Indigestie of bovenbuikklachten tijdens de zwangerschap

Ook wel genoemd: 
Dyspepsie

Wat is dyspepsie?

Dyspepsie staat voor een groep van verschijnselen, die kunnen ontstaan vanuit problemen in de bovenbuik. Deze verschijnselen beschrijven we hierna uitgebreid.

Het maag-darmstelsel of spijsverteringssysteem is het ‘buizensysteem’. Het begint bij de mond en eindigt bij de anus. De bovenbuik bevat de slokdarm, de maag en de twaalfvingerige darm. Dyspepsie kan verschillende oorzaken hebben.

Ongeveer de helft van alle zwangeren krijgt last van dyspepsie. Meestal is de oorzaak dat maagzuur vanuit de maag in de slokdarm terechtkomt.

De slokdarm en de maag

Als we eten, gaat het voedsel via de slokdarm naar de maag. Cellen in de maagwand maken een zuur en andere stoffen aan, die helpen bij het verteren van voedsel. Cellen in de maag maken ook een slijm aan. Dat slijm beschermt ze tegen de schadelijke werking van het zuur. De cellen in de slokdarm hebben een andere structuur en zijn niet goed beschermd tegen zuur.

Tussen de slokdarm en de maag bevindt zich een ringvormige band van spieren (een sphincter). Als deze ontspant, kan voedsel van de slokdarm in de maag komen. Meestal is de spier gespannen en sluit hij zo de opening tussen slokdarm en maag af, om te voorkomen dat voedsel en zuur 'terug’ de slokdarm in gaan. De sphincter werk dus als een afsluitende klep.

Wat veroorzaakt teruglopen van maagzuur (reflux)?

Soms kan een beetje maagzuur van de maag terug in de slokdarm ‘lekken’. Een beetje zuur kan het weefsel van de slokdarm wel verdragen. Als echter meer dan een normale hoeveelheid maagzuur in de slokdarm terechtkomt, kan dat een ontsteking veroorzaken. En dat leidt tot klachten.

De sphincter aan het eind van de slokdarm houdt normaal gesproken het zuur tegen. Bij zwangerschap werkt dat minder. De mogelijke oorzaken zijn:

  • de toename van bepaalde hormonen, waardoor de spieren van de sphincter zich gedurende de zwangerschap minder aanspannen;
  • als de baby groeit, wordt de druk van de baarmoeder op de maag groter.

Door één of beide oorzaken wordt de kans groter dat er maagzuur vanuit de maag in de slokdarm terechtkomt. Meestal verdwijnen de klachten na de zwangerschap.  meestal, omdat de hormonen weer tot normale hoeveelheden terugkeren en de baarmoeder ook niet meer op de maag drukt.
De kans dat je tijdens de zwangerschap last krijgt van bovenbuikklachten zal groter zijn als je voor je zwangerschap ook al last had van maagzuur.

Wat zijn de klachten?

De klachten kunnen variëren van (meestal) licht tot zeer ernstig. Vaak doen de volgende verschijnselen zich voor:

  • Een brandend gevoel, net onder de borstkas.
  • Pijn of een vervelend gevoel in de bovenbuik.
  • Pijn midden in de borst, net achter het borstbeen.
  • Ziek gevoel en overgeven.
  • Een opgeblazen gevoel, oprispingen.
  • Snel een ‘vol gevoel’ na het eten.

Klachten komen en gaan. Meestal zijn ze niet steeds aanwezig. Ze kunnen op elk moment tijdens de zwangerschap beginnen, maar meestal zijn ze sterker in de laatste drie maanden. Snel nadat de baby is geboren zullen de klachten verdwijnen.

Let op: dyspepsie wordt nog weleens verward met andere klachten die kunnen ontstaan tijdens de zwangerschap. Lage buikpijn (links of rechts) wordt bijvoorbeeld meestal niet veroorzaakt door dyspepsie. Ook overmatig overgeven is niet het gevolg van dyspepsie. Heb je klachten die erger worden of die niet meer lijken op dyspepsie, ga dan naar je huisarts.

Is onderzoek nodig?

Over het algemeen wordt dyspepsie tijdens de zwangerschap al herkend door de duidelijke verschijnselen. Verder onderzoek is dan niet nodig.

Je ‘leefstijl’ veranderen – vermindert de klachten

Iedereen leeft anders. Dus zal iedereen voor zichzelf moeten bepalen of een verandering van de eigen ‘leefstijl’ zal leiden tot minder klachten. Het zal voor iedereen anders zijn, maar een aantal ‘algemene leefregels’ kan nooit kwaad. Bijvoorbeeld:

Let op (veel) eten en drinken.
Eten van bepaalde dingen zorgt er bij sommige mensen voor dat het teruglopen van maagzuur in de slokdarm erger wordt. (vermoed wordt dat sommige voedingsmiddelen de spieren van de sphincter verslappen). Het is moeilijk aan te geven wat de bijdrage van eten aan de klachten is. Met een beetje opletten kom je ver. Als je denkt dat een bepaald voedingsmiddel of een bepaalde drank zorgt voor de klachten, gebruik het dan een tijd niet en kijk of de klachten minder worden. Voedingsmiddelen en dranken die als veroorzakers genoemd worden zijn: pepermunt, tomaten, chocolade, sterk gekruide en vette gerechten, vruchtendranken, hete dranken, koffie en alcoholische dranken. Zorg ook dat je niet te véél in één keer eet. Het is beter regelmatig en in kleine hoeveelheden te eten.

Rook je? Stop dan!
De stoffen (zoals nicotine) die in sigaretten zitten verslappen de spier van de sphincter, waardoor zuur makkelijker uit de maag terugstroomt in de slokdarm. De klachten kunnen minder worden als je stopt met roken. Het is overigens sowieso aan te raden om te stoppen met roken als je zwanger bent. Om heel veel redenen. Al die redenen lees je in het artikel: ‘Zwangerschap en roken’.

Zorg voor een goede lichaamshouding
Liggen en regelmatig voorover bukken tijdens de dag vergroot de kans op zuur in de slokdarm. Ook zitten met een ‘kromme rug’ kan een zuuraanval versterken.

Maatregelen voor het slapen gaan
De verschijnselen doen zich vaak ’s nachts voor. Het kan daarom helpen om met een lege (‘droge’) maag te gaan slapen. Daarvoor moet je dan ongeveer 3 uur voordat je gaat slapen niet meet eten en 2 uur voor het slapen gaan niet meer drinken. Door het hoofdeind van het bed zo’n 15 centimeter hoger te zetten (bijvoorbeeld door boeken onder de poten te leggen) help je de zwaartekracht om het maagzuur in de maag te houden.

Let op de medicijnen die je inneemt
Sommige medicijnen verergeren de klachten (meestal worden die medicijnen niet door zwangere vrouwen ingenomen, maar we noemen ze hier toch, om helemaal compleet te zijn).
Het gaat vooral om medicijnen die irriterend inwerken op de slokdarm, of die de spieren van de sphincter verslappen. Boosdoeners zijn met name ontstekingsremmende pijnstillers (zoals Ibuprofen en Aspirine), kalmeringsmiddelen, sommige antidepressiva en calciumblokkers, zoals Nifedipine. Vermoed je dat de verschijnselen door een medicijn erger worden, ga dan naar je dokter.

Bestaan er medicijnen tegen dyspepsie tijdens de zwangerschap?

Voor veel vrouwen zal (vooral als het om lichte klachten gaat) een verandering van leefstijl (zoals hierboven omschreven) al voldoende zijn om de verschijnselen behoorlijk te onderdrukken. Als dat echter niet helpt, dan kunnen medicijnen nodig zijn.

Anticida en Alginaten
 Anticida zijn alkalische (niet-zure) stoffen (in vloeibare vorm of als tabletten) die neutraliserend inwerken op het zuur. Meestal werken ze snel en geven ze een goed resultaat. Ze bevatten aluminium of magnesium en kunnen worden ingenomen bij lichte klachten, op het moment dat die klachten zich voordoen.
Anticida die calcium bevatten mogen slechts af en toe – en dan ook nog voor een korte periode – worden gebruikt.
Gebruik geen anticida die Natriumbicarbonaat (zuiveringszout) of magnesiumtrisilicaat bevatten. Deze kunnen schadelijk zijn voor de baby.

Er zijn verschillende merken anticida in de handel. Je kunt ze ook via je dokter op voorschrift krijgen. Enkele zaken die je moet weten:

  • De meeste anticida kunnen zonder problemen tijdens de zwangerschap worden ingenomen.
  • Ze kunnen de werking van andere medicijnen verminderen, dat geldt bv voor de opname van staalpillen. Het is dan ook beter om de verschillende medicijnen ook op verschillende tijdstippen in te nemen. Het beste met minimaal 2 uur er tussen.
  • Heb je last van hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging, neem dan een anticidium met een laag natriumgehalte.

Vaak worden anticida gecombineerd gebruikt met alginaten (verdikkingsmiddelen). Die alginaten beschermen de slokdarm tegen het maagzuur. Ze werpen een ‘muur’ op tegen het zuur, op het moment dat ze ermee in contact komen en zorgen er zo voor dat het zuur niet uit de maag in de slokdarm komt. Een aantal alginaten is speciaal ontwikkeld voor gebruik tijdens de zwangerschap. Vraag ernaar bij je arts.

Zuurremmende medicijnen
Als – ondanks alle mogelijke maatregelen – de klachten toch blijven bestaan, dan kan de dokter een zuurremmend medicijn voorschrijven. Dat medicijn – Ranitidine – zal de hoeveelheid zuur die in de maag wordt aangemaakt sterk verminderen. De verschijnselen van dyspepsie zullen daardoor in de meeste gevallen sterk afnemen.

Let op: Ranitidine is door de geneesmiddelenfabrikanten niet officieel vrijgegeven als een geneesmiddel dat gebruikt kan worden tijdens de zwangerschap. Toch wordt het al jaren regelmatig gebruikt en er is nog nooit één geval gerapporteerd waarbij de baby gezondheidsschade heeft opgelopen. Het zou dus als veilig beschouwd kunnen worden. Vraag echter altijd eerst advies aan je arts. Vooral ook omdat Ranitidine regelmatig ingenomen moet worden, wil het goed werken.

Een zuurremmer die gebruikt kan worden tijdens de zwangerschap is Omeprazole. Ook dit middel moet regelmatig worden ingenomen.

Let op! Neem absoluut geen andere medicijnen in, zonder dat je eerst je arts raadpleegt.

Gebruik GEEN Cimetidine, Esomeprazole, Lansoprazole en Pantoprazole. Het is namelijk niet bekend of deze medicijnen veilig zijn in te nemen tijdens de zwangerschap.