Hoge bloeddruk

Ook wel genoemd: 
Hypertensie

Wat is bloeddruk?

Bloeddruk is de druk van het bloed in je bloedvaten (de arteriële bloedvaten, de vaten die het bloed naar het lichaam voeren). Bloeddruk wordt gemeten in millimeters kwik (mm Hg). Je bloeddruk wordt geregistreerd in twee getallen. Bijvoorbeeld, 150/95 mm Hg, uitgesproken als ‘150 over 95’.

  • Het bovenste (eerste) getal is de systolische druk. Dit is de druk in de bloedvaten als het hart samentrekt (bovendruk).
  • Het onderste (tweede) getal is de diastolische druk. Dit is de druk in de bloedvaten als het hart rust tussen elke hartslag (onderdruk).

Wat is hoge bloeddruk?

Hoge bloeddruk is een bloeddruk met een bovendruk van 140 (bij mensen van 60 jaar en ouder 160) en een onderdruk van 90 mm Hg of hoger, gemeten bij elke meting.

Hoge bloeddruk kan zijn:

  • Alleen een hoge systolische druk, bijvoorbeeld 170/70 mm Hg.
  • Alleen een hoge diastolische druk, bijvoorbeeld 120/104 mm Hg.
  • Of beide, bijvoorbeeld 170/110 mm Hg.

Zo eenvoudig is het echter niet. Of een bloeddruk hoog genoeg worden gevonden om medicamenteuze behandeling in te zetten, hangt af van diverse factoren en verschilt van persoon tot persoon.

Bloeddruk van 160/100 mm Hg of hoger
Een bloeddruk van 160/100 mm Hg of hoger is te hoog. Heb je een bloeddruk rond deze waarde, dan krijg je meestal bloeddrukverlagende medicatie voorgeschreven (zie hierna).

Bloeddruk van 140/90 mm Hg of hoger, maar onder 160/100 mm Hg
Een bloeddruk van 140/90 mm HG of hoger onder 160/100 mm Hg is een matig hoge bloeddruk. Idealiter zou de bloeddruk lager moeten zijn, maar voor de meeste mensen zijn de risico’s van een matig verhoogde bloeddruk klein. Behandeling is niet nodig. Maar bepaalde groepen mensen komen met deze bloeddrukwaarden wel voor behandeling in aanmerking.

Dit zijn mensen met:

  • een hoog risico op het ontwikkelen van hart-en vaatziekten (zie hierna)
  • een bestaande hart-en vaatziekte (zie hierna)
  • diabetes mellitus
  • beschadiging van hart of de lever (orgaanbeschadiging) als gevolg van een hoge bloeddruk (zie hierna)

Bloeddruk van 140-80 mm Hg of lager
Voor de meeste mensen is dit een prima bloeddruk. Behandeling hiervan is niet nodig, maar wordt voor bepaalde risicogroepen soms toch overwogen.
Deze groepen zijn:

  • Mensen met complicaties van diabetes, met name nierproblemen.
  • Mensen met een ernstige cardiovasculaire aandoening, zoals een hartaanval, transient ischaemic attack (TIA) of beroerte.
  • Mensen met chronische nieraandoeningen.

Hoe wordt hoge bloeddruk gediagnosticeerd?

Een eenmalige verhoogde bloeddrukwaarde betekent niet meteen dat je ‘hoge bloeddruk’ hebt. Je bloeddruk varieert gedurende de dag. De bloeddruk kan oplopen in perioden van angst of stress, of als je inspanning verricht.

Je hebt een hoge bloeddruk (hypertensie) als meerdere metingen op verschillende momenten en ook tijdens ontspanning verhoogde waarden geven.

‘Even aankijken’

Worden te hoge waarden gemeten dan is het gebruikelijk dat je arts,  verpleegkundige of praktijkondersteuner het eerst een tijd(je) aankijkt.  Met tussenpozen wordt je bloeddruk dan gecontroleerd. De duur van de ‘observatieperiode’ varieert, afhankelijk van de beginmeting en of je andere gezondheidsrisico’s hebt.

Bijvoorbeeld, een eerste meting was 150/94 mm Hg (matig verhoogd). Als je verder in orde bent, wordt het aangekeken. Elke paar weken wordt de bloeddruk gemeten  Tijdens de periode van ‘aankijken’ krijg je adviezen over veranderingen in leefstijl die je kunt aanbrengen om de bloeddruk te verlagen (zie hieronder).

Heb je echter diabetes hebt, of heb je recent een hartaanval of beroerte gehad, dan wordt na constatering van een verhoogde waarden de weken daarna intensiever gecontroleerd. Blijven de waarden hoog dan wordt doorgaans behandeling met medicatie overwogen.

Sommige mensen krijgen (of kopen) zelf een bloeddrukmeter om thuis de bloeddrukwaarden te controleren. Dit wordt soms geadviseerd aan mensen die zich erg druk maken om dokters- of ziekenhuisbezoek wat stress en een verhoging van de bloeddruk kan geven (‘witte jassen’ hypertensie). Controleren deze mensen hun bloeddruk zelf, dan kunnen de waarden in ontspannen toestand normaal zijn.

Wat veroorzaakt hoge bloeddruk?

De oorzaak is in de meeste gevallen onbekend.
Dit wordt  ‘essentiële (of primaire) hypertensie’ genoemd. De druk in de bloedvaten is afhankelijk van hoe hard het hart pompt, en hoeveel weerstand er in de slagaders is. Aangenomen wordt dat lichte vernauwing van de slagaderen een hogere weerstand tegen de bloedstroom geeft, wat de bloeddruk verhoogt. De oorzaak van de lichte vernauwing van de bloedvaten is niet duidelijk. Diverse factoren dragen daar waarschijnlijk toe bij.

In sommige gevallen wordt hoge bloeddruk veroorzaakt door andere omstandigheden

Dit wordt  'secundaire hypertensie' genoemd. Bijvoorbeeld bepaalde nier- of hormoonproblemen kunnen een hoge bloeddruk veroorzaken.

Hoe vaak komt hoge bloeddruk voor?

Gemiddeld komt op dit moment hoge bloeddruk bij circa 15% van de Nederlandse bevolking voor. Het komt minder vaak voor bij kinderen en jongvolwassenen. De waarden zijn meestal matig verhoogd, maar bij sommige mensen kan een flink (gevaarlijk) verhoogde bloeddruk ontstaan.

Hoge bloeddruk komt vaker voor bij:

  • Mensen met diabetes. Ongeveer 3 op de 10 mensen met type 1 diabetes en meer dan de helft van mensen met type 2 diabetes ontwikkelen uiteindelijk een hoge bloeddruk. 
  • Mensen van Afrikaanse en Caribische origine.
  • Mensen van Indiase origine.
  • Mensen bij wie de hoge bloeddruk in de familie voorkomt. 
  • Mensen met een 'bepaalde leefstijl': daarmee wordt bedoeld, degenen die: overgewicht hebben, veel zout eten, te weinig groenten en fruit eten, onvoldoende lichaamsbeweging hebben, veel koffie (of andere cafeïnehoudende dranken) drinken of veel alcohol gebruiken.

Bij wie moet de bloeddruk gecontroleerd worden?

Hoge bloeddruk veroorzaakt meestal geen symptomen. Je weet niet of je een hoge bloeddruk hebt, tenzij je je bloeddruk laat meten. Daarom is het verstandig om af en toe je bloeddruk te laten meten. Regelmatige controle (minimaal eenmaal per jaar, vaker: elk kwartaal) wordt geadviseerd bij: ouderen, mensen die een eerdere hoge meting hadden, mensen met diabetes, nierlijden en hart- en vaataandoeningen.

Waarom is hoge bloeddruk een probleem als je geen klachten hebt?

Hoge bloeddruk is een risicofactor voor de toekomstige ontwikkeling van cardiovasculaire aandoeningen (zoals een hartaanval of beroerte) en nierschade. Als je een hoge bloeddruk hebt, kan dit in de loop der jaren schade geven aan hart en vaten (slagaderen). In het algemeen geldt hoe hoger je bloeddruk, hoe groter het gezondheidsrisico. Hoge bloeddruk is overigens slechts een van de vele mogelijke risicofactoren voor het ontwikkelen van hart- en vaatziekten.

Wat zijn hart-en vaatziekten?

Cardiovasculaire ziekten zijn ziekten van het hart (hartspier) of de bloedvaten. Maar in de praktijk, wanneer artsen de term 'hart-en vaatziekten' gebruiken, bedoelen ze meestal ziekten van het hart of de bloedvaten, die worden veroorzaakt door atheromatose. Atheromatueze plaques zijnals het ware kleine vetlobjes die in de wand van slagaderen worden afgezet. Atheromatose wordt ook wel ‘atherosclerosis’ genoemd, in de volksmond aderverkalking.

Risicofactoren voor hart-en vaataandoeningen

Iedereen heeft wel een bepaald risico op het ontwikkelen van aderverkalking, die kan leiden tot een hart-en/of vaataandoening. Bepaalde risicofactoren verhogen het risico.

Dit zijn:

  • Leefstijl-risicofactoren die kunnen worden voorkomen of gewijzigd:
    • Roken
    • Gebrek aan lichamelijke activiteit (veel zitten).
    • Obesitas
    • Een ongezond voedingspatroon
    • Excessief alcoholgebruik
  • Behandelbare of gedeeltelijk behandelbaar risicofactoren:
    • Hypertensie (hoge bloeddruk)
    • Hoog cholesterol
    • Hoge triglyceride-waarden (vet)
    • Diabetes
    • Nierziekten met afname van nierfunctie
  • Niet te beïnvloeden risicofactoren:
    • Beladen familiegeschiedenis. In de mannelijke lijn, dwz. vader of broer die een hartaanval of beroerte hebben gehad vóór hun 55e jaar of in de vrouwelijke lijn: een moeder of zus die een dergelijke aandoening vóór het 65e jaar heeft gehad.
    • Mannelijk geslacht, hoger risico.
    • Vrouwen die vroeg in de overgang komen, hoger risico.
    • Leeftijd. Hoe ouder je wordt, hoe meer kans op het ontwikkelen van aderverkalking
    • Etniciteit en ras. Bijvoorbeeld voorouders uit India, Pakistan, maar ook Indische Surinamers of Ghanese mensen hebben een verhoogd risico.

Hebben één of meerdere risicofactoren betrekking op jou, dan is het verstandig om te proberen de risicofactoren aan te pakken die je wél kunt veranderen.

Opmerking: sommige risicofactoren hebben een hoger gezondheidsrisico dan andere. Ook kunnen risicofactoren elkaar beïnvloeden en versterken. Bijvoorbeeld, een man van middelbare leeftijd die rookt, niet sport én een hoge bloeddruk heeft, heeft een hoog risico op de ontwikkeling van een hart-en/of vaataandoening vóór zijn 60e jaar.

Daarom is het voordeel van het verlagen van een hoge bloeddruk, het verminderen van het risico op de ontwikkeling van een cardiovasculaire aandoening in de toekomst.

Bijvoorbeeld, aangenomen wordt dat een afname van een verhoogde diastolische druk met 6 mm Hg je relatieve risico op een beroerte in de toekomst met ongeveer 35-40% verlaagt, en je relatieve risico op het ontwikkelen van hartziekten met ongeveer 20-25%. Verdere verlaging van de bloeddruk levert lagere risico’s voor de toekomst op. (Zie folder genaamd 'Risico's van ziekte - Absoluut en relatief’ voor een verklaring van de relatieve risico's. Voor wat een daling van de bloeddruk precies aan risicovermindering geeft zie de Hypertensie Oriëntatie, geproduceerd door Klinische Kennis Samenvattingen.)

Inschatting van je cardiovasculaire risico

Een behandelaar kan een risico-overzicht voor je opstellen waarbij rekening wordt gehouden met alle risicofactoren, zoals leeftijd, geslacht, rookgedrag, bloeddruk, cholesterol, enz. Ligt het risico hoog dan is overleg nodig of behandeling geïndiceerd is. Behandeling kan bestaan uit:

  • Een medicijn ter verlaging van de bloeddruk.
  • Een medicijn om je cholesterol te verlagen.
  • Een dagelijkse lage dosis aspirine. Dit vermindert het risico op de vorming van bloedstolsels in de bloedvaten (die kunnen leiden tot beroertes en hartaanvallen).
  • Waar relevant, je aan te moedigen je 'leefstijl' risicofactoren aan te pakken zoals roken, gebrek aan lichaamsbeweging, voeding en gewicht.

Heb ik andere onderzoeken nodig?

Is een hoge bloeddruk vastgesteld, dan is het waarschijnlijk dat je wordt onderzocht door je arts en ook enkele routinetests ondergaat die omvatten:

  • Een urinetest om te controleren of er eiwit of bloed in je urine zit
  • Een bloedonderzoek om te controleren of je nieren goed werken, en je cholesterol en suiker (glucose) niveau na te gaan.
  • Een hartfilmpje (een elektrocardiogram, kortweg ECG).

Het doel van het onderzoek en de testen is:

  • Uitsluiten (of vaststellen) van een "secundaire" oorzaak van hoge bloeddruk, zoals een nierziekte.
  • Om te controleren om te zien of de hoge bloeddruk het hart heeft beïnvloed.
  • Om andere risicofactoren zoals een hoog cholesterolgehalte of diabetes te op te sporen.

Hoe kan de bloeddruk worden verlaagd?

Er zijn twee manieren waarop de bloeddruk kan worden verlaagd: 

  • Wijzigingen in de leefstijl (gewicht, lichaamsbeweging, voeding, zout, cafeïne en alcohol) als een van deze kan worden verbeterd.
  • Medicatie.

Leefstijlveranderingen voor het verlagen van hoge bloeddruk

Afvallen bij overgewicht

Overmatig gewicht kwijtraken kan een groot verschil maken. Elke kilo minder kan 1,5 – 2,5 mm Hg schelen in bloeddruk. Afvallen heeft ook andere voordelen voor de gezondheid.

Regelmatig bewegen
Indien mogelijk, streef ernaar om 5 of meer dagen per week wat lichamelijke activiteit uit te oefenen, gedurende ten minste 30 minuten. Bijvoorbeeld, stevig wandelen, zwemmen, fietsen, dansen, enz. Regelmatig bewegen kan de bloeddruk verlagen en heeft ook  andere gezondheidsvoordelen.

Gezond eten
Dit betekent:

  • TEN MINSTE vijf porties, en idealiter 7-9 porties, met voldoende groenten en fruit per dag.
  • Probeer de kaliuminname te verhogen. Kalium heeft een gunstig effect op de bloeddruk. Dit zit onder andere in fruit (denk hierbij aan abrikozen of bananen).
  • HET GROOTSTE DEEL VAN DE MEESTE MAALTIJDEN moet vezels en zetmeel bevatten (zoals granen, volkorenbrood, aardappelen, rijst, pasta), plus groenten en fruit.
  • NIET VEEL vet eten, zoals vette vleeswaren, kaas, volle melk, gebakken voedsel, boter, enz. Gebruik liefst meervoudig onverzadigde vetzuren.
  • Eet 2-3 porties vis per week. Liefst minimaal 1x  'vette' vis, zoals haring, makreel, sardines, zalm, of verse (niet in blik) tonijn. 
  • Als je vlees eet, eet dan mager vlees of gevogelte, zoals kip. 
  • Als je frituurt, kies een plantaardige olie, zoals zonnebloem- of olijfolie.
  • Gebruik zo weinig mogelijk zout.

Een gezond dieet, dat overigens ook vegetarisch kan zijn, levert meerdere voordelen op.  Zoals het verlagen van je cholesterolgehalte, controle van je gewicht, en het bevat veel vitamines, vezels en andere voedingsstoffen, die helpen bij het voorkomen van bepaalde ziekten. Sommige aspecten van een gezonde voeding hebben ook rechtstreeks invloed op de bloeddruk. Verander je het dieet naar laag in vet, laag in zout, en veel groenten en fruit dan daalt de bloeddruk m.n. systolisch.

Gebruik weinig zout
De hoeveelheid zout kan effect hebben op onze bloeddruk. Tips over hoe het zout te verminderen bevatten:

  • Gebruik kruiden en specerijen om eten smaak te geven in plaats van zout.
  • Beperk de hoeveelheid zout bij het koken, en voeg geen zout toe aan eten op tafel.
  • Kies voedingsmiddelen die geëtiketteerd zijn met 'geen toegevoegd zout', en vermijd bewerkte voedingsmiddelen zoveel mogelijk.

Beperk je cafeïne
Van cafeïne wordt aangenomen dat het een matig effect heeft op de bloeddruk. Geadviseerd wordt je koffieconsumptie (en andere cafeïnerijke dranken) te beperken tot 2-3 kopjes per dag.

Drink alcohol met mate
Een kleine hoeveelheid alcohol (1-2 eenheden per dag) kan helpen om je te beschermen tegen hartziekten. Een eenheid is ongeveer een glas bier, of twee derde van een klein glas wijn, of een klein glas gedistilleerde dranken. Echter te veel alcohol schadelijk kan zijn.

  • Mannen wordt geadviseerd niet meer dan 21 eenheden alcohol per week drinken (en niet meer dan drie eenheden op een dag).
  • Vrouwen wordt geadviseerd niet meer dan 14 eenheden alcohol per week (en niet meer dan twee stuks op een dag)

Alcohol matigen verbetert de gezondheid op verschillende manieren. Het kan ook een direct effect op de bloeddruk hebben.

Behandeling met medicijnen
Wanneer wordt bij hoge bloeddruk behandeling met medicijnen gestart?
Behandeling met medicijnen om de bloeddruk te verlagen wordt meestal aangeraden voor:

  • Alle mensen die na het aanpassen van leefstijlfactoren een bloeddruk houden van 160/100 mm Hg of hoger.
  • Mensen die na het aanpassen van leefstijlfactoren een bloeddruk houden van 140/90 mm Hg of hoger en die:
    • diabetes hebben
    • een bestaande hart-en/of vaataandoening hebben
    • een hoog risico hebben op het ontwikkelen van een hart-en/of vaataandoening in de komende 10 jaar.
  • Mensen met een bloeddruk van 130/80 mm Hg of meer bij aanwezigheid van bepaalde aandoeningen. Zoals bepaalde complicaties van diabetes, mensen die recentelijk een hartinfarct hebben gehad, of mensen die een beroerte of TIA (transient ischaemic attack) hebben gehad. En sommige mensen met bepaalde chronische nieraandoeningen.

Wat is de ideale bloeddruk om naar te streven?

Als je medicatie neemt om een hoge bloeddruk te verlagen:

  • Voor de meeste mensen die verder gezond zijn, is de doelstelling om de bloeddruk te verminderen naar 140/90 of lager.
  • Bij sommige mensen is de doelstelling om de bloeddruk zelfs lager te krijgen. Dit is in het algemeen van toepassing op mensen die ziekten hebben waar de bloeddruk zo laag mogelijk moet blijven, dit zijn:
    • Mensen die hart-en vaatziekten hebben.
    • Mensen met diabetes.
    • Mensen met een chronische nierziekte.

Je huisarts, verpleegkundige of praktijkondersteuner kan je adviseren wat je streefwaarde zou moeten zijn.

Welke medicijnen worden gebruikt om je bloeddruk te verlagen?

Er zijn verschillende geneesmiddelen die de bloeddruk kunnen verlagen. De medicijnen die gekozen worden, hangen af van zaken als: of je nog andere medische problemen hebt; of je andere medicijnen gebruikt; eventuele bijwerkingen van het geneesmiddel; je leeftijd; je etnische afkomst, enz. Sommige medicijnen werken goed bij sommige mensen, en niet zo goed bij anderen. Soms moeten meerdere middelen worden geprobeerd voor de juiste gevonden is.

Een geneesmiddel is vaak niet voldoende om de bloeddruk te beïnvloeden. Vaker zijn twee of meer verschillende medicijnen nodig om de hoge bloeddruk naar het beoogde niveau te krijgen. In sommige gevallen wordt, ondanks de behandeling, de doelstelling niet bereikt. Hoewel je liefst de streefwaarde wilt bereiken, zal elke verlaging van de bloeddruk je voordeel opleveren.

Zie de afzonderlijke folder genaamd 'Medicijnen voor hoge bloeddruk' voor meer details.

Hoe lang is medicatie nodig?

In de meeste gevallen is levenslang medicatie nodig. Echter, bij sommige mensen waar de bloeddruk 3 jaar of langer stabiel is met medicatie kan de medicatie worden gestopt. Dit geldt m.n. voor mensen die hun leefstijl met succes hebben kunnen aanpassen (zoals flink afgevallen, alcohol gematigd of gestopt etc.). Je behandelaar kan je hier advies over geven.

Als je stopt met de medicatie, moet je regelmatig de bloeddruk laten controleren. Soms blijft de bloeddruk stabiel binnen normale waarden. Bij anderen begint de bloeddruk weer te stijgen. Als dit gebeurt, kan er opnieuw worden begonnen met de medicatie.

Roken en hoge bloeddruk

Roken is niet direct van invloed op de hoogte van je bloeddruk. Maar roken verhoogt je gezondheidrisico, als je al een hoge bloeddruk hebt. Als je rookt, moet je er alles aan doen om te stoppen. Als je rookt en moeite hebt met stoppen, kun je hulpverleners om advies en ondersteuning vragen.