Indigestie of bovenbuikklachten

Ook wel genoemd: 
Dyspepsie

Het spijsverteringssysteem

Voedsel komt via de slokdam in de maag terecht. De maag maakt maagzuur aan wat geen essentiële voedingsstof voor het lichaam is, maar bedoeld om het voedsel te helpen verteren. Het voedsel komt daarna geleidelijk in de twaalfvingerige darm terecht (het eerste deel van de dunne darm).

In de twaalfvingerige darm en de rest van de dunne darm wordt het voedsel vermengd met enzymen (chemische stoffen) uit de darmwand en alvleesklier. Deze enzymen breken het voedsel af (verteren), zodat voedingsstoffen in het lichaam kunnen worden opgenomen.

Wat is dyspepsie?

Dyspepsie is de term voor een groep symptomen die te maken hebben met het eerste deel van ons spijsverteringskanaal. Het spijsverteringskanaal bevindt zich tussen onze mond en onze anus. Het bovenste deel ervan bestaat uit de slokdarm, de maag en de twaalfvingerige darm.

Dyspepsie kan diverse oorzaken hebben, maar vaak ook is geen oorzaak te vinden – in dat geval noemen we de dyspepsie ‘functioneel’. Het belangrijkste symptoom is meestal pijn en ongemak in de bovenbuik. Andere mogelijke symptomen zijn: brandend maagzuur (een branderig gevoel achter het borstbeen), opgeblazen gevoel, boeren, snel ‘vol’ zijn na het eten, misselijkheid of overgeven. Symptomen treden vaak op tijdens of na eten.
Klachten treden vaak aanvalsgewijs op en zijn meestal niet continu aanwezig. De meeste mensen hebben van tijd tot tijd last van indigestie, bijvoorbeeld na een pittige maaltijd. In de meeste gevallen verdwijnen de symptomen weer snel en is er geen reden tot bezorgdheid. Sommige mensen hebben er echter zo vaak last van dat het de kwaliteit van hun leven aantast.

Wat is de oorzaak van indigestie?

Veel voorkomende oorzaken

  • De meeste gevallen van terugkerende (recidiverende) indigestie worden veroorzaakt door:
    ‘Functioneel’, wat betekent dat er geen bekende oorzaak kan worden gevonden. De binnenkant van je spijsverteringskanaal ziet er (bij een endoscopie – zie hieronder) normaal uit. Dit is de meest voorkomende oorzaak van indigestie (in 6 van de 10 gevallen). De oorzaak blijft onduidelijk, hoewel een infectie met een bacterie genaamd Helicobacter pylori soms gevonden wordt (zie hieronder). Zie onze folder ‘Functionele dyspepsie – (zonder zweervorming)’ voor meer informatie.
  • Maagzweren en zweren aan de twaalfvingerige darm. Bij een zweer is de maag- of darmwand beschadigd en ligt het onderliggende weefsel bloot. Een zweer ziet er uit als een kleine rode krater aan de binnenkant van de maag of darm. Ze worden ook wel peptische (de spijsvertering betreffende) zweren genoemd. Zie onze folders over ‘Maagzweer’ en ‘Zweer aan de twaalfvingerige darm’ voor meer informatie.
    Duodenitis en gastritis (ontsteking van de twaalfvingerige darm en/of maag) – wat een voorloper van een maagzweer kan zijn.
  • Reflux (terugloop) van maagzuur met of zonder ontsteking van de slokdarm (gastro-oesofageale reflux). Bij opkomend maagzuur komt er maagzuur vanuit de maag in de slokdarm terecht. Zie onze folder ‘Reflux & Onsteking aan de Slokdarm’ voor meer informatie.
    Hiatus hernia(hernia diafragmatica = maaghernia). Hierbij glijdt de bovenkant van de maag door een defect in de opening in het diafragma (middenrif) naar boven tot boven het middenrif. Een maaghernia veroorzaakt in de regel refluxklachten. Zie onze folder over ‘Hiatus Hernia’ voor meer informatie.
  • Infectie met de bacterie Helicobacter pylori – zie hieronder.
    Medicatie. Sommige medicijnen kunnen indigestie als bijwerking hebben.
  • Ontstekingsremmers zijn de meest voorkomende boosdoener. Het zijn medicijnen die veel mensen gebruiken tegen artritis, spierpijn, ongesteldheid, etc. Bijvoorbeeld: Aspirine, Ibuprofen en Diclofenac – maar er zijn veel anderen. Ontstekingsremmers tasten de maagwand aan, waardoor het maagzuur ontsteking en maagzweren kan veroorzaken.
  • Verschillende andere medicijnen veroorzaken soms dyspepsie of maken het erger, bijvoorbeeld:
    •  digoxine,
    • antibiotica,
    • corticosteroïden,
    • ijzer,
    • kalkantagonisten,
    • nitraten,
    • theofyllines,
    • bifosfonaten. (NB: dit is niet een volledige lijst. Lees de medicijnbijsluiter voor mogelijke bijwerkingen van medicijnen die je gebruikt).

Helicobacter pylori en dyspepsie
Helicobacter pylori (meestal simpelweg H. pylori genoemd) is een bacterie die de binnenkant van de maag en twaalfvingerige darm kan aantasten. Het is één van de meest voorkomend infecties. Meer dan een kwart van alle mensen wordt er in de loop van hun leven mee besmet. Zonder behandeling blijf je je leven lang geïnfecteerd.

De meeste mensen met H. pylori hebben geen symptomen en weten niet dat ze geïnfecteerd zijn. H. pylori is echter een van de belangrijkste oorzaken van maagzweren en zweren aan de twaalfvingerige darm. Ongeveer 15% van de mensen met een infectie met H. pylori krijgen een maagzweer. Hoe de problemen precies ontstaan is niet duidelijk en ook niet duidelijk is waarom de één wel problemen krijgt en de ander niet. Ontstaat een ontsteking dan wordt de slijmlaag op één of andere manier aangetast ( en in sommige gevallen wordt de maagzuurspiegel verhoogd), waardoor het maagzuur zweren kan veroorzaken. Zie onze folder over ‘Helicobacter Pylori & Maagpijn’ voor meer informatie.

Andere veel voorkomende oorzaken van indigestie
Andere problemen van het bovenste deel van het spijsverteringskanaal, zoals maagkanker en slokdarmkanker, kunnen in hun eerste fase indigestie veroorzaken.

Er zijn aparte folders die deze aandoeningen beschrijven. De rest van deze folder gaat over wat je kunt verwachten als je je arts raadpleegt over ‘dyspepsie’.

Wat wordt er normaal gedaan als je indigestieklachten hebt?

Je arts vraagt je waarschijnlijk eerst naar je symptomen en zal je buik onderzoeken. Het onderzoek is meestal normaal als je één van de veel voorkomende oorzaken van indigestie hebt. Je arts zal je vragen welke medicijnen je gebruikt om te zien of de oorzaak daar kan liggen. Na dat eerste onderzoek kan je arts één of meer van de volgende behandelingen voorstellen, afhankelijk van je omstandigheden, zoals de ernst en frequentie van je symptomen.

Zuurremmers innemen wanneer nodig
Zuurremmers zijn alkalische (niet-zure) vloeistoffen of –tabletten die maagzuur kunnen neutraliseren. Het kan de problemen snel verlichten. Er zijn verschillende merknamen beschikbaar. Ook zijn ze op recept te krijgen. Als je heel soms last hebt van (lichte) indigestie, kan je genoeg hebben aan gebruik van deze medicijnen.

Een verandering of aanpassing in je huidige medicatie
Dit is een mogelijkheid als je een medicijn gebruikt dat de symptomen kan veroorzaken of verergeren.

Onderzoek om te zien of je een H. pylori-infectie hebt
Een onderzoek naar de aanwezigheid van deze bacterie wordt vaak verricht als je vaak last hebt van indigestie. Zoals gezegd is deze bacterie vaak de onderliggende oorzaak van de meeste maagzweren en zweren aan de twaalfvingerige darm, en in sommige gevallen van gastritis, duodenitis en indigestie zonder zweervorming.

Er bestaan verschillende onderzoeken naar de aanwezigheid van H. pylori:

  • Een ‘ademtest’ kan aantonen dat je op dit moment een H. pylori infectie hebt. Je adem wordt onderzocht nadat je een speciaal drankje hebt ingenomen. NB: voordat je dit onderzoek ondergaat mag je tenminste vier weken geen antibioticakuur hebben gehad. Ook moet je tenminste twee weken voor het onderzoek geen maagzuuronderdrukkende medicijnen hebben genomen.  Ook mag je zes uur voor het onderzoek niets eten. Dit alles om de onderzoeksresultaten niet te beïnvloeden.
  • Ook kan je ontlasting worden onderzocht. NB: voordat je dit onderzoek ondergaat mag je tenminste vier weken geen antibioticakuur hebben gehad. Ook moet je tenminste twee weken voor het onderzoek geen maagzuurremmende medicatie hebben gebruikt.
  • Een bloedonderzoek kan antistoffen tegen H. pylori aantonen. Dit wordt soms gedaan om te zien of je geïnfecteerd bent (geweest) met H. pylori. Het duurt echter zes maanden voor zo’n onderzoek een negatief resultaat laat zien (dwz dat geen antistoffen meer aantoonbaar zijn) nadat de bacterie is opgeruimd. Dit onderzoek heeft dus geen zin als je wilt weten of de behandeling de bacterie volledig heeft vernietigd. Als die informatie op korte termijn nodig is, dan is één van de bovenstaande onderzoeken beter om uit te wijzen of de bacterie na behandeling weg is.
  • Soms wordt een klein deel van de maagwand verwijderd en onderzocht tijdens een maagonderzoek (biopsie).

Als je geïnfecteerd bent met H. pylori dan kunnen de symptomen worden behandeld. Daarvoor moet je twee soorten antibiotica tegelijk nemen. Daarnaast moet je een medicijn innemen dat het maagzuur in je maag verminderd, zodat de antibiotica hun werk kunnen doen. Je moet deze gecombineerde therapie een week lang gebruiken. Het is belangrijk om daarbij de voorschriften nauwkeurig te volgen en om de kuur af te maken. (Zie onze folder over ‘Heliobacter pylori & Maagpijn’ die dieper ingaat op de behandeling van H. pylori.)

NB: na de combinatietherapie kan een onderzoek worden aangeraden om te zien of H. pylori is verdwenen (uitgeroeid is), meestal een adem- of stoelgangonderzoek (zie hierboven). Zo’n test moet tenminste vier weken na afloop van de behandeling plaatsvinden. In sommige gevallen zal de bacterie verdwenen zijn. Als dat niet het geval is, dan kan een tweede behandeling worden aangeraden met andere antibiotica.

Sommige artsen zijn van mening dat zo’n tweede behandeling niet nodig is als de symptomen zijn verdwenen. Dit betekent namelijk in de regel dat de zweer en de oorzaak ervan zijn verdwenen. Andere artsen stellen daar tegenover dat het wel nodig is om zeker te zijn. Je eigen arts kan je advies geven over wat voor jou het beste is.

Maagzuuronderdrukkers
Een maand op proef volle dosering maagzuurremmers gebruiken kan aan te raden zijn, met name wanneer:

  • Symptomen wijzen op reflux van maagzuur of slokdarmontsteking, die niet door H. pylori worden veroorzaakt.
  • Een infectie met H. pylori uitgesloten is.
  • De bacterie is behandeld maar de symptomen aanhouden.

Er zijn twee soorten medicijnen die maagzuur verminderen – ‘proton pomp inhibitors (PPI, protonpompremmers)’ en ‘H2 blokkers’. Ze blokkeren op verschillende manieren de cellen in de maagwand die het maagzuur aanmaken. Er bestaan verschillende merknamen. PPI’s (Omeprazole, Lansoprazole, Pantoprazole, Rabeprazole en Esomeprazole, etc.) werken meestal beter en worden in de regel als eerste gebruikt.

Ongeacht de oorzaak kan in veel gevallen van indigestie het gebruik van deze medicijnen helpen. Slaan de medicijnen aan dan zouden de symptomen weg moeten gaan. Als de symptomen later terug komen, nadat je met de medicijnen bent gestopt, dan kan je opnieuw met de medicijnen beginnen. Veel mensen gebruiken ze ‘wanneer nodig’, dus wanneer de symptomen de kop opsteken. Sommige mensen gebruiken ze regelmatig omdat ze vaker last van de symptomen hebben. Als dat het geval is, is het beter te zoeken naar een medicijn met de laagste dosering dat de symptomen bestrijdt.

Prokinetische medicijnen
Deze medicijnen versnellen het spijsverteringsproces in de maag. Voorbeelden zijn Domperidon en Metoclopramide. Hoewel ze niet veel worden gebruikt, kunnen ze in sommige gevallen helpen, met name als je maag erg opgezet voelt en je veel boert. Meestal worden ze pas gebruikt als maagzuurremmers niet het gewenste effect hebben.

Verdere onderzoeken
In sommige gevallen zijn verdere onderzoeken nodig. Eén of meer van de onderstaande onderzoeken lossen de problemen veelal op. Mogelijke redenen voor verder onderzoek zijn o.a.:

  • Als er bijkomende symptomen zijn die verdenking wekken dat de indigestie wordt veroorzaakt door een ernstige aandoening zoals maag- of slokdarmkanker, of bij een complicatie van een maagzweer, zoals een bloeding. Bijvoorbeeld als je:
    • Bloed in je stoelgang hebt (bloed kan stoelgang zwart kleuren).
    • Bloed overgeeft.
    • Onbedoeld gewicht verliest.
    • Je je in het algemeen slecht voelt.
    • Moeite hebt met slikken.
    • Voortdurend overgeeft.
    • Bloedarmoede krijgt.
    • Er bij medisch onderzoek iets abnormaals aan het licht komt, zoals een knobbel in je buik.
  • Je ouder bent dan 55 en voortdurend of zonder verklaring last hebt van indigestie.
  • De symptomen niet kenmerkend zijn en de oorzaak buiten het spijsverteringskanaal ligt, bijvoorbeeld om problemen met de galblaas, lever, alvleesklier, etc. uit te sluiten.
  • Als de symptomen ernstig zijn en niet reageren op behandeling.
  • Als je een bekende risicofactor hebt voor maagkanker, bijvoorbeeld Barrett slokdarm (slokdarmslijmvlies wat afwijkt van normaal, premaligne aandoening), dysplasie (atypische celveranderingen), atrofische gastritis (chronische maagslijmvliesontsteking), of een operatie i.v.m. een maagzweer hebt ondergaan in de afgelopen 20 jaar.

Mogelijke onderzoeken zijn o.a.:

  • Endoscopie (gastroscopie). Bij dit onderzoek wordt er gekeken in de slokdarm, maag en twaalfvingerige darm met een dunne flexibele telescoop die door de slokdarm naar binnen wordt gebracht. Zie onze folder over ‘Gastroscopie (Endoscopie)’ voor meer informatie.
  • Een bloedonderzoek om bloedarmoede vast te stellen. Bloedarmoede kan worden veroorzaakt door een bloedende zweer of een bloeding als gevolg van maagkanker. Als de bloeding niet te heftig is, kan het zijn dat je er niets van hebt gemerkt.
  • Onderzoek aan de galblaas, alvleesklier, etc. als de oorzaak van de symptomen onduidelijk is.
    De behandeling hangt af van de uitkomst van de onderzoeken.

Veranderingen in leefstijl
Er is geen eenduidig bewijs dat leefstijlfactoren van invloed zijn op indigestie. Sommige mensen denken echter dat er zaken zijn die een verschil uitmaken, bijvoorbeeld:

Voor alle soorten indigestie:

  • Sommige soorten voedsel en drinken kunnen bij sommige mensen de symptomen erger maken. Het is lastig vast te stellen hoe groot de rol is die voedsel speelt. Gebruik je gezonde verstand. Als je vermoedt dat sommige voedingsmiddelen de symptomen erger maken, vermijd ze dan een tijdje en kijk of de symptomen minder erg worden. Voorbeelden van voedsel waarvan wordt gedacht dat ze de symptomen kunnen verergeren zijn o.a.: pepermunt, tomaten, chocola, gekruid eten, hete dranken, koffie en alcohol.
  • Roken. Bij sommige rokers worden de symptomen minder erg nadat ze stoppen met roken.
  • Gewicht. Als je te zwaar bent, dan kan afvallen de symptomen minder erg maken.

Als de indigestie wordt veroorzaakt door reflux van maagzuur dan kan je de volgende zaken in overweging nemen:

  • Houding. Liggen en veel vooroverbuigen gedurende de dag vergroot de kans op terugloop van maagzuur.
  • Vooroverzitten en het dragen van een strakke riem kan de aandoening ook verergeren.
  • Bedtijd. Als de symptomen op de meeste avonden terugkeren, dan kan het volgende helpen:
    • Ga naar bed met een lege, droge maag. Eet drie uur voor het naar bed gaan niets, en drink twee uur voor het naar bed gaan niets.
    • Als het kan, verhoog dan het hoofdeinde van het bed met 10-20 cm, bijvoorbeeld door er boeken of stenen onder te leggen. Zo zorg je ervoor dat de zwaartekracht voorkomt dat maagzuur in je slokdarm naar boven komt. Gebruik liever geen extra kussens, omdat dat de druk in je buik kan verhogen.