Hooikoorts

Wat is hooikoorts?

Pollen is de naam die gegeven wordt aan het fijne poeder dat wordt geproduceerd door planten, bomen of bloemen om andere planten, bomen of bloemen van dezelfde soort te bevruchten. Strikt genomen wordt hooikoorts veroorzaakt door een allergie voor gras of hooipollen. Graspollen is de meest voorkomende oorzaak en neigt mensen elk jaar te treffen in het graspollenseizoen van ongeveer mei tot juli (late lente tot vroege zomer). De term hooikoorts wordt ook vaak gebruikt wanneer allergieën veroorzaakt worden door andere pollen zoals boompollen. Boompollen treffen mensen elk jaar van maart tot mei (vroege tot late lente). Andere mensen kunnen allergisch zijn voor onkruidpollen (ook brandnetels, etc.). Onkruid laat meestal pollen los van de vroege lente tot de vroege herfst.

Symptomen zijn het gevolg van hoe je immuunsysteem reageert op pollen. Cellen aan de binnenkant van de neus en ogen laten histamine en andere chemische stoffen los wanneer ze in contact komen met pollen. Dit veroorzaakt een ontsteking in de neus (rhinitis) en ogen (conjunctivitis). Soms kunnen ook de sinussen en keel aangedaan worden.

Hooikoorts wordt ook wel een seizoensgebonden allergische rhinitis genoemd omdat symptomen elk jaar op hetzelfde moment of in hetzelfde seizoen ontstaan.

Wie krijgt hooikoorts?

Hooikoorts komt veel voor. Het treft 2-4 van de 10 mensen in Nederland. Het ontwikkelt zich vaak voor het eerst bij jonge kinderen tot in de tienerjaren. Symptomen komen elk jaar in het ‘gevoelige‘ seizoen terug, maar het gaat uiteindelijk weg en verbetert in veel gevallen (vaak na een aantal jaren).

Hooikoorts neigt in de familie te zitten. Je ontwikkelt ook sneller hooikoorts als je al astma of eczeem hebt. Omgekeerd: als je hooikoorts hebt, ontwikkel je sneller eczeem of astma. De aandoeningen astma, eczeem en hooikoorts zijn samen bekend als ‘atopische’ aandoeningen of ‘atopie’. Een neiging tot atopie kan in de familie zitten.

Wat zijn de symptomen van hooikoorts?

De symptomen van hooikoorts kunnen van persoon tot persoon variëren. Sommige mensen hebben lichte symptomen die komen en gaan. Anderen kunnen ernstig getroffen zijn door klachten die elke dag tijdens het pollenseizoen aanwezig zijn.

Gebruikelijke symptomen – dit zijn een loopneus en een jeukerige neus, een verstopte neus, niezen, jeukerige en waterige rode ogen, en een jeukende keel. In sommige gevallen ontstaan alleen de neusklachten en in andere gevallen ontstaan alleen oogklachten.

Minder gebruikelijke klachten – dit zijn verlies van reuk, gezichtspijn, zweten en hoofdpijn.

Astmasymptomen – symptomen zoals kortademigheid en achter adem zijn kunnen erger worden als je al astma hebt. Sommige mensen hebben astmasymptomen alleen tijdens het hooikoortsseizoen. Als je hooikoorts hebt, ontwikkel je sneller astma.

De symptomen kunnen zo erg zijn dat ze de slaap kunnen aantasten en lastig zijn met school en examens of met werk.

Hoe wordt hooikoorts gediagnostiseerd?

Je dokter kan hooikoorts meestal diagnosticeren op grond van je typische symptomen die zich voordoen elk hooikoortsseizoen. Ook kan gevraagd worden of er een geschiedenis van hooikoorts, astma of eczeem in je familie zit.

Als aan hooikoorts wordt gedacht krijg je meestal een behandeladvies, om de klachten te onderdrukken. Als de symptomen reageren op behandeling kan dit helpen om de diagnose te bevestigen. In zeldzame gevallen wanneer er aan de diagnose getwijfeld wordt, kan je dokter een bloedonderzoek of huidpriktest (allergieonderzoek) voorstellen om je pollenallergie te bevestigen.

Zie aparte folder ‘Huidpriktest allergie’ voor meer details.

Zal het helpen om pollen te vermijden?

Het is onmogelijk om pollen volledig te vermijden. Maar symptomen zijn minder ernstig als je de blootstelling aan pollen vermindert. Het pollenaantal is het aantal pollen per kubieke meter van lucht. Het pollenaantal wordt in het seizoen vaak aangegeven op TV, radio, internet of weersvoorspellingen in kranten. Een hoog pollenaantal is boven de 50. Het volgende kan helpen wanneer het pollenaantal hoog is:

  • Blijf zoveel mogelijk binnen en hou ramen en deuren gesloten.
  • Vermijd het maaien van gras, grote grasrijke plaatsen, campings etc.
  • Douche en was je haar nadat je buiten bent geweest, vooral als je naar het platteland bent geweest.
  • Draag rondomwikkelde zonnebrillen als je buiten bent.
  • Hou autoramen gesloten en overweeg een pollenfilter voor de luchtfilters in je auto te kopen. Deze moeten bij elke beurt verwisseld worden.

Wat is de meest voorkomende behandeling?

De meest gebruikte behandelingsmethoden voor hooikoorts zijn: antihistamine neussprays, antihistamine tabletten, corticosteroïde neussprays en oogdruppels. Als je hooikoortssymptomen niet minder worden na het nemen van de medicatie gedurende  2-4 weken, moet je dit bespreken met je dokter. Je zou misschien een andere behandeling moeten proberen of een behandeling toevoegen.

Als je regelmatig hooikoortsmedicatie neemt en je hooikoorts goed gecontroleerd wordt met je huidige behandeling, moet je doorgaan met deze behandeling tot het einde van het pollenseizoen.

Antihistamine neusspray
Een dosis van een antihistamine neusspray kan snel de jeuk, niezen en waterigheid verminderen (rond de 15 minuten). Het kan niet zo goed werken om congestie (verstopte neus) te verminderen. Antihistaminica werken door het blokkeren van de actie van histamine. Dit is een van de chemische stoffen die betrokken zijn bij allergische reacties. Een spray kan gebruikt worden wanneer dat nodig is als je lichte symptomen hebt. Het kan ook regelmatig genomen worden om symptomen weg te houden.

Antihistamine tabletten (of vloeibare medicijnen)
Antihistamine die via de mond (tabletten of vloeistoffen) ingenomen worden zijn een alternatief. Ze verminderen de meeste symptomen maar kunnen niet zo goed werken om de nasale congestie (verstopte neus) te verminderen. Antihistaminica die via de mond worden ingenomen zijn zowel goed als je oogklachten hebt als wanneer je neusklachten hebt. Ze worden ook meestal aan kleine kinderen gegeven in plaats van een neusspray. Een dosis werkt binnen een uur. Daarom kan je ze nemen wanneer nodig als de symptomen licht zijn of komen en gaan. Ze kunnen ook regelmatig genomen worden als de symptomen elke dag ontstaan.

Er zijn verschillende merken van antihistamine die je kan kopen bij de apotheek of op recept kan krijgen. Oudere merken zoals chloorfenamine (Fenylefrine) werken goed, maar maken sommige mensen duizelig en zijn dus beter niet te gebruiken als je auto moet rijden of machines moet bedienen. Er zijn een paar nieuwere middelen die minder duizeligheid veroorzaken. Vraag je apotheker om advies.

Als je zwanger bent of borstvoeding geeft, wordt geadviseerd om antihistaminica te vermijden indien mogelijk. Behandeling met een corticosteroïde neusspray wordt meestal eerst geprobeerd (zie onder). Een antihistaminicum kan soms gebruikt worden als je symptomen niet in controle komen. Bespreek dit met je dokter of apotheker als je zwanger bent of borstvoeding geeft en hooikoorts hebt.

Corticosteroïde neussprays en druppels
Een corticosteroïde neusspray werkt meestal goed om alle neusklachten weg te laten gaan (jeuk, niezen, waterigheid en congestie). Het werkt door het verminderen van de ontsteking in de neus. Een corticosteroïde neusspray kan ook oogklachten verminderen. Het is niet duidelijk hoe het de oogklachten betert – maar dat doet het wel! Corticosteroïde neusdruppels worden soms ook gebruikt.

Het duurt een paar dagen voordat een corticosteroïde spray zijn volledige effect geeft. Daarom zal je niet directe vermindering van symptomen hebben wanneer je er voor het eerst mee begint. Bij sommige mensen kan het tot drie weken of langer duren voordat ze volledig effectief zijn. Dus hou vol. (Het is het beste om te beginnen het te nemen een paar weken voordat het hooikoortsseizoen er aankomt als je weet dat je hooikoorts hebt).

Een corticosteroïde neusspray neigt de meest effectieve behandeling te zijn wanneer klachten ernstiger zijn. Het kan ook gebruikt worden in combinatie met antihistaminica als de symptomen niet volledig in controle komen door een van beide middelen alleen.

Je moet het elke dag tijdens het hooikoortsseizoen nemen om symptomen weg te houden. Maar als de symptomen eenmaal weg zijn, kan de dosis corticosteroïde spray verlaagd worden tot een lage ‘onderhouds’ dosis elke dag om de symptomen weg te houden. Er zijn verschillende merken die je bij apotheken kan kopen of op recept kan krijgen. Bijwerkingen of problemen met corticosteroïde neussprays zijn zeldzaam (lees de bijsluiter voor details).

Andere behandelingsmethoden

Oogdruppels
Indien nodig, kan je oogdruppels gebruiken in combinatie met andere behandelingen:
Antihistamine oogdruppels werken snel, dus je kan ze wanneer nodig gebruiken om oogsymptomen te verminderen. Je kan ze ook regelmatig gebruiken als dat nodig is. Er zijn verschillende merken.
‘Mastcel stabilisators’ zijn andere soorten van oogdruppels. Er zijn verschillende merken. Er wordt gedacht dat ze werken door het afgeven van  histamine door bepaalde cellen (mestcellen) te laten stoppen. Je moet ze regelmatig gebruiken om symptomen te voorkomen.

Andere neussprays
Ze worden vaak gebruikt als er problemen zijn met een van de andere bovenstaande behandelingen. Soms wordt er een gebruikt als toevoeging bij een van de bovenstaande behandeling als de symptomen niet volledig afnemen:
Cromoglicaat neusspray. Net als corticosteroïde sprays duurt het een tijd voordat het effect heeft en het moet regelmatig genomen worden. Er wordt gedacht dat ze werken door bepaalde cellen die histamine loslaten te stoppen. Een nadeel is dat het 4-5 keer per dag ingenomen moet worden (corticosteroïde sprays worden 1-2 keer per dag genomen). Dit schijnt het veiligste medicijn te zijn om te gebruiken voor hooikoorts tijdens de eerste 3 maanden van zwangerschap.

Ipratropium neusspray kan de moeite waard zijn om te proberen als je veel waterige neusafvloed hebt. Het heeft geen effect op niezen of congestie.

Decongestie neussprays die je kan kopen bij apotheken worden meestal niet geadviseerd voor langer dan een paar dagen. Ze hebben een direct effect om een verstopte neus te verhelpen. Maar als je deze langer dan 5-7 dagen gebruikt, ontwikkelt zich vaak een ‘rebound’ van een ernstigere congestie van de neus. Het kan nuttig zijn voor een paar dagen om een verstopte neus te verhelpen wanneer je voor het eerst een corticosteroïde neusspray gebruikt. Het corticosteroïd kan dan aan de binnenkant van de neus komen om te werken. Gebruik decongestie neusspray niet langer dan zeven dagen.

Behandeling voor ernstige klachten

Zelden, wordt een korte kuur van corticosteroïde tabletten voorgeschreven. Corticosteroïden werken meestal goed om de ontsteking te verminderen. Een korte kuur is meestal veilig. Maar je zou geen steroïde tabletten voor een lange periode moeten neen om hooikoorts te behandelen omdat zich ernstige bijwerkingen kunnen ontwikkelen. Zie de aparte folder ‘Corticosteroïden’ voor meer details.

Immunotherapie (desensibilisatie)
Deze behandeling wordt soms gebruikt vooral in gevallen waar symptomen ernstig zijn en niet verholpen worden door andere behandelingen. Het wordt gedaan door het gebruiken van een aantal injecties van het allergeen (in dit geval pollen) in verhoogde hoeveelheden. Het idee is dat je immuunsysteem ‘gedesensibiliseerd’ raakt van pollen. Dit betekent dat de allergische reactie die je lichaam heeft wanneer het blootgesteld wordt aan pollen in de toekomst afneemt, dus je symptomen verbetert. Een andere techniek wordt ontwikkeld waarbij het allergeen onder de tong geplaatst kan worden.  Dit is ook al beschikbaar als behandeling. 

Astma en hooikoorts

Als je astmasymptomen ontwikkelt tijdens het hooikoortsseizoen kan je een inhalator voorgeschreven krijgen. Als je al astma hebt kan dit erger worden in het hooikoortsseizoen. Je kan een verhoogde dosis nodig hebben van je gebruikelijke inhalators (of andere behandeling die je neemt voor astma) tijdens het hooikoortsseizoen.