Glaucoom

Ook wel genoemd: 
Primair open hoek glaucoom

Wat is glaucoom?

Glaucoom is een aandoening aan het oog, waarbij de zenuw achter in het oog (de optische (oog-) zenuw) is beschadigd. Hierdoor kan blindheid ontstaan. In de meeste gevallen wordt de beschadiging van de zenuw veroorzaakt door een te hoge druk in het oog. Er zijn diverse soorten glaucoom:

  • Primair open hoek glaucoom (ook wel traag evoluerend chronisch glaucoom genoemd). Dit is de meest voorkomende soort. Het verloop is traag zodat de beschadiging van de zenuw en het verlies van het gezichtsvermogen in stapjes gaan. De term ‘open hoek’ verwijst naar de hoek tussen de iris en het oogwit. Die is in dit geval normaal. In tegenstelling tot bij:
  • Acuut gesloten hoek glaucoom, waarbij die hoek is verkleind. Dat komt heel weinig voor. Als het gebeurt, neemt de druk in het oog heel snel toe, waardoor het oog binnen de kortste keren pijnlijk en rood is.
  • Secundair glaucoom is het gevolg is van een andere oogaandoening die ervoor zorgt dat de druk in het oog toeneemt. Het kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een verwonding aan het oog.
  • Congenitaal glaucoom (buphthalmos, of vergroting van de oogbol) is een glaucoom wat vanaf de geboorte aanwezig is.

In de rest van dit artikel gaan we alleen in op primair open hoek glaucoom.

Het oog en het ‘kamerwater’ (humor aquaeus)

Het oog moet steeds de juiste vorm behouden, zodat de lichtstralen ongestoord en precies op het netvlies vallen. Daarvoor is het oog voor het grootste deel gevuld met een geleiachtige substantie, die ‘corpus vitreum’ (glasachtig lichaam) genoemd wordt. Vóór de lens bevindt zich een heldere vloeistof. Het ‘kamerwater’ of humour aquaeus.

Humour Aquaeus is een vloeistof die wordt gemaakt door de cellen van het corpus ciliare (het straalvormig lichaam). Hiermee wordt de ruimte voor de lens gevuld en het geeft een lichte druk naar buiten, om het oog in de juiste vorm te houden.

Humour aquaeus bevat zuurstof en suikers, waarmee diverse delen van het oog ‘gevoed’ worden. De vloeistof komt vanuit het oog in de bloedsomloop terecht via een zeefachtig netwerk van verbindingen (trabeculair netwerk) aan de onderzijde van de iris. Er vindt dus een constante productie en afvoer van humour aquaeus plaats.

Wat gebeurt er bij een primair open hoek glaucoom?

Bij een primair open hoek glaucoom (vanaf nu gewoon ‘glaucoom’ genoemd) wordt het ‘afvoer netwerk’ van kamerwater voor een deel geblokkeerd. Het kamerwater kan daardoor niet volledig worden afgevoerd. Het is niet helemaal bekend waardoor de afvoer verstopt raakt. Wel weten we dat de druk van het teveel aan humour aquaeus verkeerd is. Tegelijk zorgt het er ook voor dat de druk achter in het hoog groter wordt.

De toenemende druk in het oog kan de optische zenuw beschadigen. Dat is de belangrijkste zenuw voor het zien. Ook kunnen de zenuwhaartjes die lopen van de optische zenuw naar het netvlies beschadigd raken. Het netvlies bevat de ‘kijkcellen’ (staafjes en kegeltjes) achter in het oog. Als de oogzenuw en het netvlies beschadigd zijn, zal het zien geheel of gedeeltelijk uitvallen. Soms kan het tot totale blindheid leiden.

Wat is het verschil tussen ‘gewone’ toegenomen druk in het oog en glaucoom?

Bij glaucoom is de optische zenuw beschadigd, meestal veroorzaak t door een toegenomen druk in het oog. Toch heeft 1 op de 5 mensen met glaucoom geen verhoogde oogdruk. We spreken dan van een ‘normale druk glaucoom’. De optische zenuw is dan beschadigd door een tamelijk lage oogdruk. De oorzaak ligt dan ergens anders. Een slechte bloedaanvoer kan, bijvoorbeeld, de optische zenuw ook beschadigen, terwijl de druk in het oog normaal is.
Aan de andere kant kunnen mensen ook een verhoogde oogdruk hebben en toch geen glaucoom krijgen.

Als regel kunnen we echter aanhouden, dat als de druk in het oog hoog is, het risico op glaucoom (en het gevaar voor blindheid) erg groot is.

Wie krijgt primair open hoek glaucoom?

In Nederland neemt het aantal glaucoomgevallen sterk toe. Het voorkomen per jaar is ongeveer 1 per 1000 mensen van 40 jaar of ouder. Het komt meestal niet voor bij mensen beneden de 35 jaar. Het kan iedereen overkomen, maar het risico is groter als je:

  • Iemand in de familie hebt die glaucoom heeft.
  • Erg bijziend bent.
  • Suikerziekte hebt.
  • Afkomstig bent uit Afrika of van Afro-caribische origine bent

Wat zijn de verschijnselen bij primair open hoek glaucoom?

In het begin zijn er geen verschijnselen of klachten. Het oog doet niet zeer en wordt ook niet rood. De meeste mensen met glaucoom bemerken de verschijnselen pas als het zicht al voor een behoorlijk deel weg is. De reden hiervoor is dat het eerste deel van het zien dat wegvalt in het ‘buitengebied’ van het zien valt. Het centrale gebied (het deel dat we het meest gebruiken als we ons op een voorwerp richten of als we, bijvoorbeeld, lezen) wordt pas op een laat moment van de ziekte aangetast. Verder zal glaucoom, hoewel het zich meestal voordoet in beide ogen, niet in alle twee de ogen met dezelfde hevigheid toeslaan. Het goede oog zal een tijd lang als ‘vervanger’ optreden als het andere oog het zicht begint te verliezen.

Sommige oude mensen met glaucoom zeggen dat het slechter zien komt doordat ze ouder worden. Soms hebben ze al vele jaren hun ogen niet laten nakijken en zien ze al heel lange tijd nodeloos slecht. Regelmatige controle van de ogen is erg belangrijk omdat je door glaucoom blind kunt worden.

Blind worden kan worden voorkomen als glaucoom op tijd wordt ontdekt en behandeld!

Wie moeten er onderzocht worden op glaucoom?

Iedereen boven de 35 wordt aangeraden om minstens elke 5 jaar een oogtest te laten doen door een opticien. Boven de 50 kun je het beste eens in de 2 of 3 jaar gaan. Oogcontrole is met name belangrijk als je tot een van de hierboven genoemde risicogroepen behoort.

Een oogtest zal heel vroege verschijnselen van glaucoom al ontdekken voordat je zelf ook maar iets merkt dat je slechter ziet. Een oogtest bestaat meestal uit:

  • Meten van de oogdruk.
  • Controle van het netvlies aan de achterzijde van het oog, met een speciaal lampje.
  • Controle van je gezichtsveld.

Welke behandeling is nodig bij glaucoom?

Het doel van de behandeling is om de oogdruk te verminderen. De kans dat de optische zenuw verder beschadigt wordt daardoor verkleind. Hoeveel de druk verminderd moet worden zal van persoon tot persoon verschillend zijn. Voor een deel is het afhankelijk van de ‘normale’ druk in het oog. Het is aan een oogarts om dit te bepalen. De oogdruk kan op diverse manieren worden verlaagd.

Oogdruppels
Een groot aantal verschillende soorten oogdruppels kan ervoor zorgen dat de druk lager wordt. Ze werken door:
de hoeveelheid kamervocht die je aanmaakt te verminderen, of door de afvoer van het kamerwater te verbeteren.
Je oogarts zal je adviseren welke oogdruppels te gebruiken. Het ligt vaak aan je persoonlijke situatie. Sommige oogdruppels zijn bijvoorbeeld niet geschikt voor mensen met astma. De verschillende soorten oogdruppels kunnen ook tot diverse bijwerkingen leiden, afhankelijk van de persoon.

Omdat er zoveel verschillende soorten oogdruppels zijn, kan er – als blijkt dat de ene soort niet goed werkt of bijwerkingen geeft – makkelijk worden overgestapt op een anders soort. Soms zijn twee soorten oogdruppels gecombineerd nodig om de oogdruk laag te houden.

Het is erg belangrijk dat oogdruppels precies volgens voorschrift worden gebruikt. Ook zul je regelmatig je ogen moeten laten controleren, waarbij gekeken wordt naar oogdruk, de optische zenuw en je gezichtsveld.

Pillen
Er zijn pillen die zorgen dat de oogdruk minder wordt. Ze leveren echter vaak bijwerkingen op en worden daarom tegenwoordig bijna nooit meer voorgeschreven.

Operatie
Mogelijk kan een trabeculectomie (verwijderen van het trabeculair netwerk) helpen. Hierbij wordt een gaatje gemaakt in de voorzijde van het oog, net onder het bindvlies. Het  kamerwater kan daardoor makkelijker worden afgevoerd. Vaak wordt ook een soort ‘nooduitgang’ voor het kamerwater gemaakt.
Een operatie zal worden uitgevoerd als behandeling met oogdruppels niet werkt. Het zal vooral bij jongere mensen worden gedaan.

Laserbehandeling
Met een laser kan het afvoersysteem van het kamerwater worden ‘ingebrand’, waardoor de vloeistof beter uit het oog verwijderd wordt. Soms wordt ook een deel van het corpus ciliare lichaam (of straalvormig lichaam) weggebrand, waardoor de hoeveelheid kamerwater die wordt aangemaakt afneemt.
Het resultaat van laserbehandelingen is in ongeveer 70% van de gevallen redelijk. In de loop van de tijd kan de drukverhoging in het oog echter weer terugkomen. Meestal kan een laserbehandeling dan 1x worden herhaald.

Glaucoom en autorijden

Wettelijk is autorijden in Nederland niet verboden voor mensen met glaucoom. Of het verstandig is, is een ander verhaal. Laat bij twijfel altijd je ogen testen en ga, als je ook maar even niet zeker bent, niet achter het stuur zitten. De risico’s (voor jezelf, maar zeker ook voor anderen) zijn veel te groot!