Herpes genitalis

Wat is herpes genitalis?

Herpes genitalis is een infectie van de genitale delen. Dat wil zeggen: bij mannen de penis en bij vrouwen de vulva en de vagina. Verder zijn ook de omliggende huid en soms ook de billen en de anus aangetast. De veroorzaker is het herpes simplex virus. We onderscheiden twee soorten van het herpes simplex virus:

  • Type 1 is meestal de veroorzaker van koortsuitslag rondom de mond. Het veroorzaakt ook ongeveer de helft van herpes genitalis- gevallen.
  • Type 2 veroorzaakt meestal alleen maar herpes genitalis. Koortsuitslag is bij dit type zeldzaam.

Hoe ontstaat een besmetting met herpes simplex?

Het herpes simplex virus wordt van mens op mens overgebracht door huidcontact. Het virus dringt door de vochtige huid van de mond, de genitaliën en de anus (en soms van de ogen). De andere huid is veel minder bevattelijk voor de herpes besmetting, tenzij die huid beschadigd is.

De eerste keer dat je besmet wordt, wordt de ‘primaire infectie’ genoemd. Verschijnselen kunnen zich dan wel of niet voordoen. Na de primaire infectie is het virus niet weg uit het lichaam. Het zal sluimerend aanwezig blijven in een dichtbij liggende zenuw. Bij sommige mensen steekt het virus van tijd tot tijd de kop weer op en gaat het van de zenuw naar de huid. Was de eerste infectie ‘genitaal’, dan veroorzaakt het virus terugkerende verschijnselen van herpes genitalis. Was de eerste infectie rondom de mond, dan zal regelmatig een koortsuitslag optreden.

In het vervolg van dit artikel gaan we dieper in op herpes genitalis. Een ander artikel behandelt de herpes simplex infectie rondom de mond (koortsuitslag).

Wat zijn de verschijnselen van herpes genitalis?

De eerste periode van verschijnselen
In het begin zul je je over het algemeen niet lekker voelen, een lichte koorts hebben en jeuk en/of pijnlijke steken voelen. Groepjes kleine, pijnlijke blaasjes  verschijnen rondom je genitale delen en/of de anus. De blaasjes ontwikkelen zich in een kleine 2 weken tot groepjes zweertjes. Pijn en koorts gaan samen met opgezette klieren in de liezen en vaak heb je pijn bij het plassen. Vrouwen hebben soms afscheiding uit de vagina. De blaasjes en zweertjes drogen na ongeveer 10 tot 14 dagen in en genezen meestal zonder littekens.

Mogelijk (maar minder gebruikelijk) zullen de verschijnselen slechts bestaan uit een lichte irritatie van de huid, of uit een klein, ruw aanvoelend gebied met maar één of twee blaasjes. Soms zijn de verschijnselen maar een paar dagen zichtbaar.

Terugkerende verschijnselen
Na de eerste periode verdwijnen de verschijnselen. Soms zullen ze echter van tijd tot tijd terugkomen. Het is niet bekend waarom het sluimerende virus af en toe weer de kop opsteekt en zorgt voor ‘herhalingen’.
Die herhalingen zijn meestal minder ernstig en korter dan de eerste periode. In tegenstelling tot de 1 tot 3 weken, zullen ze meestal 3 tot 5 dagen duren. Een prikkelende jeuk aan je genitaliën, gedurende 12 tot 24 uur, kan er op duiden dat een herhaling van de verschijnselen begint. De tijd tussen de herhalingen is steeds verschillend. Het verschilt ook van persoon tot persoon. Bij sommigen herhaalt het zich wel tot 6 keer of meer per jaar, terwijl anderen nooit meer last krijgen. De herhalingen worden in de loop van de tijd ook minder.

Het is normaal als er GEEN verschijnselen optreden
Bij 4 van de 5 mensen met een herpes simplex virus zullen nooit verschijnselen van herpes genitalis optreden (of misschien een heel lichte vorm die niet als herpes genitalis wordt waargenomen. Bijvoorbeeld wat jeuk of rode uitslag die snel verdwijnt). Dit betekent nog niet dat het virus weer uit het lichaam weg is. Het ligt sluimerend in een vertakking van een zenuw die naar de geslachtsorganen leidt, maar veroorzaakt geen verschijnselen. Tenminste… niet bij de drager. Bij seksueel verkeer kan het virus wel degelijk op een ander worden overgedragen en daar wel actief worden.

Let op: een eerste periode van verschijnselen kan nog maanden en zelfs jaren later optreden, nadat je bent besmet. Het is dus mogelijk dat je de verschijnselen van herpes genitalis krijgt terwijl je op dat moment een betrouwbare seksuele relatie hebt. De besmetting kan dus in het verleden zijn overgebracht door een andere partner die op dat moment niet wist dat hij of zij besmet was.

Het is niet duidelijk waarom de ene besmette persoon wél verschijnselen krijgt en de andere niet. Ook is niet bekend waarom die verschijnselen bij de een al na een week of twee zichtbaar zijn en bij de ander pas na maanden of jaren. Waarschijnlijk heeft het te maken met de werking van het immuunsysteem.

Wie krijgt herpes genitalis?

Er zijn in Nederland geen betrouwbare bronnen beschikbaar waaruit blijkt hoe vaak genitale herpes voorkomt. Volgens het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) was tussen 2003 en 2005 het aantal gevallen van herpes genitalis redelijk stabiel.

Veel mensen zijn zich niet bewust dat ze besmet zijn, omdat ze geen verschijnselen hebben. Er wordt aangenomen, dat op z’n minst de helft van de mensen met herpes genitalis de besmetting heeft opgelopen bij seksueel contact met een partner die zelf niet wist dat hij of zij herpes genitalis had.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van herpes genitalis (complicaties)?

In een klein aantal gevallen verspreid de infectie zich naar andere delen van het lichaam. De blazen kunnen door een bacterie-infectie gaan ontsteken, waardoor je over het hele lichaam een huidontsteking kunt krijgen.

Er doen nog weleens wat ‘spookverhalen’ de ronde over herpes genitalis. Vaak worden die verhalen gevoed door de gedachte dat de infectie veel erger is dan hij in werkelijkheid is. Goede voorlichting is in deze gevallen noodzakelijk, zodat mensen zich niet overdreven bang laten maken.

Herpes genitalis zorgt NIET voor beschadiging van de baarmoeder en zorgt ook niet voor onvruchtbaarheid. Het leidt ook niet tot baarmoederhalskanker.

Zijn onderzoeken nodig?

Ja. De dokter neemt een klein beetje vocht weg uit een blaasje en stuurt dit naar het laboratorium. Daar kan worden vastgesteld of het inderdaad om het herpes simplex virus gaat. Tegelijk worden vaak ook andere onderzoeken gedaan om te kijken of er eventueel een andere oorzaak is voor de huid/slijmvliesuitslag.

Wat is de gebruikelijke behandeling bij herpes genitalis?

Algemene maatregelen die kunnen worden genomen om de eerste verschijnselen te verlichten:

Met pijnstillers, zoals Paracetamol kan de pijn worden onderdrukt.
Doet het pijn als je plast, dan kan het helpen om – als je moet plassen – dat te doen als je in een warm bad zit.

Een verzachtende zalf (zoals Lidocaine, verkrijgbaar bij drogist of apotheek) kan pijn of jeuk verminderen. Soms

gebruiken mensen zo’n zalf 5 minuten voordat ze gaan plassen, om de pijn te verzachten.
Sommige mensen zijn echter allergisch voor dit soort zalf. Bij hen zullen de verschijnselen aan de huid dan eerder erger dan beter worden. Het kan verlichtend werken om gedurende 5 tot 10 minuten een ‘ice-pack’ (ijs gewikkeld in een handdoek) tegen de aangetaste plek te houden. IJs nooit rechtstreeks tegen de huid houden. Dat kan ‘ijs-verbrandingsverschijnselen’ veroorzaken.

Veel drinken

Daardoor verminder je de kans op problemen met plassen als gevolg van de pijn.
Gebruik geen geparfumeerde zeep en badschuim. Dat kan irritatie aan de huid opleveren. Het beste kunnen de aangetaste delen gewassen worden met schoon water en een katoenen doek. Voorzichtig drogen met behulp van een föhn in de laagste stand kan comfortabeler zijn dan afdrogen met een handdoek.
Bij sommige mensen helpt het om koude, gebruikte theezakjes op de aangetaste plekken te leggen.
Gebruik de eerste keren dat je seks hebt nadat de besmetting weer helemaal weg is een glijmiddel. Mogelijk wordt hierdoor een herhaling voorkomen.

Antivirale medicijnen
Een antiviraal medicijn zal het virus niet uit het lichaam verwijderen. Wel zal het de groei van het virus stoppen. Voorbeelden van een antivirus medicijn zijn: Aciclovir, Famciclovir en Valaciclovir. Ze werken meestal het beste in de eerste periode (primaire periode) van een herpes genitalis. De ernst en de duur van de verschijnselen worden erdoor verminderd, als wordt gestart met inname binnen 5 dagen nadat de verschijnselen zijn ontdekt. Meestal moeten de medicijnen 5 dagen ingenomen worden. Blijven de blazen zich ontwikkelen dan moet langer worden doorgegaan.

Antivirale medicijnen zijn niet nodig bij een herhaling van herpes genitalis. Vaak zijn de verschijnselen dan niet al te ernstig en verdwijnen ze vanzelf binnen een paar dagen. Alleen als de verschijnselen echt ernstig zijn, kan ook nu een kuur van 5 dagen helpen. Belangrijk is ook nu om zo snel mogelijk te beginnen nadat de verschijnselen worden waargenomen.

Heb je regelmatig last van terugkerende herpes genitalis, dan kan het nuttig zijn om elke dag antivirale medicijnen in te nemen. In de meeste gevallen zijn bij mensen die dagelijks een antiviraal medicijn innamen de herhalingen veel minder geworden of zelfs verdwenen.

Kan herpes genitalis overbracht worden op anderen?

Ja! Het is zelfs zeer besmettelijk als er blazen aanwezig zijn. In de meeste gevallen wordt herpes genitalis overgebracht door vaginale of anale seks. Het is echter ook mogelijk dat bij een koortsuitslag het virus wordt doorgegeven via orale seks.

  • Als je de verschijnselen hebt (tijdens de eerste periode of een herhaling)
    Er is een zeer grote kans dat je het virus overbrengt als je seks hebt. Bij voorkeur moet je dus geen seks hebben zolang de verschijnselen zich voordoen. Pas weer als het helemaal over is. Een condoom zal niet veilig zijn, omdat het meestal niet het hele gebied dat besmet is bedekt.
  • Als je geen verschijnselen hebt (het grootste deel van de tijd)
    De kans dat je een ander besmet is nu heel klein. Mogelijk is echter een deel van het virus nog aanwezig op de huid van de genitaliën. Dat komt echter bijna nooit voor. Toch is het goed om open en duidelijk te zijn ten opzichte van je seksuele partner. Verder zal het gebruik van een condoom het risico altijd in elk geval verkleinen. Ook als je dagelijks een antiviraal medicijn inneemt is de kans op besmetting kleiner.
  • Als je beiden hetzelfde virus hebt, dan kun je elkaar uiteraard niet meer besmetten.

Herpes genitalis en zwangerschap

Als je herpes genitalis hebt en je raakt zwanger, kun je het beste advies vragen aan een specialist (gynaecoloog en/of dermatoloog). Meestal doet zich een van de drie volgende situaties zich voor:

Je had al regelmatig terugkerende verschijnselen van herpes genitalis voordat je zwanger raakte
Het risico voor de baby is in dit geval heel klein. Ook al heb je blaasjes op het moment van de bevalling, dan is de kans klein dat de baby besmet wordt (waarschijnlijk omdat het lichaam antistoffen aanmaakt om de baby te beschermen).
Dat is dus anders als je een eerste periode van herpes genitalis hebt tijdens de bevalling. Het lichaam heeft dan nog geen antistoffen kunnen opbouwen.

Hoewel het risico op besmetting tijdens een herhaalde herpes genitalis klein is, adviseren sommige dokters toch om de laatste 4 weken voor de bevalling een antiviraal medicijn in te nemen.

Je hebt een eerste periode van verschijnselen tijdens de laatste 3 maanden van de zwangerschap
De kans is aanwezig dat het virus vlak voor of tijdens de bevalling wordt overgebracht op de baby. De baby kan dan een ernstige herpesinfectie oplopen. Het risico is het grootst als je tijdens de bevalling zweren of blazen hebt. De kans dat de baby het virus krijgt is dan 1 op 2. Vaak wordt in dit geval een keizerssnede geadviseerd. Daardoor wordt het risico dat de baby in contact komt met het virus (blaasjes of zweertjes) verkleind.

Je hebt een eerste periode van verschijnselen vroeger in de zwangerschap
Er wordt aanbevolen om dan antivirale medicijnen in te gaan nemen. Daardoor zullen de zweertjes sneller verdwijnen. Belangrijk is daarbij dat de arts een medicijn voorschrijft dat tijdens de zwangerschap veilig gebruikt kan worden.
Werken de medicijnen goed dan verdwijnen de zweertjes en blaasjes en is een gewone, natuurlijke bevalling mogelijk. Vaak adviseren dokters ook om de laatste 4 weken voor de bevalling een antiviraal medicijn in te nemen, om een herhaling van de verschijnselen te voorkomen.