Hielspoor

Ook wel genoemd: 
Fasciitis plantaris

Wat is fasciitis plantaris?

Fasciitis plantaris betekent een ontsteking van de plantaire fascie, een sterke weefselband (zoals een kruisband) die loopt van de hiel naar de middelvoetsbeentjes. Het ondersteunt de voetholte en fungeert ook als een schokbreker in de voet. Men vermoedt dat fasciitis plantaris wordt veroorzaakt door herhaalde kleine beschadigingen aan de fascie met of zonder ontsteking. De kwetsuur is vaak in de buurt van waar de fascia plantaris zich aan het hielbot hecht.

Wat zijn de symptomen van fasciitis plantaris?

Pijn is het belangrijkste symptoom. Die kan zich overal onder de voet voordoen. Meestal is er één plaats die de belangrijkste bron van de pijn is. Vaak is dat zo’n 4 centimeter voor de hiel, en het kan heel gevoelig zijn. De pijn wordt meestal minder als je voet rust, maar is vaak het ergst ’s ochtends vroeg en na lange periodes zonder gewicht op je voet. Voorzichtige oefeningen kunnen de symptomen in de loop van de dag een beetje verzachten, maar een lange wandeling maakt de pijn vaak weer erger. Het is een typische aandoening door overbelasting.

Oprekken van de voetzool kan de pijn erger maken, bijvoorbeeld als je de trap oploopt of op je tenen loopt. Sommige mensen hebben fasciitis plantaris in beide voeten tegelijk.

Wie krijgt fasciitis plantaris?

Fasciitis plantaris komt vrij veel voor, met name bij mensen boven de 40 jaar, en het lijkt meer voor te komen bij vrouwen. Het kan echter op elke leeftijd voorkomen. Het komt ook veel voor bij atleten. Situaties waarin de kans dat het zich voordoet groter is, zijn o.a.:

  • Als je veel wandelt, rent, staat, etc., terwijl je dat niet gewend bent – een overbelastingsklacht dus. Aan de andere kan hebben mensen die weinig lichaamsbeweging krijgen en veel zitten ook een grotere kans op deze aandoening.
  • Als je recent bent begonnen op een andere ondergrond te sporten, bijvoorbeeld hardlopen op de weg in plaats van op bospaden.
  • Als je schoenen draagt die onvoldoende steun bieden.
  • Plotseling aankomen of te zwaar zijn kan extra druk op de voeten uitoefenen. 
  • Te veel gebruiken of overrekken van de voetzool, bijvoorbeeld atleten die de intensiteit of afstand verhogen; een slechte techniek gebruiken bij de startblokken, etc.
  • Een strakke achillespees (onderaan de kuit boven de hiel) die het lastiger maakt de enkel te bewegen. 

Vaak is er geen aanwijsbare oorzaak, met name bij oudere mensen. Een veel gedeelde misvatting is dat de pijn te maken heeft met een botvergroeiing op het hielbot (calcaneus). Veel mensen hebben zo’n vergroeiing op hun hiel, maar niet iedereen die dit heeft krijgt fasciitis plantaris.

Hoe wordtfasciitis plantaris vastgesteld?

Je arts kan in principe een diagnose stellen op basis van de symptomen en een onderzoek van je voeten. In een enkel geval is meer onderzoek nodig om andere mogelijke oorzaken van de pijn uit te sluiten. Dat kan bijvoorbeeld een röntgenfoto zijn of een echo van de fascie. Een echo laat bij fasciitis plantaris in de regel een verdikking zien.

Wat is de behandeling van fasciitis plantaris?

In de meeste gevallen worden de ontsteking en pijn na verloop van tijd minder. Fasciaweefsel geneest net als kruisbandweefsel zeer langzaam. De volgende behandelingen kunnen de genezing echter helpen bespoedigen. Er is geen behandeling die er overduidelijk als beste uitspringt. Een combinatie van de verschillende behandelingen kan helpen.

Geef de voet rust
Doe dit zoveel mogelijk. Vermijd hardlopen, overmatig wandelen of staan en onnodig uitrekken van de voetzool. Lichte wandelingen en de oefeningen die verderop worden beschreven zijn wel goed.

Schoeisel
Loop niet met blote voeten op harde ondergrond. Kies schoenen met ondersteuning in de hak en een goede ondersteuning van de voetholte. Waarschijnlijk is een sportschoen met veter beter dan open sandalen. Trek geen oude of versleten schoenen aan die wellicht te weinig ondersteuning bieden.

Hielsteuntjes en steunzolen
Je kan verschillende soorten ondersteuning kopen voor de hiel en voetholte. Het beste kan je die de hele tijd in je schoenen dragen. Het doel is om de hak met ongeveer 1 cm te verhogen. Als de hiel gevoelig is, snij dan een klein gat in de hakondersteuning op de gevoelige plek. Zo zorg je ervoor dat de gevoelige plek niet met je schoen in aanraking komt. Plaats de ondersteuningen in beide schoenen, zelfs als je maar aan één voet pijn hebt. Je kunt tegenwoordig ook zgn. gelzooltjes krijgen die zich vormen naar de vorm van je hiel en voet.

Pijnstillers
Pijnstillers zoals Paracetamol zullen de pijn vaak verlichten. Soms kunnen ontstekingsremmers zoals Ibuprofen ook helpen. Dit zijn pijnstillers die ook een ontstekingremmende werking hebben en daarom wellicht beter werken van gewone pijnstillers. Bij sommige mensen helpt het om de voet in te smeren met een crème of gel met een ontstekingsremmend medicijn.

Oefeningen
Regelmatige lichte rekoefeningen van de achillespees en de fascia plantaris lijkt bij sommige mensen de symptomen te verminderen. Dat komt omdat de achillespees bij mensen met fasciitis plantaris erg strak aanvoelt. De achillespees trekt daardoor aan de hiel en zorgt er zo voor dat ook de fascia plantaris strak komt te staan. Ook heeft de fascia plantaris de neiging te verstijven als je ’s nachts slaapt (wat de reden is dat de pijn ’s ochtends vaak het ergst is).  Het doel van de oefeningen is om de pezen en fascia boven en onder de hiel los te maken. Je arts kan je doorverwijzen naar een fysiotherapeut voor gericht advies.

De volgende oefeningen kunnen worden gebruikt om fasciitis plantaris te behandelen:

  1. Ga ongeveer 40 cm van de muur afstaan en plaats beide handen tegen de muur op schouderhoogte, de voeten iets uit elkaar, met één voet voor de andere. Buig de voorste knie maar houd de achterste knie recht en buig naar de muur toe om te rekken. Als het goed is voel je de kuitspier strakker worden. Blijf een paar seconden in deze houding staan en ontspan je dan. Doe dit ongeveer 10 keer en switch daarna naar je andere voet. Doe daarna de oefening voor beide benen, maar breng deze keer de achterste voet iets naar voren zodat de achterste knie licht gebogen is. Buig weer naar de muur toe, hou de positie vast, en ontspan en doe het 10 keer voor elke voet. Doe deze gehele oefeningen twee keer per dag.
  2. Ga op de onderste tree van een trap staan met je benen iets uit elkaar en je hakken net over de rand van de traptree. Hou je vast aan de trapleuning. Breng je hakken omlaag en hou je knieën recht. Ook nu voel je als het goed is je kuitspieren oprekken. Blijf 20-60 seconden zo staan en ontspan je dan. Probeer deze oefening twee keer per dag te doen. 
  3. Ga op de grond zitten met je benen gestrekt voor je. Draai een handdoek rond de bal van één van je voeten. Trek je tenen met het gestrekte benen in de richting van je neus. Hou deze positie zo’n 30 seconden vast en herhaal de oefening drie keer. Herhaal de totale oefening daarna voor de andere voet. Probeer deze oefening één keer per dag te doen. 
  4. Voor deze oefening heb je een deegroller of frisdrankblikje nodig, Plaats het object terwijl je zit onder de holte van je voet. Rol je voet in verschillende richtingen over het object heen. Voer deze oefening voor beide voeten tenminste twee keer per dag een paar minuten lang uit.

Injecties
Een corticosteroïde (cortisonen) injectie wordt soms geprobeerd als de pijn ondanks de bovenvermelde maatregelen erg blijft. Het kan bij sommige mensen de pijn een aantal weken verlichten, maar lost het probleem niet altijd op. Het is niet altijd succesvol maar corticosteroïden verminderen de ontsteking. Soms worden er twee of drie injecties geprobeerd in de loop van een paar weken als de eerste niet helpt. Er zijn bepaalde risico’s aan deze behandeling verbonden, zoals (in een heel enkel geval) een scheuring van de fascia plantaris.

Spalken
Sommige mensen het er profijt van als ze ’s nachts een speciale spalk dragen om de achillespees en fascia plantaris gestrekt te houden. Het doel is te voorkomen dat de fascie zich ’s nachts spant. In erg moeilijke gevallen kan er soms gips of een verwijderbare loopbeugel om het onderbeen worden geplaatst. Dit geeft rust, bescherming en ondersteuning en rekt de achillespees en fascia plantaris lichtjes op.

Extracorporale shockwavetherapie
Geluidsgolven onder hoge druk gericht op de fascia plantaris kunnen worden gebruikt om het genezingsproces te bevorderen als andere behandelingen niet succesvol zijn. Het is echter niet geheel duidelijk hoe succesvol deze behandeling precies is, aangezien er tot dusverre niet op grote schaal klinisch onderzoek naar is gedaan. In een aantal gevallen heeft deze methode echter wel goed resultaat en ook tamelijk snel (6-12 weken). Wel is er een kleine kans op complicaties als beschadiging van het (hiel-)bot, pijn, beschadiging van de achillespees of een hematoom (bloeduitstorting).

Andere behandelingen
Er zijn verschillende andere behandelingen onderzocht en klinisch getest, bijvoorbeeld een injectie met botox en radiotherapie (bestraling). In principe worden deze behandelingen niet regulier toegepast bij hierspoor.

Operatief ingrijpen
Dit kan worden overwogen in zeer ernstige gevallen. Opereren wordt alleen aangeraden als de pijn na 12 maanden nog niet weg is, ondanks andere behandelingen. Bij de operatie wordt de fascia plantaris losgemaakt van waar deze aan het bot is gehecht. Ook kan er een spoortje (botuitsteekseltje) van de hiel worden verwijderd als er één aanwezig is. Deze behandeling is niet altijd succesvol. Bij sommige mensen kan het leiden tot complicaties, dus het moet worden gezien als een laatste redmiddel. Mogelijke complicaties zijn o.a. infectie, toename van pijn, beschadiging van nabijgelegen zenuwen, of een scheuring van de fascia.

Kan fasciitis plantaris worden voorkomen?

Er zijn bepaalde dingen die je kan doen om te proberen fasciitis plantaris te voorkomen, met name als je het al eerder hebt gehad, bijvoorbeeld:

  • Vervang regelmatig de schoenen die je bij het hardlopen of wandelen gebruikt.
  • Draag schoenen met een goede ondersteuning van de hak en voetholte.
  • Afvallen als je te zwaar bent. 
  • Strek regelmatig je achillespezen en fascia plantaris (zie de oefeningen hierboven), met name vóór sporten of langer durend belasten. 
  • Vermijd lichaamsbeweging op hardere ondergrond.