Hartkleppen en hartklepaandoeningen

Het hart

Het hart heeft vier kamers – twee voorkamers (atria) en twee kamers (ventrikels). De wanden van deze ruimten bestaan grotendeels uit speciale hartspieren. Bij elke hartslag trekken de beide voorkamers samen om het bloed in de kamers te pompen. Er zitten eenrichtingskleppen tussen de voorkamers en de kamers en tussen de ventrikels en de grotere vaten die uit het hart naar het lichaam leiden. De kleppen zorgen ervoor dat het bloed in de juiste richting stroomt als de hartkamers samentrekken.

Dit zijn:

  • De mitralisklep – tussen de linkerboezem en de linkerhartkamer.
  • De tricuspidalisklep – tussen de rechterboezem en de rechterhartkamer.
  • De pulmonaire klep  tussen de rechterhartkamer en de pulmonaire (long-) slagader (de hoofdslagader die bloed van het hart naar de longen brengt om zuurstof te krijgen).
  • De aortaklep – tussen de linkerhartkamer en de aorta (de hoofdslagader die zuurstofrijk bloed van het hart naar het lichaam brengt).

De kleppen zorgen ervoor dat wanneer de boezems of hartkamers samentrekken het bloed op de juiste manier door het hart in de slagaders stroomt.

Zie de aparte folder ‘Hoe het Hart Werkt’ voor meer details over de functie van het hart en hoe het hart klopt

Wat is een hartklepaandoening?

Een klep die aangedaan is of beschadigd kan de bloedstroom door het hart beïnvloeden. Er zijn 2 soorten klepproblemen:

  • Klepstenose. Dit betekent dat de klepopening vernauwd is en dat de klep daardoor niet goed opent. Daardoor treedt dan (enige) vermindering op in de bloedstroom door de klep.
  • Klepregurgitatie (ook wel klepincompetentie genoemd, of een ‘ lekkende hartklep’ ). Dit betekent dat de klep niet goed sluit en dat er terugstroom plaatsvindt van bloed door de lekkende klep.

Elke klep kan door deze problemen aangetast worden. Maar de mitralis- (of mitraal-) en de aortakleppen zijn degenen die het vaakst zijn aangetast. Er zijn aparte folders die meer details geven over mitralisstenose, mitraaalregurgitatie, aortastenose en aortaregurgitatie. 

Wat zijn de symptomen van hartklepaandoeningen?

Waar het eigenlijk op neerkomt is hoe nauwer  een klep is of hoe meer een klep lekt, hoe groter het probleem is. Als er een lichte vernauwing is of als een klep een beetje lekt hoeft het geen problemen of symptomen te veroorzaken. Maar:

  • Als de vernauwing ernstig is – moet het hart harder pompen om bloed langs de vernauwing te krijgen.
  • Als de klep ernstig lekt – moet het hart harder pompen om het bloed dat terug lekt bovenop de normale hoeveelheid bloed die door de klep stroomt heen te krijgen.

In beide gevallen kan dit een druk op het hart veroorzaken. Er kan een verhoogde druk ontstaan achter de getroffen klep. Deze ‘ achterdruk’ (stuwingsdruk)  kan ervoor zorgen dat bloed en vloeistof zich in de longen ophoopt of in een lager deel van het lichaam (afhankelijk van welke klep aangedaan is).

De symptomen die zich kunnen ontwikkelen zijn:

  • Kortademigheid. In het begin vooral bij inspanning maar kan later ook in rust ontstaan wanneer het ernstiger is.
  • Moeheid, duizeligheid of flauwvallen.
  • Afwijkende hartritmen die hartkloppingen en andere problemen kunnen veroorzaken.
  • Het zwellen van weefsels als gevolg van vloeistofophoping (stuwing).
  • Pijn op de borst of angina pectoris. Dit kan ontstaan als er niet genoeg bloed door de kransslagaders stroomt (dit zijn de slagaders die bloed naar de hartspier brengen).

Verschillende complicaties kunnen zich ontwikkelen afhankelijk van welke klep aangedaan is en de ernst van het probleem.

Wat veroorzaakt een hartklepaandoening?

Reumatische hartaandoening
Dit is de meeste gebruikelijke oorzaak van hartklepproblemen. Reumatische hartaandoening is een algemene term die doelt op een of ander hartprobleem wat zich ontwikkelt na een aanval van acuut reuma.

Reuma (acuut) is een aandoening die soms na een infectie met een bacterie komt, de streptococ genaamd. Je lichaam maakt afweerstoffen tegen de bacterie om de infectie tegen te gaan. Maar bij sommige mensen vallen de afweerstoffen ook verschillende delen van het lichaam aan, meer in het bijzonder de hartkleppen. Ontsteking van een of meer kleppen kan ontstaan wat permanente schade kan veroorzaken en leidt tot verdikking en littekenweefsel in de jaren daarna.

Acuut reuma kwam vroeger vóór het tijdperk van de invoer van antibiotica veel voor, maar nu is het zeldzaam. Het is nog steeds vrij veel voorkomend in sommige ontwikkelingslanden.

Andere oorzaken
Andere oorzaken van hartklepafwijkingen zijn:

  • Opslag van calcium (‘calcificatie’) in delen van de klep. Dit is de meest bekende oorzaak van aortastenose bij ouderen.
  • Een ‘zwakke’ klep is een veel voorkomende oorzaak van lichte mitraalklep regurgitatie.
  • Sommige congenitale hartproblemen. Het is dan meestal een deel van een complexe misvorming van het hart.
  • Infectie van de klep (endocarditis).
  • Een complicatie van verschillende ongebruikelijke ziektes.

Wat is de behandeling voor een hartklepaandoening?

Als de vernauwing of het lekken van de hartklep licht is en je geen klachten hebt, heb je meestal geen behandeling nodig. Als je klachten of complicaties ontwikkelt, kunnen verschillende medicijnen geadviseerd worden om symptomen te verminderen. Operatie om de hartklep te herstellen of te vervangen kan in sommige gevallen nodig zijn. Chirurgische behandeling heeft het vooruitzicht enorm verbeterd voor veel gevallen van ernstige hartklepziekte. Chirurgie heeft een hoge succespercentage.

Hartklepafwijkingen en endocarditis

Als je een zieke hartklep hebt is endocarditis een mogelijke complicatie. Endocarditis is een infectie van de hartklep. (Letterlijk: een ontsteking van de binnenbekleding van het hart en dus ook van de hartkleppen). Beschadigde hartkleppen zijn vatbaarder voor infectie dan normale hartkleppen. Tenzij het met spoed behandeld wordt, kan endocarditis een ernstige ziekte zijn.

Zie de aparte folder ‘Infectieuze Endocarditis’ voor meer details.

Als je een zieke hartklep hebt, zal je normaal gesproken geadviseerd worden om een korte kuur antibiotica te nemen als je bepaalde chirurgische behandelingen krijgt zoals cystoscopie of coloscopie of vóór een tandheelkundige ingreep. Tijdens deze behandelingen kunnen sommige bacteriën in de bloedstroom ‘geduwd’ worden. De antibiotica doodt de bacteriën die in de bloedstroom kunnen komen en helpen endocarditis te voorkomen. De meeste chirurgen en tandartsen zijn zich bewust van het feit dat het nodig is om antibiotica te adviseren aan mensen met een hartklepaandoening.