Hand-arm vibratiesyndroom

Ook wel genoemd: 
Witte vingers door trillingen

Wat is het hand-armvibratiesyndroom?

Hand-armvibratiesyndroom (verder afgekort tot HAVS) veroorzaakt klachten in vingers, handen en armen veroorzaakt door vibrerend gereedschap. Het werd vroeger ‘vibratie witte vinger’ genoemd. De naam is veranderd naar HAVS omdat ook andere klachten, naast witte vingers, kunnen ontstaan.

Wat veroorzaakt het hand-armvibratiesyndroom?

HAVS wordt veroorzaakt door herhaaldelijk en frequent gebruik van door de handen vastgehouden vibrerende gereedschappen. Bijvoorbeeld, krachtboren, kettingzagen, pneumatische boren, etc. Het kan ook veroorzaakt worden door het vasthouden of werken met machines die trillen. Het is niet duidelijk hoe vibratie deze aandoening veroorzaakt. Het is waarschijnlijk het gevolg van lichte maar herhaaldelijke verwondingen in kleine zenuwen en bloedvaten van de vingers. Na een tijd kunnen deze geleidelijk hun functie verliezen en klachten veroorzaken. Schattingen zijn dat 10% van de mensen die regelmatig werken met vibrerende gereedschappen HAVS kunnen ontwikkelen.

Wat zijn de symptomen van hand-armvibratiesyndroom?

Symptomen kunnen het fenomeen van Raynaud inhouden (‘ witte vingers’ ),  zenuwklachten en spierpijnen en - krampen.

Het fenomeen van Raynaud
Het fenomeen van Raynaud komt in aanvallen die aangezet worden door koud weer of het aanraken van een koud object. Een typische aanval van het fenomeen van Raynaud gaat als volgt.

  • Eerst worden de vingers wit en koud. Dit is het gevolg van kleine bloedvaten die vernauwen (in een spasme raken).
  • Dan gaan ze naar een blauwachtige kleur. Dit komt doordat zuurstof opgebruikt wordt door de verminderde bloedtoevoer van de vernauwde bloedvaten.
  • Dan worden ze helder rood. Dit komt doordat de bloedvaten weer opengaan en door de terugkeer van een goede bloeddoorstroming. Dit kan tintelingen, kloppende sensaties en pijn veroorzaken.

Sommige mensen hebben niet de volledige klassieke kleurveranderingen maar ontwikkelen wel aanvallen van vervelende, bleke, koude vingers. De duur van elke klachtenaanval kan van minuten tot uren duren. De hoeveelheid pijn of ongemak verschilt van mens tot mens. Symptomen gaan meestal weg na elke aanval, maar een of meer blauwachtige vingers kunnen in ernstige gevallen aanhouden.

(Trillende gereedschappen is maar een van de oorzaken van het fenomeen van Raynaud. Er zijn ook andere oorzaken.
Zie de aparte folder ‘Het Fenomeen van Raynaud’.)

Zenuwklachten
Gevoelloosheid en/of tintelingen (prikkend gevoel alsof je met naaldjes wordt bewerkt) in een of meer van de vingers kan zich ontwikkelen. Het kan licht zijn en alleen de vingertop(pen) aantasten, maar ook ‘komen en gaan’. In ernstige gevallen kan een permanente gevoelloosheid in de getroffen vingers ontstaan. Dit kan onhandigheid en moeite veroorzaken bij het doen van taken. Zo kan het moeilijk worden om knoopjes dicht te doen, om te gaan met muntjes, schroeven, spijkers, draadjes etc. Bij veel mensen is de ernst van zenuwklachten ergens tussen licht en heftig in.
Soms is een vinger ernstig getroffen terwijl andere maar licht aangetast zijn.

Pijnen
Kleine schade aan de spieren, gewrichten en botten kan pijn veroorzaken in de handen en de onderarm. De kracht van je greep kan verzwakt zijn

Hoe ontwikkelen de klachten zich?

Je kan eerst aanvallen van het fenomeen van Raynaud hebben op koude, natte en winderige dagen m.n. in de vingertoppen. Je kan wat gevoelloosheid of tintelingen hebben dat ‘komt en gaat’ rond dezelfde tijd. Symptomen kunnen licht blijven, maar kunnen toenemen als je met trillend gereedschap blijft werken. Trillengen zelf zetten zelden aan tot het fenomeen van Raynaud. Het is koud weer of andere koude omstandigheden die het fenomeen van Raynaud veroorzaken.
Naarmate de aandoening zich ontwikkelt is de hoeveelheid kou die nodig is om de klachten te krijgen minder. Je kan dan aanvallen van het fenomeen van Raynaud hebben in de zomer meestal alleen als je handen nat zijn. Als de aandoening ernstiger wordt kan het fenomeen van Raynaud zich uitbreiden tot de volle lengte van de getroffen vingers, en permanente gevoelloosheid van de vingers kan ontstaan.

In sommige gevallen ontwikkelen de symptomen zich pas maanden of jaren na het stoppen met werk met trillende gereedschappen.

Kan hand-armvibratiesyndroom voorkomen worden?

Met de volgende adviezen wordt gedacht dat het HAVS kan voorkomen bij werkers die trillende gereedschappen gebruiken:

  • Houd gereedschappen zo los mogelijk vast, en verander je handen steeds van positie.
  • Zorg er voor dat de gereedschappen goed onderhouden zijn.
  • Gebruik gereedschappen naar behoren en gebruik ze voor het juiste werk. Het doel is om niet een te sterke grip nodig te hebben of een gereedschap langer dan nodig te gebruiken.
  • Gebruik trillingsdempende handschoenen.
  • Neem regelmatige pauzes van op zijn minst tien minuten.
  • Korte periodes van werk zijn beter dan lange periodes van werk zonder pauze.
  • Blijf warm tijdens het werk. Hou vooral de handen warm om het bloed zo goed mogelijk te laten stromen.
  • Je moet niet roken – de chemische stoffen (zoals nicotine)  in tabak kunnen de bloeddoorstroming aantasten (ze geven in het algemeen vaatvernauwing).

Wat moet ik doen als klachten zich ontwikkelen?
Als je denkt dat je klachten van HAVS hebt ga dan naar een dokter. Vertel ook je werkgever over je zorgen, bedrijfsverpleegkundige of bedrijfsarts (als die er is. Het is de verantwoordelijkheid van je werkgever om er voor te zorgen dat je in een veilige en acceptabele werkomgeving werkt.

Wat is de behandeling voor hand-armvibratiesyndroom?
Stop het gebruiken van trillende gereedschappen als dit kan.
Dit kan voorkomen dat symptomen erger worden. Aanvallen van het fenomeen van Raynaud kunnen minderen als de symptomen licht zijn en je stopt te werken met vibrerende gereedschappen. Overigens is het niet duidelijk of zenuwklachten beter kunnen worden als ze eenmaal ontwikkeld zijn. Indien mogelijk, zou je een verandering van baan moeten overwegen. Raadpleeg daarvoor altijd je bedrijfsarts en je leidinggevende.

Algemeen advies met betrekking tot het fenomeen van Raynaud

Als toevoeging: het algemene advies is gelijk aan dat wat gegeven wordt aan mensen met het fenomeen van Raynaud, wat de oorzaak ook is. Dit beoogt te voorkomen dat de bloedvaten in een spasme raken en klachten van het fenomeen van Raynaud veroorzaken. De volgende worden meestal geadviseerd:

  • Roken kan klachten erger maken. De chemische stoffen in tabak kunnen er voor zorgen dat kleine bloedvaten vernauwen. Als je rookt en stopt met roken kan het de klachten verminderen.
  • Sommige medicijnen die gebruikt worden om andere aandoeningen te behandelen geven klachten of maken ze erger. Die medicijnen kunnen er voor zorgen dat de bloedvaten vernauwen. Zulke medicijnen zijn: bètablokkers, sommige anti-migraine medicijnen, middelen tegen obstipatie en zeer zelden, de anticonceptiepil. Stop niet met een voorgeschreven medicijn als je denkt dat het de klachten erger maakt. Ga naar een dokter om mogelijke alternatieven te bespreken.
  • Andere medicijnen. Cafeïne (in thee, koffie, cola, en in sommige medicijnen) lokken bij sommige mensen de klachten uit. Probeer cafeïne niet te gebruiken voor een paar weken en kijk of het helpt. Amfetaminen en cocaïne kunnen ook een trigger zijn.
  • Probeer warm te blijven in koud weer of koude omgevingen.
    • Hou je handen warm. Warme handschoenen zijn essentieel als je buiten in koud weer bent.
    • Hou je hele lichaam warm, niet alleen je handen. Ook al zijn je handen belangrijk, klachten ontstaan minder snel als je je gehele lichaam warm houdt. Dus kleed je warm aan voordat je op koudere plekken bent zoals buiten op koude dagen.
    • Het is het beste om handschoenen aan te doen als je nog warm bent, voordat je naar koudere plekken gaat. Idealiter moet je handschoenen in een luchtige kast of vlakbij een verwarming bewaren zodat ze warm zijn als je ze aantrekt.
    • Als je ernstige klachten hebt of klachten die makkelijk door omstandigheden of stoffen worden uitgelokt, dan zijn draagbare heat-packs en door middel van een batterij verwarmde handschoenen nuttig. Je apotheker of een medische instrumentenwinkel kan advies geven.
  • Probeer geen koude objecten aan te raken. Bijvoorbeeld gebruik een handdoek of handschoenen wanneer je eten uit de vriezer haalt of werkt met koud eten.
  • Regelmatige beweging wordt aangeraden door veel experts. Beweeg je handen regelmatig om de circulatie te verbeteren.
  • Warm-koudbaden (wisselbaden) voor je handen worden ook geadviseerd – de temperatuurswisselingen van het water hebben een gunstige invloed op de bloedvaten in je handen.
    Wanneer je een aanval krijgt verwarm je handen dan zo snel mogelijk. Je handen in warm lopend water houden is een goede manier om warm te worden (maar zorg dat het wat er niet te heet is, of zijn warmte verliest en koud wordt).

Medicijnen om het fenomeen van Raynaud te voorkomen
Een medicijn, Nifedipine genaamd, kan geadviseerd worden als de klachten van het fenomeen van Raynaud ernstig zijn. Het werkt door ‘het openen’ van je kleine bloedvaten. Sommige mensen nemen dagelijks Nifedipine om klachten te voorkomen. Anderen nemen alleen Nifedipine tijdens de winter of alleen tijdens koude weersvoorspellingen. Als je Nifedipine voorgeschreven krijgt, lees dan de besluiter voor een overzicht van mogelijke bijwerkingen en waarschuwingen.
Verschillende andere medicijnen kunnen geprobeerd worden als Nifedipine niet helpt of bijwerkingen veroorzaakt. Zorg dat je hiervoor met je arts overlegt.