Hevige menstruatie

Ook wel genoemd: 
Menorrhagie

Wat is een normale menstruatie, een hevige menstruatie en menorrhagie?

Ongeveer 1 op de 3 vrouwen beschrijven hun menstruatie als ‘hevig’. Het is vaak moeilijk om jouw ervaren menstruatie te vergelijken met andere vrouwen. Sommige vrouwen die het gevoel hebben dat ze een hevige menstruatie hebben, hebben eigenlijk normaal bloedverlies. Sommige vrouwen die het gevoel hebben dat ze normale menstruatie hebben, hebben eigenlijk hevig bloedverlies. Overeenkomend is dat het meeste bloedverlies (ongeveer 90%) in de eerste drie dagen ontstaat.

Enkele medische definities van bloedverlies tijdens de menstruatie zijn:

  • Een ‘normale’ menstruatie is bloedverlies tussen de 20 en 60 ml (4-12 volle theelepels). Het bloeden kan tot acht dagen duren, meestal gemiddeld vijf dagen.
  • Een ‘hevige’ menstruatie is bloedverlies van 60-80 ml of meer. Dit is ongeveer een half theekopje of meer. De hoeveelheid bloed die je verliest is echter tijdens de menstruatie moeilijk te meten. Om praktische redenen noemen we een menstruatie hevig als:
    • Het bloed ‘door je maandverband of tampon heen komt’ met bloed in je kleren of beddengoed.
    • Je maandverband of tampons vaak moet verwisselen.
    • Je dubbele sanitaire bescherming nodig hebt (tampons en maandverband).
    • Je grotere stolsels kan onderscheiden.
  • Menorrhagie betekent dat je maandelijks een hevige menstruatie hebt. En ook dat het bloedverlies je welbevinden verstoort. Zodat je eigenlijk je normale activiteiten niet kunt doen. Menorraghie kan alleen of in combinatie met andere symptomen ontstaan.

Wat veroorzaakt een recidiverende (steeds optredende)  hevige menstruatie?

In de meeste gevallen is de oorzaak onbekend
Dit wordt ‘disfunctionele bloeding’ genoemd. Bij deze aandoening zijn de baarmoeder en eierstokken normaal. Het is geen hormoonprobleem. Ovulatie is meestal normaal en de menstruatie is regelmatig. Een chemische stof genaamd prostaglandine kan een rol spelen. De hoeveelheid prostaglandine in de baarmoeder is vaak hoger dan normaal bij vrouwen met een hevige menstruatie. De hoge waarde van prostaglandine kan de bloedstolling in de baarmoeder beïnvloeden. Het duurt dan langer dan normaal voordat het bloeden stopt.

Andere oorzaken
Deze zijn minder gebruikelijk. Het zijn de volgende:

  • Fibroiden. Dit zijn goedaardige (niet kankerachtige) bultjes bindweefsel in de spier van de baarmoeder. Ze veroorzaken vaak geen problemen maar kunnen soms symptomen zoals een hevige menstruatie veroorzaken. Zie de aparte folder ‘Fibroiden’ voor details.
  • Andere aandoeningen van de baarmoeder zoals endometriose (zie de aparte folder), infecties, poliepen, of een eerdere sterilisatie (‘knoopje in de eileider’) kunnen tot hevige menstruatie leiden. Kanker aan de binnenkant van de baarmoeder (endometriumkanker) is een ongebruikelijke oorzaak. Dit gebeurt zelden.
  • Hormoonproblemen. De menstruatie kan onregelmatig en hevig zijn als je niet elke maand ovuleert. Dit kan bijvoorbeeld wanneer je last hebt van het polycystische eierstok syndroom. Vrouwen met een verlaagde schildklierfunctie kunnen ook een hevige menstruatie hebben. 
  • Het IUD (Intra Uterine Device ofwel spiraaltje) kan soms een hevige menstruatie veroorzaken. Tegenwoordig worden daarom spiraaltjes geplaatst die een hormoon afgeven wat een hevige menstruatie voorkomt (zie onder).
  • Sintrom of vergelijkbare medicijnen beïnvloeden de bloedstolling. Gebruik je  deze medicijnen voor andere aandoeningen dan kun je als bijwerking een hevige menstruatie krijgen. 
  • Sommige chemotherapie kan een hevige menstruatie veroorzaken.
  • Bloedstollingafwijkingen zijn zeldzame oorzaken van hevige bloedingen. Andere symptomen zijn dan ook waarschijnlijk zoals het snel krijgen van blauwe plekken of bloedingen in andere delen van het lichaam.

Als je stopt met het nemen van de anticonceptiepil kan het lijken alsof je mensturatie heviger wordt.  Je bent dan gewend geraakt aan de lichte maandelijkse bloeding die ontstaat tijdens pilgebruik. Stop je met de pil dan komt de normale menstruatie terug. Die kan heviger lijken, maar is meestal normaal.

Heb ik onderzoek nodig als ik een hevige menstruatie heb?

  • Een dokter kan een intern (vaginaal) onderzoek willen doen om de baarmoeder te voelen en op afwijkingen te controleren. Dit is niet altijd nodig, vooral bij jongere vrouwen die geen symptomen hebben dat er iets anders aan de hand is dan disfunctionele bloeding.
  • Een bloedonderzoek op anemie (bloedarmoede) wordt vaak geadviseerd. Als je elke maand hevig bloedt dan kan je te weinig ijzer uit je eetpatroon opnemen wat nodig is om het bloed dat je verliest te vervangen. (IJzer is nodig om bloedcellen aan te maken). Dit kan tot anemie leiden wat moeheid en andere symptomen kan veroorzaken. Tot 2 op 3 vrouwen met hevige menstruaties ontwikkelt anemie.

Als het vaginale onderzoek normaal is (meestal), en je onder de 40 bent, zijn er meestal geen vervolgonderzoeken nodig. De diagnose is meestal ‘disfunctionele (baarmoederlijke) bloeding’ en er kan begonnen worden met behandeling als dat nodig is. Vervolgonderzoek kan soms geadviseerd worden vooral als men aan andere oorzaken voor een hevige menstruatie dan de disfunctionele bloeding denkt. Bijvoorbeeld:

  • Vrouwen boven de 40 jaar die een hevige menstruatie ontwikkelen.
  • Iedere vrouw die een verhoogd risico heeft op het ontwikkelen van baarmoederkanker. Bijvoorbeeld oudere vrouwen die nooit kinderen hebben gehad, vrouwen met een familiegeschiedenis van baarmoederkanker, vrouwen die het medicijn tamoxifen nemen. Zie de aparte folder ‘Baarmoederkanker’ voor details.
  • Als behandeling voor een aangenomen disfunctionele baarmoederlijke bloeding niet lijkt te helpen.
  • Iedere vrouw waarbij de dokter een grote of afwijkende baarmoeder ontdekt, of die andere symptomen heeft die een onderliggend probleem kunnen betekenen. Bijvoorbeeld als je:
    • Tussen de menstruatie door bloedingen hebt, of onregelmatige bloedingen hebt.
    • Als je bloedingen of pijn hebt tijdens, of vlak na de seks.
    • Pijn in de buik hebt naast je normale menstruatiepijn.
    • Als je een verandering hebt in je normale bloedingpatroon, vooral als je boven de 40 bent.
    • Symptomen hebt die kunnen duiden op een hormoonprobleem of bloedafwijking.

Als er onderzoek geadviseerd wordt kan dat een of meer van de volgende onderzoeken zijn:

  • Een echo van de baarmoeder. Dit is een pijnloos onderzoek wat geluidsgolven gebruikt om een beeld te creëren van structuren in je lichaam. Het meetapparaatje van de scanner kan op je buik geplaatst worden om de baarmoeder te scannen. Een klein apparaatje wordt ook vaak aan de binnenkant van de vagina geplaatst om de baarmoeder vanuit deze hoek te scannen. Een echo kan meestal fibroiden, poliepen of andere veranderingen in structuur van de baarmoeder ontdekken.
  • Uitstrijkje van de baarmoedermond en/of vagina. Dit kan gedaan om een infectie als oorzaak voor de hevige bloedingen uit te sluiten. Een uitstrijkje gebeurt met een klein balletje van katoenwol aan het einde van een dunne staaf. Hiermee wordt wat slijm, afscheiding of slijmvliescellen verwijderd, die vervolgens onder de microscoop kunnen worden bekeken en doorgestuurd kunnen worden naar het laboratorium voor verder onderzoek.
  • Endometriumonderzoek. Door middel van een dun buisje dat in de baarmoeder wordt gebracht wordt voorzichtig wat weefsel van het baarmoederslijmvlies (endometrium) opgezogen. Dit kan vaak gedaan worden zonder verdoving. Het weefsel wordt bekeken onder de microscoop en gecontroleerd op afwijkingen.
  • Hysteroscopie. Hierbij wordt door de arts de binnenkant van de baarmoeder bekeken door een dunne ‘telescoop’ via de vagina en de baarmoedermond in de baarmoeder te brengen. Dit kan ook zonder verdoving gedaan worden. Ook bij dit onderzoek kunnen weefselmonsters genomen worden.
  • Bloedonderzoek. Bijvoorbeeld als een minder actieve schildkier of een bloedingafwijking verwacht wordt.

Het bijhouden van een menstruatiedagboek

Het kan het waard zijn om een dagboek bij te houden gedurende een paar menstruatieperiodes (voor en na behandeling). Waar het eigenlijk op neer komt is dat je opschrijft hoeveel maandverband en tampons je elke dag nodig hebt en het aantal dagen dat je bloedt. Schrijf ook op of je vloeiingen of pauzes hebt bij normale activiteiten.
Een dagboek is nuttig voor zowel de patiënt als de dokter om te zien:

  • Hoe erg de symptomen zijn en of behandeling nodig is.
  • Als behandeling is begonnen om te beoordelen of het werkt. Sommige behandelingen hebben een paar menstruatieperiodes nodig om volledig te werken. Als je een dagboek bijhoudt helpt het je om overzicht te krijgen hoe de dingen gaan.

Wat is de behandeling bij een hevige menstruatie?

Behandeling beoogt de hoeveelheid bloedverlies te verminderen. De rest van deze folder bespreekt behandelmethoden voor vrouwen die regelmatige maar hevige menstruatie zonder duidelijke reden (disfunctionele baarmoederlijke bloeding) hebben. Dit is de meerderheid van de gevallen. Als er een onderliggende oorzaak is, zoals fibroid of endometriose kan de behandeling anders zijn.

Niet behandelen
Dit is een optie als je menstruatie je normale leven niet te erg in de weg staat. Je weet dat er geen ernstige oorzaak aan ten grondslag ligt en je kunt ‘ermee leven’. Een bloedonderzoek kan zo nu en dan geadviseerd worden om op anemie te controleren. IJzertabletten kunnen anemie corrigeren.

Een IUD (spiraaltje) met levonorgestrel.
Deze behandeling werkt meestal goed. Het spiraaltje wordt in de baarmoeder geplaatst en laat langzaam kleine hoeveelheden van een progestageen hormoon los, levonorgestrel. De hoeveelheid afgegeven hormoon is dagelijks klein maar voldoende om aan de binnenkant van de baarmoeder te werken. Bij de meeste vrouwen, wordt het bloeden of heel licht of stopt het in zijn geheel binnen 3-6 maanden na start met deze behandeling. Menstruatiepijn is meestal ook verminderd. De lichte menstruatie kan echter onregelmatig worden. Levonorgestrel draagt bij aan een verminderde opbouw van het baarmoederslijmvlies.
De behandeling is langdurig en lang werkend. Elk apparaatje heeft een ‘levensduur’ van vijf jaar, maar het kan er elk moment uitgehaald worden. Het is vooral nuttig bij vrouwen die lang anticonceptie nodig hebben omdat het ook een betrouwbare anticonceptie is.

Tranexaminezuur (Cyclokapron)
Tabletten tranexaminezuur zijn een optie als het lang werkende intra-uteriene systeem met levonorgestrel (zie boven) niet geschikt of niet gewenst is. Behandeling met tranexaminezuur kan de heftigheid van het bloeden, in de meeste gevallen, met bijna de helft verminderen. Het aantal dagen bloedverlies wordt echter niet verminderd, en de menstruatiepijn ook niet. Je moet 3-4 keer per dag een tablet nemen, gedurende 3-5 dagen tijdens elke menstruatie. Tranexaminezuur werkt door de afbraak van bloedstolsels in de baarmoeder te verminderen. In feite ‘versterkt’ het de stolselvorming in de baarmoeder wat tot minder bloeding leidt. Bijwerkingen zijn er meestal niet, maar soms treden maagklachten op.

Ontstekingsremmende pijnstillers
Er zijn verschillende soorten en merken. De meeste zijn alleen op recept verkrijgbaar maar je kan Ibuprofen gewoon bij de apotheek kopen. Deze medicijnen verminderen het bloedverlies met ongeveer een derde (20-50%) in de meeste gevallen. Ze verminderen ook menstruatiepijn. Je moet de tabletten gedurende een paar dagen tijdens de menstruatie in nemen. Ze werken door het verminderen van het (verhoogde) gehalte prostaglandine in de baarmoeder wat verantwoordelijk lijkt voor de hevige menstruatie en menstruatiepijn. Het aantal dagen menstruatie wordt door ontstekingsremmers niet verminderd. 
Bijwerkingen kunnen maagklachten zijn. Wees voorzichtig met grote hoeveelheden ontstekingsremmers als je een maag- of duodenumzweer in je ziektehistorie hebt.
Zie de aparte folder ‘Ontstekingsremmende pijnstillers’ voor details.

Sommige vrouwen nemen zowel ontstekingsremmers als tranexaminezuur tabletten gedurende een paar dagen tijdens elke menstruatie.

De anticonceptiepil
Deze vermindert het bloeden met ongeveer een derde bij de meeste vrouwen – soms nog meer. Het helpt ook vaak tegen menstruatiepijn. Het is een populaire behandeling bij vrouwen die ook anticonceptie willen, maar die geen spiraaltje willen. De pil kan als nodig gecombineerd worden met ontstekingsremmers (zie boven), vooral als de menstruatiepijn een probleem is.
Zie aparte folder ‘Gecombineerde anticonceptiepil’ voor details.

Langdurige progestageen anticonceptie
De ‘prikpil’ en het anticonceptie-implantaat lijken hevige menstruatie te verminderen. Tot ongeveer de helft van de vrouwen die aan de prikpil zijn hebben na een jaar geen menstruatie meer. Deze methoden worden niet alleen toegepast als behandeling voor  hevige menstruatie. Het zijn ook goede anticonceptiemethoden.
Zie aparte folders over ‘De prikpil’ en ‘Implanon – Het Anticonceptie-implantaat’ voor details.

Norethisteron (o.a. Kliogest)
Norethisteron is een progestageen medicijn. Het wordt niet vaak gebruikt om hevige menstruatie te behandelen. Maar soms wel overwogen als andere behandelingen niet hebben gewerkt, ongeschikt of ongewenst zijn. Het werkt voor hevige menstruatie alleen als het bij elke menstruatie wordt genomen op dag 5-26 van de menstruatie cyclus. Strikt genomen is dit langer dan de ‘geoorloofde’ (officiële) dosis, maar het is wel de aangeraden en werkzame dosis bij een hevige menstruatie.
Dergelijke middelen worden niet vaak gebruikt als normale behandeling omdat vaak bijwerkingen optreden als vochtophoping, gevoeligheid van de borsten, misselijkheid, hoofdpijn en duizeligheid. Het wordt wel eens als tijdelijke maatregel ingezet om zeer hevige menstruele bloeding te stoppen (zie onder).

Andere medicijnen
Andere hormoonbehandelingen zoals hormonen die gonadotrofine vrijmaken worden af en toe gebruikt. Dit is niet vaak omdat vaak diverse bijwerkingen optreden. 

Operatie
Dit is een optie als de bovenstaande behandelingen niet helpen of ongeschikt zijn.

  • Verwijderen of ‘strippen’ van de binnenkant van de baarmoeder is een optie. Dit wordt curettage genoemd. Er wordt via de vagina een apparaat in de baarmoeder ingebracht, waarmee zoveel mogelijk baarmoederslijmvlies wordt verwijderd. Dit kan door wegbranden, electromagnetische straling of cryotherapie (bevriezing). 
  • Hysterectomie is de traditionele operatie waar de baarmoeder in zijn geheel wordt verwijderd. Sinds de invoering van de curettage is het aantal hysterectomieën bij hevige menstruatie flink gedaald.

Spoedbehandeling om snel het hevige bloeden te stoppen

Sommige vrouwen hebben zeer hevige bloeding tijdens een menstruatie. Dit kan veel bloedverlies veroorzaken en stress. Een optie is om als spoedbehandeling een kuur van norethisteron tabletten te nemen. Dit gedraagt zich als de natuurlijke progestagene hormonen in het lichaam – ze controleren het opbouwen van cellen in de baarmoeder.

Bij hevige of langdurige menstruatie kan je arts je dus een kuur voorschrijven. Dosering is meestal 3 maal daags 5 mg. Het bloeden stopt dan meestal binnen 24-48 uur na start van de behandeling. Bij uitzonderlijk hoog bloedverlies kan drie maal daags 10 mg. nodig zijn. Stopt de bloeding dan meteen verlagen naar drie maal daags 5 mg. tot 1 week na het stoppen van de menstruatie.

Opmerking voor tieners met een hevige menstruatie

Een hevige menstruatie vanwege ‘disfunctioneel baarmoederlijk bloeden’ lijkt in de eerste paar jaar na het beginnen met menstrueren (als ook in de maanden tot de menopauze) vaker voor te komen. Meestal worden de klachten die je als tiener van de menstruatie kunt hebben in de loop van enkele jaren minder en de mensturatie wordt minder hevig. Wordt je dus als jongvolwassene behandeld wegens hevige menstruatieklachten dan is de kans groot dat die behandeling na verloop van tijd gestaakt kan worden.