gewone’ galblaasoperatie (cholecystectomie) worden uitgevoerd. Daarbij zal de galblaas via een (veel) grotere buiksnede worden verwijderd.
  • Zit de steen vast in het centrale galkanaal, dan zal weer een andere operatietechniek moeten worden doorgevoerd (ERCP).

Medicijnen
Soms kan het gebruik van het medicijn Ursofalk ervoor zorgen dat kleine galstenen ‘oplossen’. Het medicijn moet daarvoor echter vele maanden tot jaren worden ingenomen en helpt niet echt goed. Daarom wordt het niet vaak (meer) voorgeschreven. Het kan echter wel helpen bij het tegengaan van de groei van galstenen, als er aanwijzingen zijn dat de kans daarop erg groot is. Bijvoorbeeld bij mensen die snel afvallen na een operatie tegen obesitas.

Nadat de galblaas is verwijderd

De galblaas is niet noodzakelijk om eten te verteren. Ook als de galblaas is verwijderd, zal er nog steeds gal vanuit de lever naar de twaalfvingerige darm stromen. Er is natuurlijk tussen de maaltijden door geen ‘opslagreservoir’ meer, omdat de galblaas weg is. De gal zal continu naar de darm stromen en niet zo af en toe opgeslagen worden totdat je weer gaat eten.

Meestal is na verwijdering van de galblaas geen speciaal dieet nodig. Wel zul je, als je galblaas eruit is, wat meer last van buikpijn of een opgeblazen gevoel hebben. Dat zal met name optreden als je vet hebt gegeten.
Bij sommige mensen verandert ook het aantal keren dat ze naar de wc moeten. Ook hun stoelgang is soms anders. Een lichte vorm van diarree kan voorkomen, wat in ernstige gevallen kan worden bestreden met antidiarree medicijnen.