Jicht

Wat is jicht, en waardoor wordt dit veroorzaakt?

Jicht zorgt voor een pijnlijke ontsteking in één of meer gewrichten. Het is een soort artritis. Maar is wel heel anders dan de meer gebruikelijke reumatische artritis en osteoartritis. Tijdens een jichtaanval kun je hele erge pijn hebben.

Jicht wordt veroorzaakt doordat de nieren onvoldoende urinezuur uitscheiden. Het urinezuur blijft daardoor in de bloedsomloop. Normaal gesproken is urinezuur niet gevaarlijk. Het wordt gewoon in het lichaam aangemaakt en afgescheiden via de urine en de ontlasting. Blijft er te veel urinezuur in het lichaam (zoals dus bij jicht), dan zal het zuur zich omzetten in heel kleine urinezuurkristallen. Die kristallen hopen zich op in een gewricht, zullen deze irriteren en de oorzaak zijn van een ontsteking, opzwelling en pijn: de jichtaanval.

Bij sommige mensen is het urinezuurgehalte hoog, maar worden er geen kristallen gevormd. Zij hebben dan ook geen last van jicht. Heel soms hebben mensen met een gewoon urinezuurniveau wél last van jicht. Dat zijn uitzonderingen. Over het algemeen zal de kans op jicht toenemen, naarmate je een grotere hoeveelheid urinezuur in je lichaam hebt.

Waarom hoopt urinezuur zich op?
Normaal gesproken is de hoeveelheid urinezuur die je opbouwt en die wordt afgescheiden gelijk. Bij de meeste mensen met jicht wordt er echter door de nieren onvoldoende urinezuur uitgescheiden. Hierdoor stijgt het urinezuurniveau in het bloed. Verder werken de nieren overigens meestal wel normaal.

Bij sommige mensen wordt de ophoping van urinezuur veroorzaakt door andere fatoren. Bijvoorbeeld:

  • Te veel alcohol drinken.
  • Een tekort aan vitamine C (daarover hierna meer).
  • Veel frisdrank met suiker drinken. Onderzoek heeft uitgewezen, dat het drinken van twee glazen gesuikerde frisdrank per dag de kans op jicht met 85% doet toenemen. Daarentegen lijken ‘light’-dranken en dranken met suikervervangers geen jicht op te roepen.
  • Ook fruit met de natuurlijke suiker fructose kan – als het te veel wordt gegeten – jicht veroorzaken.
  • Het eten van bepaalde specifieke etenswaren. Sommige etenswaren kunnen ervoor zorgen dat de urinezuurbalans in je lichaam doorslaat. Het eten van hart bijvoorbeeld of haring, sardines, gistextracten of mosselen. Eet je ‘gewoon’, dan is het risico op jicht klein.
  • Gebruik van bepaalde medicijnen. Het urinezuurniveau kan toenemen door het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals plastabletten, aspirine en medicijnen gebruikt bij chemotherapie.
  • Bij ziekten met een snelle celafbraak, zoals psoriasis en bepaalde bloedziekten.
  • Een bepaalde lichamelijke gesteldheid. Sommige mensen kunnen eerder jicht krijgen dan andere. Dit zijn mensen die bijvoorbeeld te dik zijn of last hebben van een hoge bloeddruk, nierbeschadiging, diabetes mellitus (verhoogde bloedsuikerwaarde), beenmergziekten, hypertriglyceridaemia (een verhoogd vet- of lipidengehalte van het bloed), vaatziekten  of andere stofwisselingsziekten als G6PD-deficiëntie.

Hoe ‘gewoon’ is jicht. en wie krijgt het?

Jicht komt bij 2-5 per 1000 mensen voor, en jaarlijks worden 1-2 per 1000 mensen voor het eerst getroffen door een jichtaanval. Meestal zijn dit eerder mannen dan vrouwen. De eerste aanval doet zich meestal voor op middelbare leeftijd; heel soms op lagere leeftijd. In sommige families komt het vaker voor. Vaak zie je dat bij ongeveer 20% van de gevallen ook een familielid last heeft van jicht. Vermoedelijk is het ‘verminderde uitscheiden van urinezuur’ een erfelijke kwestie.

Wat zijn de verschijnselen bij jicht?

Jicht komt meestal in ‘aanvallen’. Zo’n aanval ontwikkelt zich vaak snel, binnen een paar uur. Meestal heb je pijn aan de gewrichten. Het lichaamsdeel dat het meest last heeft van jicht, is de basis van de grote teen. Lopen kan dan erg pijnlijk zijn. Soms doet zelfs het gewicht van een beddenlaken op de teen al zeer.

Echter, niet alleen de teen kan pijn gaan doen. Eigenlijk kan jicht in alle gewrichten ontstaan. Vaak treedt het zelfs op in meerdere gewrichten tegelijk. De gewrichten zwellen dan op, en de nabijgelegen huid wordt rood en vlekkerig. Zonder behandeling kan een jichtaanval vele dagen duren. Meestal zal het na 7 tot 10 dagen helemaal over zijn. Lichtere jichtaanvallen kunnen makkelijk verward worden met artritis. Tussen de aanvallen kunnen vaak weken, maanden en zelfs jaren zitten. Sommige mensen krijgen maar één aanval, en daarna nooit meer.

Is jicht een ernstige aandoening?

Een jichtaanval is heel pijnlijk. Bij regelmatig terugkerende aanvallen kunnen gewrichten wellicht beschadigd raken. Soms kan het teveel aan urinezuur leiden tot nierstenen of nierbeschadiging. Ook kunnen kalkachtige harde uitgroeiingen op de huid ontstaan (tophi). Die doen geen pijn. Ze zijn onschuldig maar wel vervelend, bijvoorbeeld als ze op de vingertoppen zitten. Tophi kunnen ook gaan ontsteken.

Hoe wordt jicht ontdekt (diagnose)?

Jicht wordt meestal vastgesteld op grond van pijn aan de gewrichten hebt met een verhoogd gehalte urinezuurkristallen in het bloed. Bij twijfel zal de dokter wat vloeistof afnemen uit het gezwollen gewricht, om dit te laten onderzoeken. Onder de microscoop kan worden gezien of er urinezuurkristallen in het vocht zitten.

Hoe wordt jicht behandeld?

Algemene maatregelen
Als dat mogelijk is, moet het ledemaat met het gezwollen gewricht (meestal een been) zo veel mogelijk omhoog worden gehouden. Het makkelijkst kan dat door op een bank te gaan liggen, met de voeten omhoog, op een kussen. Een ice-pack tegen het ontstoken deel zal de pijn verlichten, totdat verdere behandeling (zie hieronder) effect gaat hebben.

  • Draai het ice-pack in een handdoek, om direct contact met de huid (en een 'ijs-verbranding’) te voorkomen.
  • Hou het maximaal 20 minuten op z’n plaats.
  • Wacht tot de huid weer een ‘normale’ temperatuur heeft.
  • Herhaal deze handeling.

Ontstekingsremmende pijnstillers
Een korte kuur met ontstekingsremmende pijnstillers zal de jichtaanval meestal binnen 12 tot 24 uur een halt toeroepen. Er zijn diverse soorten en merken, zoals Diclofenac, Indometacine en Naproxen. De dokter zal het middel voorschrijven.
Veel mensen met jicht hebben thuis een ‘voorraadje medicijnen’ om meteen in te kunnen nemen als zich een aanval voordoet. Neem hierover contact op met je arts. Hij kan een middel voorschrijven dat je een paar dagen kunt innemen tot de pijn en de ontsteking weg zijn.

Voor de meeste mensen is het voor korte tijd innemen van ontstekingsremmende pijnstillers geen probleem. Toch kunnen er soms bijwerkingen optreden, zoals een maagbloeding. Dit is de ernstigste bijwerking. Het risico daarop is groter als je ouder bent dan 65 jaar of als je een maagzweer hebt. Neem de medicijnen dan niet meer in, maar ga naar je dokter. Zeker als je problemen krijgt met je stoelgang, hevige buikpijn en bloed in je ontlasting krijgt. En als je gaat overgeven en bloed opgeeft. Lees ook altijd eerst de bijsluiter bij het medicijn.

Als je astma hebt, een hoge bloeddruk, bepaalde nierproblemen of een hartkwaal, is het vaak niet verstandig om deze medicijnen (langdurig) in te nemen. 

Neem bovendien NOOIT méér ontstekingsremmende pijnstillers in dan voorgeschreven door je dokter. Hou vooral ook in de gaten welke medicijnen nog meer worden ingenomen. Sommige mensen moeten, bijvoorbeeld, elke dag een aspirine innemen, om bloedstolsels te voorkomen. Aspirine is een ontstekingsremmer en kan als het gecombineerd wordt met andere ontstekingsremmers leiden tot een maagbloeding. Je dokter zal je in dat geval, bij een jichtaanval, een extra medicijn voorschrijven dat je maag beschermt.

Let op! In sommige pijnstillers die je bij de drogist kunt kopen, zit ook aspirine.

Kunnen nieuwe jichtaanvallen voorkomen worden?

Een aangepaste levenswijze zal veel helpen om nieuwe jichtaanvallen te voorkomen. Hierna volgen eerst enkele tips en vervolgens meer informatie over vtamine C-supplementen en allopurinol (om jichtaanvallen te voorkomen)

Tips

  • Te zwaar? Afvallen! Dat kan het urinezuurniveau verlagen. Vraag een diëtist om advies. Kies in elk geval niet voor een dieet waarbij je snel afvalt. Dat kan de urinezuurproductie juist verhogen.
  • Eet met mate. Probeer het urinezuurgehalte te verlagen, door minder proteïnerijk (eiwitrijk) voedsel, zoals lever, niertjes en zeevruchten te eten. Ook voedsel met veel gistextracten (kijk naar de ingrediëntenlijst op de verpakking) af en toe laten staan.
  • Drink je veel alcohol, dan zal het aanzienlijk helpen om minder te gaan drinken. Helemaal stoppen is niet nodig maar zorg wel dat het minder wordt. Houd je aan de voorgeschreven hoeveelheden. In principe gelden de volgende regels voor verantwoord alcoholgebruik: twee glazen per dag voor een vrouw en drie per dag voor een man.
  • Probeer ook de hoeveelheid suikerhoudende frisdrank (vooral die met veel fructose) beperkt te houden.
  • Let goed op de bijsluiters van medicijnen. Bij twijfel altijd je arts raadplegen.
  • Voorkom uitdroging. Drink altijd een grote hoeveelheid water (zeker 2 liter per dag), tenzij dat om medische redenen wordt afgeraden.
  • Laat minstens 1 keer per jaar je bloeddruk meten. Mensen met jicht hebben bijna altijd een hogere bloeddruk.
  • Door je leefstijl te veranderen, zal het aantaal jichtaanvallen afnemen. Meestal heb je alleen nog maar wat ontstekingsremmers nodig om de verschijnselen van een aanval onder de duim te houden.
  • Blijven aanvallen regelmatig terugkeren, neem dan vitamine C-supplementen en/of vraag je dokter om medicijnen die de aanvallen tegenhouden.

Vitamine C-supplementen
In een studie uit 2009 blijkt dat vitamine C het ontstaan van jicht kan voorkomen. Voor die studie werden 46.994 mannen gedurende een periode van een aantal jaren gevolgd. Er werd een vergelijking gemaakt met mannen die dagelijks minder dan 250 mg vitamine C binnenkregen:

  • Mannen die tussen 1000 en 1500 mg per dag innamen hadden 34% minder kans op jicht.
  • Mannen die 1500 mg per dag innamen hadden 45% minder kans op jicht.
  • Conclusie van de studie was dat extra vitamine C kan helpen om jicht te voorkomen. De reden daarvoor is, dat vitamine C de hoeveelheid urinezuur in het bloed verlaagt. Waardoor dat komt is nog niet duidelijk, maar vermoed wordt dat vitamine C de uitscheiding van urinezuur door de nieren stimuleert.

Allopurinol – om jichtaanvallen te voorkomen
Allopurinol heeft geen effect tijdens jichtaanvallen. Het is geen pijnstiller. Waar het voor zorgt, is dat de niveau van het urinezuur in het bloed wordt verlaagd. Het duurt 2 tot 3 maanden voor het op z’n best werkt. Allopurinol moet elke dag worden ingenomen voor het beste resultaat.

Allopurinol zal door de arts worden voorgeschreven als:

  • je jaarlijks twee of meer jichtaanvallen hebt;
  • je één of meer tophi (zie boven) hebt;
  • een gewricht of nier beschadigd is door jicht;
  • je één of meer nierstenen hebt, gevormd door urinezuur;
  • je een jichtaanval krijgt terwijl je langdurig medicijnen moet innemen die zo’n aanval kunnen oproepen.

Als je de eerste keer Allopurinol inneemt, kan dat soms juist een jichtaanval veroorzaken. Dat komt omdat het eerst ervoor zorgt dat het urinezuur niveau iets toeneemt, voordat het gaat teruglopen. Daarom wordt het medicijn meestal niet gegeven tijdens een aanval. Beter is het om 3 tot 4 weken te wachten, nadat een aanval voorbij is. Bij gebruik van Allopurinol wordt de eerste 2 tot 3 maanden ook een ontstekingsremmer voorgeschreven, voor het geval er een jichtaanval optreedt.

Is het urinezuurniveau eenmaal omlaag gebracht, dan kan een dagelijkse hoeveelheid Allopurinol heel goed helpen om jichtaanvallen te voorkomen. Hoeveel Allopurinol je moet innemen, zal van persoon tot persoon verschillen. Meestal wordt met een kleine hoeveelheid begonnen. Vaak wordt na een maand een bloedonderzoek gedaan om het urinezuurniveau te bekijken. Is het niet lager geworden, dan zal de hoeveelheid Allopurinol worden verhoogd. De meeste mensen eindigen op een niveau van 100 tot 300 mg per dag.

Als je tijdens het gebruik van Allopurinol een jichtaanval krijgt, kun je gewoon een ontstekingsremmende pijnstiller innemen. Dat wijst er natuurlijk wel op dat de hoeveelheid Allopurinol te laag is. Er komen erg weinig bijwerkingen voor bij Allopurinol. Lees echter altijd voor de zekerheid de bijsluiter. Let vooral op de combinatie met eventuele andere medicijnen.