Gezondheidsangst

Ook wel genoemd: 
Een zelfhulp gids

“Ik ben altijd bij de dokterspraktijk. Dat komt omdat ik me vaak zorgen maak dat er iets mis met me is. Vorige week had ik een tinteling in mijn handen en armen. Ik dacht dat dit het eerste teken was van iets als M.S. De dokter deed wat onderzoeken en zei dat er niets was om me zorgen over te maken. In het begin voelde ik me beter, maar deze week heb ik ook hoofdpijn, misschien moet ik teruggaan gewoon om zeker te zijn... ..”

“Ik heb vaak zorgwekkende symptomen die een teken moeten zijn van iets ernstigs. De dokters hebben nog niets gevonden. Ik zorg ervoor dat ik veel rust neem zodat ik mezelf niet overspan. Ik reis niet buiten mijn eigen stad, want ik wil dichtbij mijn eigen dokters zijn. Mijn vrouw vertelt me dat er niets mis is maar dat zorgt er alleen voor dat ik me een paar minuten beter voel. Ik voel gewoon dat ik elke dag moet kijken hoe ik me voel... ..”

Dit zijn gedachten van twee mensen die leiden aan gezondheidsangst. Dat bekent dat ze zich veel zorgen maken over hun gezondheid. Deze focus op gezondheid zorgt ervoor dat hun symptomen erger lijken. Veel van hun tijd wordt besteed aan deze zorgen en de verzekering van een dokter dat er niets mis is met ze, lijkt niet lang te helpen.

Als je denkt dat je veel zorgen hebt over je gezondheid kan je te maken hebben met gezondheidsangst. De rest van deze gids helpt je hierover na te denken. Het vertelt je over tekenen van gezondheidsangst en hoe je jezelf kan helpen om met deze signalen om te gaan.

Is het niet normaal om je zorgen te maken over gezondheid?

We maken ons allemaal wel eens zorgen over onze gezondheid, bijvoorbeeld, als we naar het ziekenhuis moeten voor een operatie of als we door onze dokter teruggeroepen worden voor vervolgonderzoeken. Zorgen maken over onze gezondheid kan leiden tot het verbeteren van onze leefstijl, bijvoorbeeld, stoppen met roken of een gezond eetpatroon te volgen.

Wanneer wordt deze zorg over je gezondheid een probleem?

Je zorgen maken over je gezondheid wordt een probleem wanneer het de normale manier van leven in de weg staat, zelfs als er geen reden is om te denken dat er iets ernstigs mis kan zijn. Deze gids kan ook mensen met een gezondheidsprobleem helpen die vinden dat ze zich er te veel zorgen over maken.

Wat zijn de signalen van gezondheidsangst?

Je kan gezondheidsangst ervaren als je een groot deel van de tijd je zorgen maakt over je gezondheid, waarbij er geen medische reden is om dit te doen, en waarbij je kwaliteit van leven wordt aangetast door de mate van zorgen die je je maakt. Je zoekt  vaak geruststelling of de verzekering van andere mensen dat alles goed is en dat er niks aan de hand is. Die geruststelling kan komen van familie, vrienden of je arts.

Je merkt dat je heel frequent je lichaam onderzoekt op symptomen, en dat hoe vaker je controleert, hoe meer je rare gevoelens of knobbels op je lichaam vindt – zaken die in jouw ogen ‘afwijkend’ zijn en kunnen duiden op een (ernstige) ziekte. Hierdoor kun je de neiging ontwikkelen om bepaalde activiteiten vermijden alsof je ziek bent, en het kan ook zijn dat je alles wat te maken kan hebben met een ziekte ook gaat vermijden zoals het informatie zoeken of lezen, of het volgen van medische programma’s op tv.

Lijd ik aan gezondheidsangst?

Angst – waarvoor dan ook -  kan ons op minstens vier verschillende manieren treffen. Het treft ons in elk geval op de gebieden: hoe we ons voelen; hoe we denken; hoe ons lichaam werkt; hoe we ons gedragen.
Om te controleren of je aan gezondheidsangst lijdt, vink de symptomen af die je regelmatig ervaart:

Wat voel je?

  • Angstig, nerveus, bezorgd, bang.
  • Gevoel dat er iets ‘dreigt’.
  • Gespannen, gestresst, rusteloos.
  • Onecht, raar, anders.
  • Paniekerig
  • Moe of onwel voelen.

Wat denk je?

  • Continu zorgen maken over je gezondheid.
  • Van het slechtste uitgaan en daarin opgaan.
  • Gedachten over ziekten en symptomen.
  • Concentreren op delen van je lichaam en symptomen.
  • Denken dat de dokter kan helpen.
  • Denken dat je als je je geen zorgen maakt, je het lot uitdaagt.
  • Je zorgen maakt dat de dokter iets gemist heeft.Tenzij je goed op dingen let, je een teken van een ernstige ziekte kan missen.
  • Geloven dat er iets ernstig mis met je is, maar je er niet over na wilt denken.
  • Denken dat je familie/vrienden kunnen weten of dit symptoom ernstig lijkt.
  • Wou dat je het de dokter kon vragen, maar bang bent dat hij of zij nu denkt dat je een tijdverspiller bent of je niet serieus neemt.

Algemene gedachten

  • “Dit moet kanker zijn”.
  • “Ik voel dat ik ziek ben”.
  • “Een hoofdpijn als deze kan zeker niet alleen stress zijn”.
  • “Die tinteling lijkt of het het eerste teken van een beroerte is”.
  • “ik kan dood gaan als ik niet iets doe”.
  • “Dokters missen vaak ziektes ondanks alle onderzoeken”.
  • “Sommige nieuwe symptomen zijn opgekomen sinds de laatste keer dat ik met een dokter sprak, het kan ernstiger zijn dan hij dacht’.

Wat doe je?

  • Vaak naar de dokterspraktijk gaan.
  • Aan familie en vrienden vragen wat zij van je symptomen vinden.
  • Regelmatig je lichaam controleren op symptomen zoals knobbels, tintelingen en pijn. Je focust op een lichaamsdeel op veranderende gevoelens.
  • Elke informatie over ernstige ziektes vermijden, zoals de tv uitzetten als er een ziekenhuisprogramma op is.
  • Het uitzoeken van informatie over ernstige ziekten, en symptomen bekijken (boeken, internet, tv).
  • Handelen alsof je ziek bent, zoals vermijden van inspanning en beweging, dichtbij huis blijven, rusten.

Wat gebeurt er in je lichaam bij angst of zorgen?

(Deze verschijnselen zijn typisch bij alle soorten angst):

  • Hartkloppingen, versnelde hartslag, overslaan van het hart.
  • Borst voelt gespannen of pijnlijk, drukgevoel op de borst.
  • Tintelingen of gevoelloosheid in tenen, vingers of armen.
  • Maagborrelingen, “vlindergevoel” in de bovenbuik.
  • Vaak naar toilet moeten.Opgefokt voelen of rusteloos.
  • Hoofdpijn.
  • Gespannen spieren.
  • Lichaamspijn.
  • Zweten.
  • Ademhalingsveranderingen.
  • Duizeligheid, licht in het hoofd voelen.
  • ‘Rare’ gevoelens in verschillende delen van het lichaam.

Als je regelmatig lijdt aan ankele of al deze symptomen, dan is het mogelijk dat je aan gezondheidsangst lijdt en je (onevenredig) veel zorgen maakt over je gezondheid.

Wat is de oorzaak van gezondheidsangst?

Er zijn veel redenen waarom iemand zich te veel zorgen maakt over zijn gezondheid. Je kan door een stressvolle periode in het leven gaan. Er kan ziekte of dood in je familie zijn voorgekomen of een ander familielid kan zich heel erg zorgen hebben gemaakt om je gezondheid toen je jong was.

Wat zorgt ervoor dat gezondheidsangst niet overgaat en erger wordt?

Mensen met gezondheidsangst hebben hun normale dagelijks leven ernstig laten beïnvloeden door zorgen over hun gezondheid. Dit zet zich vaak voort ondanks onderzoeken en de herhaalde verzekering dat er geen medische aandoening is die deze zorgen bevestigt.

Bij gezondheidsangst zorgt een vicieuze cirkel ervoor dat het probleem doorgaat:

Triggers:

Ziekte of overlijden binnen de familie, zelf ziek zijn, normale lichaamssensaties opmerken, stress, informatie uit media als kranten, TV, internet etc, lange termijn aannames over je gezondheid veroorzaken een gevoel van spanning en dreiging.

Wat zijn de dingen die ik doe waardoor mijn zorgen niet overgaan, maar doorgaan?

Iedereen maakt zich wel eens zorgen, maar bij extreme zorg over je gezondheid zijn er zes belangrijke factoren die ervoor zorgen dat je gezondheidsangst een groot probleem voor je wordt en blijft. In de hierna volgende tekst worden deze factoren stuk voor stuk beschreven. Als je wilt kun je bij elk punt zelf je eigen ervaringen schrijven, zodat je helderheid kunt krijgen aan welke problemen en factoren je moet werken om van je extreme zorgen af te komen. Dit kan wellicht met de hulp van de informatie verder in deze gids.

1. Focus op lichamelijke klachten, steeds checken en monitoren
Wanneer we op een deel van het lichaam focussen, neigen we fysieke gevoelens en symptomen op te merken die we eerst niet zagen, en zelfs bobbels en knobbels te voelen in dat gedeelte van het lichaam. Hoe meer je focust op een gebied of symptoom, hoe meer je het opmerkt. Denk aan wat er gebeurt als iemand hoofdluis noemt! Mensen met gezondheidsangst neigen tot ontwikkeling van deze symptomen en gevoelens, doordat ze zich frequent zorgen maken en de ‘zorgplaats’ steeds controleren. Deze focus kan ook inhouden: knijpen, porren, krabben of kijken in de spiegel.

2. Zorgelijke gedachten over symptomen en gezondheidsinformatie
Mensen met gezondheidsangst neigen ‘oneigenlijke’ gedachten te hebben over lichamelijke symptomen en andere gezondheidsinformatie. Hier zijn een paar voorbeelden:

Te snel conclusies trekken:

  • “Als de dokter me voor onderzoek heeft doorgestuurd, moet ze wel heel ongerust zijn”.
  • “Een hoofdpijn zoals deze moet wel iets ernstigs zijn”.

Iets erger maken dan het is:

  • “Het kan me in een paar maanden doden”.
  • “Mijn kinderen zullen zonder moeder zijn voordat ze naar school gaan”.

Alles of niets denken:

  • “Als ik een paar klachten tegelijk heb, dan moet er iets heel ernstigs mis zijn met me”.
  • “Ik heb alle onderzoeken die er mogelijk zijn nodig, anders kan er iets gemist zijn”.

Emotioneel redeneren:

  • “Ik voel dat er iets mis is, dus er moet is mis zijn”.
  • “Deze spanning moet veroorzaakt worden door een ernstige ziekte”.

3. Verzekering of geruststelling krijgen van anderen
Het komt veel voor dat mensen geruststelling bij anderen zoeken als ze zich zorgen maken. Mensen met gezondheidsangst zoeken vaak geruststelling bij vrienden en familie of bij hun dokter. De verzekering dat er niks is werkt in het begin en ze maken zich minder zorgen. Dit duurt echter niet lang en de zorgen komen snel terug. Mensen kunnen de gewoonte ontwikkelen om aan iedereen geruststelling te vragen. Dit houdt de symptomen in hun gedachten en zorgt ervoor dat ze zich slechter voelen. Als geruststelling voor jou de eerste of tweede keer niet werkt zorgt dat ervoor dat je je zorgen blijft maken.

4. Informatie zoeken over de ziekte
Soms kan het vinden van informatie over ziekte de zorgen doen toenemen en zorgt het ervoor dat mensen gaan focussen op nieuwe symptomen of andere lichaamsdelen. Boeken, tijdschriften, het internet en informatie van je dokter kan hiertoe leiden.

5. Vermijden
Het vermijden van zaken die te maken hebben met ziekte, kan je zorgen juist verergeren, je gaat vermijdingsgedrag vertonen door bijvoorbeeld je TV uit te zetten als het over gezondheid gaat, een krant weg te leggen als deze een ernstige ziekte beschrijft etc. Soms vermijden mensen ook beweging of activiteit vanwege de angst dat dat de ziekte erger maakt. Dit kan leiden tot een slecht humeur en toename van klachten door afname in fitheid.

6. Diepe, eigen, overtuigingen (aannames) die de zorg om je gezondheid versterken.
Bepaalde lang aangenomen overtuigingen kunnen leiden tot gezondheidsangst:

  • Lichaamsveranderingen zijn altijd een teken dat er iets mis is.
  • Als ik me er zorgen over maak, dan ben ik op zijn minst voorbereid op het ergste.
  • Ik ben vatbaar voor kanker/hartproblemen/beroerte; we hebben een familiegeschiedenis daarin en ik weet zeker dat ik het krijg.
  • Dokters maken vaak fouten.
  • Uitvoerige onderzoeken zijn de enige manier om uit te vinden hoe gezond je bent.
  • Als ik niet 100% zeker ben dat ik gezond ben, dan ben ik waarschijnlijk ziek. Ik kan dat risico niet nemen.

Om het samen te vatten:

  • Je wel eens zorgen maken over je gezondheid is vrij normaal.
  • Gezondheidsangst wordt een probleem wanneer het je normale dagelijks leven in de weg staat, zelfs als er geen reden is om te denken dat er iets ernstig mis is. 
  • Mensen met gezondheidsangst:
    • Zoeken vaak geruststelling bij anderen.
    • Controleren hun lichaam vaak op symptomen
    • Vermijden informatie over gezondheid of zoeken juist te veel informatie.
    • Vermijden activiteiten alsof ze ziek zijn.
    • Hebben onrealistische zorgen en gedachten en aannames over gezondheid.

Het volgende onderdeel bevat een aantal adviezen om met gezondheidsangst om te gaan.

Redenen waarom ik zou moeten proberen te stoppen met me zorgen te maken over mijn gezondheid.

  • Je kan er NOOIT zeker van zijn dat je gezondheid perfect is.
  • Je kunt heel veel tijd VERSPILLEN door je zorgen te maken of er iets mis is.
  • Stel je voor dat je 90 jaar oud bent en terugkijkt op je leven. Dan denk je terug op al die jaren die besteed zijn aan het zorgen maken over je gezondheid.
  • Als je te lang aan een lichaamsdeel denkt (daarop focust) is het zeker dat je iets van ‘RARE SENSATIES’ opmerkt. Probeer maar eens een paar minuten op je keel te focussen – slik dan drie keer achtereen. En merk op hoe deze focus problemen bij het slikken veroorzaakt in de zin van: moeilijker kunnen slikken, er als het ware bij na moeten gaan denken. 

Wat voor leuke dingen kan je allemaal niet doen als je je geen zorgen maakt over je gezondheid!

Probeer een lijst te maken van de voor- en nadelen van het doorgaan met je zorgen maken over je gezondheid.

Hier is een voorbeeld.

  • Voordelen:Ik word kortdurend gerustgesteld door mijn echtgenoot die me verzekert dat dat wat ik voel voor hem niet als een tumor aanvoelt.
  • Nadelen: Op de langere termijn moet ik hem steeds opnieuw om geruststelling vragen of ik wel in orde ben. Ik word daar gespannen van, en hij raakt geïrriteerd op mij.

Voor jou om in te vullen

Voordelen                Nadelen
..............                ...........

Hoe kan ik omgaan met gezondheidsangst?

Het kan je helpen om een ‘vicieuze madelief’ te tekenen over gezondheidsangst om inzicht te krijgen en om te leren omgaan met je probleem. Waar er stippellijnen staan, schrijf gedachten op, gevoelens, of dingen die je doet wanneer je je zorgen maakt over je gezondheid.

Hoe kan ik ophouden met geruststelling te vragen aan mijn dokter of anderen in mijn omgeving?
Het vragen om geruststelling en ook het naar de dokter gaan voor onderzoek zorgt ervoor dat je je beter voelt op korte termijn, maar ook dat je meer gaat nadenken over je gezondheid en op de langere duur juist angstiger wordt. Probeer een dagboek bij te houden over hoe vaak je voor geruststelling vraagt en hoe bezorgd je je elke dag voelt.
Hieronder staat een voorbeeld van een dagboek dat door Jan is bijgehouden over het aantal keren dat hij om geruststelling heeft gevraagd dat hij geen kanker zou hebben, en hoe dat aantal keren verminderde:

  ma di  wo do vr  za zo

Keren per dag dat je om

geruststellinghebt gevraagd

             

Zorg (in schaal van 0 tot 10) 0 = geen zorgen,

10 = ernstige zorgen

             

Het verminderen van het aantal keren dat je om geruststelling vraagt zal je op den duur minder angstig maken.

Het kan helpen om jezelf af te leiden, probeer iets actiefs te doen zoals lopen. Blijf bezig; je kunt ook proberen om het vragen naar geruststelling uit te stellen. Zo kun je gedurende een week elke dag proberen om 1x minder vaak om geruststelling te vragen.

Hoe kan ik ophouden met me te focussen op symptomen en op mijn lichaam?

Het focussen op je lichaam en ook het steeds voelen, knijpen, porren, krabben en in de spiegel kijken kan leiden tot een verergering van de symptomen en zal je in elk geval steeds angstiger maken.

Je kunt met jezelf een plan maken om het aantal keren dat je jezelf controleert geleidelijk te verminderen.

Hier is een voorbeeld van een plan van Maria die haar huid 3-40 keer per dag op knobbeltjes controleert:

  ma di  wo do vr  za zo
Aantal keren onderzoek              
               

Terwijl je het aantal controles geleidelijk vermindert zul je op den duur merken dat je minder angstig wordt over je gezondheid.

Hoe kan ik mezelf ervan weerhouden te veel informatie te zoeken over ziekte?

We weten dat een te grote focus op ziekte er toe kan leiden dat mensen helemaal gefixeerd raken op hun lichaam en hun klachten. Dit verhoogt gezondheidsangst.
Als dit iets is wat jij doet, kan je dit stoppen door:

  • Het NIET lezen van medische boeken, kijken naar medische internetsites of het lezen van medische artikelen in tijdschriften. Je zou ook niet naar elk medisch programma op TV moeten kijken.
  • Vraag je familie of vrienden je hierin te steunen.
  • Probeer andere manieren te vinden om met je angst om te gaan.
  • Hou een dagboek bij van het aantal keren dat je naar informatie over ziekte zoekt.

Hier is een voorbeeld van een plan van Jet die het aantal keren dat ze naar informatie over kanker zoekt probeert te verminderen:

  Week 1 Week 2 Week 3 Week 4
Internet        
TV        
Boeken        

Hoe kan ik ophouden met me te gedragen alsof ik ziek ben?

Sommige mensen die zich over hun gezondheid zorgen maken stoppen met dingen te doen omdat ze zich zorgen maken dat dit hun ziekte veroorzaakt of verergert. Dit heeft als effect dat je je (ook inderdaad) minder fit en gezond gaat voelen, zorgt voor een stemmingsdaling op de langere termijn en zal je gezondheidsrisico’s doen toenemen.
Het is daarom belangrijk om je normale activiteiten weer te gaan doen.

Begin met een lijst van dingen die je vermeden hebt vanwege gezondheidsangst.
Peter maakt zich bijvoorbeeld zorgen om zijn hart. Hier is een lijst van dingen die hij vermeed:

  • ’s Avonds naar het café gaan.
  • De hond uitlaten.
  • De stad in gaan.
  • Seks.
  • Voetballen met vrienden.
  • Snel een trap oplopen.

Maak vervolgens een stappenplan om je activiteiten weer op te bouwen.

Hier is een voorbeeld van Peters plan om actiever te worden:

  Elke dag  
Week 1 Stap 1 Sneller de trap oplopen en de hond uitlaten.
Week 2 Stap 2 2x de stad in gaan, vrienden ontmoeten
Week 3 Stap 3 alle bovenstaande dingen en weer seks hebben
Week 4 Stap 4 alle bovenstaande dingen en weer gaan voetballen

Hoe kan ik zorgelijke gedachten over mijn gezondheid veranderen?

We hebben al uitgelegd dat sommige manieren van denken je gezondheidsangst erger kunnen maken. Deze gedachten kunnen ook plaatjes zijn in je hoofd.

De beste manier om deze zorgelijke gedachten te stoppen is om minder angstige, meer evenwichtige gedachten (een soort ‘tegengedachten’)  te hebben.

Hier zijn een paar voorbeelden over hoe je dit kan doen.

Zorgelijke gedachte/plaatje ‘Tegengedachte’
"Elk nieuw lichaamssignaal is een teken dat er iets ernstigs aan de hand is – het lijkt op dit moment alsof ik steeds meer hoofdpijn krijg" "Mensen hebben voortdurend veranderingen en signalen in hun lichaam, dat is normaal en zelden een teken van serieuze ziekte – hoofdpijn is vaak een teken van stress – wat zijn mijn stressfactoren en kan ik die wegnemen?"
"Veel onderzoek is de enige manier om na te gaan of ik gezond ben – het zou kunnen zijn dat er iets met me is en dat ik het niet weet" "Je kunt niet voortdurend onderzoek ondergaan – er is geen methode die 100% zekerheid geeft of je wel volledig gezond bent – misschien is het beter om geen (minder) tijd te besteden aan het zorgen maken over mijn gezondheid."
"Mijn familie heeft een historie van hartproblemen – ik wacht alleen maar af tot het mij ook zal treffen, dat is onvermijdelijk"  "Ik heb dit besproken met mijn arts en zij vertelt mij dat ik helemaal in orde ben - voortdurend checken is alleen maar stresserend en slecht voor mijn gezondheid – ik zou eens moeten proberen om meer te ontspannen."
"Plaatje in mijn hoofd van mijzelf liggend in een ziekenhuisbed, met al mijn familie om mij heen, ik ben ernstig ziek."  "Wat schiet ik ermee op om zo te denken – ja, natuurlijk ga ik op een dag dood, maar het is misschien zonde van mijn tijd om daar voortdurend aan te denken."

Onthoud dat als je gezondheidsangst hebt, je de neiging hebt om informatie op te vatten, hoe neutraal ook, als een teken dat er iets ernstigs aan de hand is! Pas hier voor op en probeer deze gewoonte uit de weg te gaan.

Het kan helpen om een dagboek bij te houden van zorgelijke gedachten en meer positieve (‘tegen-‘) gedachten. Zet je zorgen op een rij en plaats er andere gedachten tegenover.

Waar kan ik verdere hulp vinden?

We hopen dat je de adviezen in deze gids kunt gebruiken. Dat ze je in elk geval inzicht geven in hoe het er voor jou voor staat. Zoek zeker ook meer hulp van buitenaf. Bespreek je bevindingen niet alleen met je omgeving, maar laat er ook je behandelend arts in delen. Die kan je ook verder adviseren over het al dan niet inschakelen van professionele hulp. Ook kun je op internet kijken of het wellicht iets voor je is om e-coaching te volgen of op andere wijze begeleiding te zoeken.