Infectieuze endocarditis

Ook wel genoemd: 
IE

Wat is infectieuze endocarditis?

Infectieuze endocarditis is een infectie die sommige delen van het endocard aantast. Het endocard is het weefsel aan de binnenkant van de hartkamers. De infectie treft gewoonlijk één of meer hartkleppen die deel uitmaken van het endocard. Het is een ernstige en levensbedreigende infectie.

Ontstaan en ontwikkeling infectieuze endocarditis

In de meeste gevallen is de oorzaak een infectie met bacteriën. In een klein aantal gevallen is de oorzaak een schimmelinfectie. Om deze aandoening te ontwikkelen moet je bacteriën of schimmels in je bloed hebben. In de regel bevat het bloed geen bacteriën of schimmels, maar ze kunnen in de bloedbaan terecht komen vanuit een andere infectie of verwonding in een ander deel van het lichaam. Mensen die harddrugs in hun aderen spuiten kunnen ook bacteriën of schimmels in hun bloed krijgen als ze vuile of besmette naalden gebruiken.

De meeste bacteriën die in het bloed terechtkomen worden door het immuunsysteem gedood. Soms slagen enkele bacteriën er echter in te overleven en komen ze terecht op een hartklep (met name als de hartklep al op de één of andere manier beschadigd is), of op een ander deel van het endocard. Als de infectie zich eenmaal in het endocard heeft gevestigd, is het voor het immuunsysteem moeilijk de infectie nog op te ruimen.

Na verloop van tijd kunnen zich hoopjes materiaal genaamd vegetaties op de geïnfecteerde kleppen vormen. De vegetaties bevatten bacteriën of schimmels, kleine bloedpropjes en andere restjes van de infectie. De vegetaties kunnen ervoor zorgen dat de kleppen niet goed openen en sluiten. De infectie kan ook getroffen kleppen beschadigen en zich uitbreiden naar andere delen van het endocard of hartweefsel. Fragmenten van de vegetaties kunnen zich ook losmaken en in andere delen van het lichaam terechtkomen.

Wie krijgt infectieuze endocarditis?

Endocarditis komt weinig voor. In Nederland is de schatting dat zo’n 300 patiënten per jaar door deze aandoening worden getroffen. Het kan iedereen treffen, maar de kans erop is groter bij mensen die:

  • Hartklepproblemen of een kunstklep hebben. Hartkleppen die reeds beschadigd of abnormaal zijn raken eerder geïnfecteerd.
  • Aan een hartklep zijn geopereerd.
  • Bepaalde erfelijke hartafwijkingen hebben.
  • Een hartaandoening hebben genaamd hypertrofische cardiomyopathie.
  • Al eerder infectieuze endocarditis hebben gehad.
  • Drugs zoals heroïne hebben ingespoten met vuile of besmette naalden.
  • Een minder goed werkend immuunsysteem hebben, bijvoorbeeld mensen met AIDS.

Klachten en signalen infectieuze endocarditis?

Een langzaam ontwikkelende infectie
In veel gevallen ontwikkelt de infectie zich langzaam. Dit wordt ook wel ‘subacute bacteriële endocarditis’ of SBE genoemd. De symptomen ontwikkelen zich langzaam over een periode van weken of maanden en kunnen in het begin vaag zijn. Het kan zijn dat je je in het algemeen niet goed voelt en een algehele lichaamspijn en vermoeidheid hebt en een verminderde eetlust. In sommige gevallen treedt op zeker moment koorts op. Aangezien deze eerste symptomen door meerdere aandoeningen kunnen worden veroorzaakt, kan het een tijdje duren voor de aandoening wordt vastgesteld.

In veel gevallen treedt er een hartruis op. Dit zijn geluiden die een arts met een stethoscoop kan horen. Hartruis wordt veroorzaakt door een abnormale stroming van bloed door gebrekkige of beschadigde hartkleppen. Als je vanwege een eerder probleem al een hartruis hebt dan kan het geluid ervan veranderen of intenser worden. Een nieuwe of veranderde hartruis is vaak wat een arts doet vermoeden dat het om infectieuze endocarditis gaat.

Een snel ontwikkelende infectie
In sommige gevallen ontwikkelen de symptomen zich snel en kun je binnen een paar dagen erg onwel worden. De snelheid waarmee de aandoening zich ontwikkelt hangt deels af van welke bacterie of schimmel de aandoening veroorzaakt. Sommige bacteriën zijn ‘virulenter’ (krachtiger en ziekmakender) dan anderen.

Wat zijn de mogelijke complicaties?

Complicaties ontwikkelen zich in de regel als de aandoening niet wordt behandeld of als de behandeling wordt uitgesteld.

Complicaties in het hart
De infectie kan de hartkleppen beschadigen. Dit kan leiden tot ernstige problemen zoals hartfalen. (Zie onze folder over ‘Hartfalen’ voor meer informatie over dit onderwerp.) In sommige gevallen kan de infectie zich uitbreiden en ook andere delen van het hart beschadigen. Zo kan de infectie terecht komen in het geleidende (‘elektrische’) systeem van het hart, waardoor de hartslag onregelmatig wordt. In sommige gevallen vormt zich een abces (ophoping van pus) in de nabijgelegen hartspier.

Complicaties in andere delen van het lichaam
Kleine stukjes kunnen afbreken van de vegetaties op de geïnfecteerde hartkleppen en vervolgens door het bloed elders in het lichaam terechtkomen. Dit kan een aantal symptomen veroorzaken, waaronder:

  • Er kunnen kleine vlekken verschijnen op de vingernagels, in de ogen of andere delen van het lichaam.
  • Infecties kunnen in andere delen van het lichaam ontstaan.
  • De milt kan opzetten omdat dit het belangrijkste orgaan is dat bij de bestrijding van infecties betrokken is.
  • Als er een groter stuk afbreekt, dan kan dit vast komen te zitten in een slagader en zo de bloedstroom blokkeren, bijvoorbeeld als het vast komt te zitten in één van de slagaderen in de hersenen, kan het een beroerte veroorzaken of het plotselinge verlies van het zicht in een oog.

Welke onderzoeken zijn nodig?

Als de aanwezigheid van infectieuze endocarditis wordt vermoed, wordt je meteen in het ziekenhuis opgenomen. Daar wordt je bloed onderzocht op de aanwezigheid van bacteriën en schimmels. Als er bacteriën in het bloed worden aangetroffen, wordt gekeken welk type antibioticum het beste werkt. (Sommige bacteriën zijn bestand tegen bepaalde soorten antibiotica, dus de keuze verschilt van geval tot geval).

Een ultrageluid scan van het hart genaamd echocardiografie is het beste onderzoek om infectieuze endocarditis te bevestigen. Dit onderzoekt gebruikt weerkaatste geluidsgolven om een beeld van het hart te vormen. Het kan vegetaties opsporen en kijken naar beschadigingen aan de hartkleppen en andere hartstructuren.

Er kunnen verschillende andere onderzoeken worden gedaan om de omvang van de infectie vast te stellen en om de schade aan het hart en andere aangetaste organen vast te stellen.

Wat is de behandeling van infectieuze endocarditis?

Medicatie

  • Zodra de aandoening wordt vermoed, krijg je regelmatige doses antibiotica per infuus. Soms wordt het type antibioticum gewijzigd als de resultaten van het bloedonderzoek een betere keuze mogelijk maken. De kuur duurt ten minste 2-4 weken, maar in veel gevallen nog langer. De lengte van de kuur hangt af van de bacterie die de infectie veroorzaakt en de vraag of er complicaties zijn.
  • Als de oorzaak van de infectie een schimmel blijkt te zijn, dan worden medicijnen die tegen schimmels werken toegediend.
  • Als er complicaties zijn in het hart of andere delen van het lichaam kan het zijn dat je andere medicijnen nodig hebt, bijvoorbeeld medicijnen om hartfalen te voorkomen, of om hartritmestoornissen te behandelen, in geval zich dit soort complicaties voordoen. 

Operatief ingrijpen

In de meeste gevallen zijn antibiotica voldoende. In 25% van de gevallen is operatief ingrijpen echter nodig omdat de infectie ernstiger is. Een operatie kan levensreddend zijn. Voorbeelden van mogelijke operaties zijn:

  • Vervanging van een beschadigde hartklep door een kunstklep.
  • Reparatie van de hartklep als de schade beperkt is en reparatie mogelijk is.
  • Het draineren van een mogelijk abces dat zich in de hartspier of elders in het lichaam kan vormen.

Wat is de prognose?

Als de aandoening in een vroeg stadium wordt geconstateerd en behandeld, dan zijn de vooruitzichten goed. Veel mensen worden door een antibioticakuur genezen. In sommige gevallen is de infectie echter al in een vergevorderd stadium als de diagnose wordt gesteld en wordt begonnen met de behandeling. In sommige gevallen raakt het hart ernstig beschadigd. Sommige mensen overlijden als gevolg van de complicaties.

Kan infectieuze endocarditis worden voorkomen?

Als je harddrugs inspuit
De kans op deze aandoening kan worden verminderd als je een schone naald en ander gereedschap gebruikt.

Tandheelkundige zorg
Men vermoedt dat een goede tandheelkundige verzorging ook belangrijk is, met name als je een aandoening hebt die de kans op endocarditis verhoogt (zie boven) moet je tandheelkundige problemen zoals een abces in de mond of tandvleesproblemen altijd laten behandelen. Doe je dat niet, dan is de kans groter dat er bacteriën in je bloed terechtkomen.

Bij tandheelkundige en operatieve ingrepen
Mensen met een verhoogd risico op infectieuze endocarditis krijgen bij bepaalde behandelprocedures (of onderzoeken) een korte antibioticakuur, waaronder bepaalde tandheelkundige ingrepen, maagonderzoek (endoscopie), darmonderzoek (coloscopie) en blaasonderzoek (cystoscopie). De gedachte was dat er bij deze procedure bacteriën in het bloed terecht konden komen, en de kuur was bedoeld om die bacteriën aan te pakken voor ze infectieuze endocarditis konden veroorzaken.

En dan nog dit

Als je een verhoogd risico hebt op infectieuze endocarditis, meld dan alle symptomen meteen aan je arts als je het vermoeden hebt dat je de aandoening hebt. Hoe sneller de aandoening wordt vastgesteld en behandeld, des te beter de vooruitzichten zijn.