Kanker aan het strottenhoofd

Ook wel genoemd: 
Larynxcarcinoom

Wat is het strottenhoofd?

Het strottenhoofd is het bovenste deel van de luchtpijp. Het is ongeveer 5 cm lang. Je kan de voorkant van je strottenhoofd voelen als de adamsappel in je keel, net onder je kin. Het strottenhoofd bevat de stembanden. Dit zijn Y-vormige spieren aan de binnenkant van het strottenhoofd. Ze gaan trillen als er lucht doorheen gaat en produceren zo onze spraak.

Als je inademt, stroomt er lucht het strottenhoofd binnen en door de luchtpijp naar de longen. Als je slikt, wordt het strottenhoofd iets omhoog geduwd en wordt hij door een stuk kraakbeen achteraan je tong, genaamd de epiglottis, afgedekt. Dit zorgt ervoor dat voedsel niet in luchtpijp maar in de slokdarm verdwijnt.

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de lichaamscellen. Het lichaam bestaat uit miljoenen van die cellen. Er zijn heel veel verschillende soorten cellen en daardoor kunnen er ook heel veel verschillende soorten kanker ontstaan. Wat bij alle soorten kanker echter hetzelfde is, is dat de kankercellen zich abnormaal en ongecontroleerd vermeerderen.

Een kwaadaardige tumor is een zwelling (bult), bestaande uit weefsel dat is opgebouwd uit kankercellen, die maar voortgaan zich te vermenigvuldigen. Daardoor blijft de tumor doorgroeien. Kwaadaardige tumoren kunnen naastgelegen weefsels en organen aantasten en schade veroorzaken.

Kwaadaardige tumoren kunnen er ook toe leiden dat kanker zich door het lichaam verspreidt. Dat gebeurt als een paar cellen van de (primaire) tumor afbreken en via de bloedsomloop of de lymfeklieren in andere delen van het lichaam terechtkomen.

Die kleine groep cellen kan gaan groeien en een tweede tumor vormen (metastase of ‘dochtergezwel’). Vervolgens kunnen ook deze metastasen weer cellen verspreiden door het lichaam.

Sommige soorten kanker zijn ernstiger dan andere. Bepaalde soorten zijn ook relatief makkelijk te behandelen (vooral als ze vroeg ontdekt worden).

Kanker is dus lang niet altijd en niet bij iedereen hetzelfde. Daarom is het erg belangrijk om heel precies na te gaan om welk type het gaat, hoe het zich tot dan toe heeft ontwikkeld, hoe groot de tumor is en of er uitzaaiingen zijn. Daardoor is het mogelijk om een zo betrouwbaar mogelijke behandeling te bepalen, met uitzicht op een goed (‘genezend’) resultaat.

(Lees ook het artikel: ‘Kanker – Wat is kanker? En wat zijn tumoren? Voor een algemeen inzicht in kanker).

Wat is kanker aan het strottenhoofd?

Kanker aan het strottenhoofd wordt ook wel larynxkanker genoemd. Sommige mensen noemen het ook wel keelkanker. De keel bevat echter het strottenhoofd en andere omliggende structuren. Kanker aan het strottenhoofd is slechts één van de soorten kanker die zich in de keel kan voordoen. Kanker aan het strottenhoofd komt in Nederland weinig voor, per jaar zijn er ongeveer 700 nieuwe patiënten. Het komt vier keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Er zijn verschillende soorten kanker aan het strottenhoofd.

  • Plaveiselcelcarcinoom van het strottenhoofd komt in 9 van de 10 gevallen voor. Deze soort kanker ontstaat aan de binnenwand van het strottenhoofd.
  • Andere soorten. Er zijn een paar zeldzame soorten kanker die ontstaat uit andere soorten cellen in het strottenhoofd. Zo ontstaat een adenocarcinoom van het strottenhoofd bijvoorbeeld uit cellen in de kleine klieren in de wand van het strottenhoofd die slijm aanmaken. Er zijn daarnaast nog een paar andere zeldzame typen.

De rest van deze folder gaat over het plaveiselcelcarcinoom van het strottenhoofd.

Wat is de oorzaak van kanker aan het strottenhoofd?

Een kankergezwel begint met één abnormale cel. De precieze reden waarom een cel abnormaal wordt is niet bekend. Men vermoedt dat er iets is dat de genen in de cel verandert of beschadigt, waardoor de cel abnormaal wordt en zich ongebreideld kan vermenigvuldigen. (Zie onze folder over ‘De oorzaken van kanker’ voor meer informatie).

Sommige mensen krijgen kanker aan het strottenhoofd zonder aanwijsbare reden. Er zijn echter bepaalde risicofactoren die de kans op kanker aan het strottenhoofd vergroten, waaronder:

  • Ouder worden. Het komt meer voor bij oudere mensen. De meeste gevallen betreft mensen ouder dan 50.
  • Roken. De schadelijke rook stroomt door het strottenhoofd om in de longen terecht te komen. Kanker aan het strottenhoofd is slechts één van de soorten kanker waarbij rokers een verhoogd risico lopen ten opzichte van niet-rokers.
  • Overmatig alcoholgebruik, met name als je ook rookt.
  • Een slecht dieet is mogelijk een risicofactor, met name een dieet dat arm is aan vitaminen en mineralen.
  • Langdurige blootstelling aan bepaalde chemische stoffen, dampen en vervuilende stoffen (chemische carcinogenen) kan het strottenhoofd bij het inademen irriteren en kan het risico verhogen.
  • Langdurig opkomend maagzuur vanuit de maag. Deze aandoening komt veel voor en veroorzaakt vaak een ontsteking aan de onderkant van de slokdarm. In ernstiger gevallen kan het maagzuur zelfs het strottenhoofd bereiken en kan een mogelijke risicofactor zijn.

Wat zijn de symptomen van kanker aan het strottenhoofd?

  • Een schorre stem is vaak het eerste symptoom. Dit komt doordat de meeste vormen van kanker aan het strottenhoofd op of dichtbij de stembanden ontstaan. Het probleem is dat schorheid ook een symptoom is van laryngitis (een virusinfectie van het strottenhoofd). De meeste mensen met een schorre stem hebben geen kanker. Een virusinfectie verdwijnt echter na ongeveer een week. Als je schorheid dus binnen 2-4 weken niet overgaat, raadpleeg dan je arts.
  • Andere symptomen die kunnen optreden naarmate het gezwel groter wordt zijn o.a.: een brok in de keel, pijn in de keel bij het slikken, moeite met ademhalen. Als de kanker niet bij de stembanden ontstaat, kunnen deze symptomen eerder optreden dan een schorre keel.
  • Als de kanker uitzaait naar plaatselijke lymfeklieren, dan zullen de naburige klieren in de nek opzwellen.Als de kanker uitzaait naar andere delen van het lichaam, dan kunnen er verschillende andere symptomen voorkomen.

Al deze symptomen kunnen ook door andere aandoeningen worden veroorzaakt, dus onderzoeken zijn nodig om de diagnose te bevestigen.

Hoe wordt kanker aan het strottenhoofd vastgesteld en beoordeeld?

Initiële (eerste) beoordeling
Als een arts vermoedt dat je kanker aan het strottenhoofd hebt, dan wordt je doorverwezen naar een KNO arts, die de binnenkant van je keel onderzoekt met een kleine spiegel en een lamp. Ook kan hij of zij een dunne flexibele telescoop (een nasendoscoop) gebruiken, die via de neus achter in de keel word gebracht. De nasendoscoop bevat glasvezels die licht doorlaten, zodat de arts je keel kan bekijken. (Meestal wordt er eerst een verdovingsspray in je keel gespoten om er voor te zorgen dat de behandeling niet te vervelend is).

Om de diagnose te bevestigen
Als er iets verdachts uit de onderzoeken naar voren komt zal er in de meeste gevallen een biopsie nodig zijn, waarbij er een stukje van het weefsel wordt uitgesneden en onder een microscoop onderzocht op abnormale cellen. Omdat een biopsie van het strottenhoofd onder algehele verdoving plaatsvindt is een korte opname in het ziekenhuis noodzakelijk. Het weefsel wordt door een dun en flexibel grijpinstrument via de neus afgenomen onder verdoving. Het grijpinstrument is ook voorzien van glasvezels, dus de arts zal ook weefsel halen uit de luchtpijp en slokdarm om de omvang van het tumor de bekijken.

Het beoordelen van de omvang en uitzaaiingen (bepalen stadium)
Als vaststaat dat je kanker aan het strottenhoofd hebt, dan kunnen er, naast de bovengenoemde onderzoeken, andere onderzoeken worden uitgevoerd. Zo kan er bijvoorbeeld weefsel uit de naburige lymfeklieren onder een microscoop worden onderzocht om vast te stellen of de kanker daar naar toe is uitgezaaid. Andere onderzoeken kunnen aantonen of de kanker zich naar andere delen van het lichaam heeft uitgezaaid. Bijvoorbeeld een CT-scan, een MRI-scan of andere onderzoeken. (Zie onze folders voor meer informatie over elk van deze onderzoeken).
In deze beoordeling wordt vastgesteld in welk stadium de kanker zich bevindt. Het doel is om te achterhalen:

  • Hoever de tumor in het strottenhoofd is gegroeid.
  • Of de kanker is uitgezaaid naar de plaatselijke lymfeklieren.
  • Of de kanker naar andere delen van het lichaam is uitgezaaid.

Gradatie van de kanker
Het weefsel uit een biopt worden onder een microscoop onderzocht om de kankercellen te beoordelen. Door naar bepaalde eigenschappen van de cellen te kijken kan een gradatie worden bepaald. Het systeem dat daarvoor in de regel bij deze vorm van kanker wordt gebruikt is:

  • Graad 1 (lage gradatie). De cellen lijken redelijk op normale cellen in het strottenhoofd. De kankercellen zijn, zoals dat heet, ‘goed gedifferentieerd’. De kankercellen groeien en vermenigvuldigen zich redelijk langzaam en niet zo ‘agressief’.
  • Graad 2 (matige gradatie).
  • Graad 3 (hoge gradatie). De cellen zien er zeer abnormaal uit en zijn, zoals dat heet, ‘slecht gedifferentieerd’. De kankercellen groeien en vermenigvuldigen zich vrij snel en zijn ‘agressiever’.

Het bepalen van stadium en gradatie van de kanker stelt artsen in staat om de beste behandeling te selecteren. Ook biedt het een redelijk inzicht in de prognose. In het geval van kanker aan het strottenhoofd kan het onmogelijk zijn om het stadium vast te stellen voordat de tumor operatief is verwijderd.

Zie onze folder over ‘Stagering en gradering van kanker’ voor meer informatie.

Wat is de behandeling van kanker aan het strottenhoofd?

De behandelopties die in overweging genomen kunnen worden zijn o.a. radiotherapie, operatief ingrijpen en chemotherapie. De juiste behandeling hangt af van verschillende factoren, waaronder de precieze plek van de primaire tumor in het strottenhoofd, het stadium waarin de kanker zich bevindt (hoe groot het gezwel is en of er uitzaaiingen zijn), de gradatie van de kankercellen en je algehele gezondheid.

Bespreek alle aspecten van je behandeling uitgebreid met een specialist die op de hoogte is van jouw geval. Hij/zij kan je de voor- en nadelen vertellen, de vooruitzichten, mogelijke bijwerkingen en andere details m.b.t. de mogelijke behandelingen van jouw soort kanker.

Bespreek ook het doel van de behandeling met je specialist, bijvoorbeeld:

  • Behandeling kan als doel hebben de kanker te genezen. Sommige kankers kunnen worden genezen, met name als behandeling in een vroeg stadium plaatsvindt. (Artsen spreken liever van ‘remissie’ dan van ‘genezing’. Remissie betekent dat er na de behandeling geen bewijs van kanker is. Als je in ‘remissie’ bent, kan het zijn dat je genezen bent. In sommige gevallen keert de kanker echter na een aantal maanden of jaren terug. Daarom gebruiken artsen niet graag het woord ‘genezen’).
  • Behandeling kan als doel hebben de kanker onder controle te krijgen. Als genezing niet realistisch is, dan is het vaak mogelijk om de groei en uitzaaiing van de kanker te beperken zodat het zich minder snel ontwikkelt. Daardoor kan het mogelijk zijn dat je een tijdlang geen last hebt van de symptomen.
  • Behandeling kan erop gericht zijn de symptomen te verlichten. Als genezing niet mogelijk is, dan kan behandeling erop gericht zijn de omvang van de kanker te verminderen, wat symptomen zoals pijn kan verzachten. Als de kanker in een vergevorderd stadium is, dan kan het zijn dat je behandelingen nodig hebt zoals voedingssuppletie, pijnstillers of andere technologieën die je helpen pijn of moeite met slikken te bestrijden.

Radiotherapie
Dit is een veel gebruikte behandeling als de kanker klein is en zich tot het strottenhoofd beperkt (vroeg stadium). Bij deze behandeling wordt hoog energetische straling gericht op kankerweefsel. Het doodt de kankercellen of maakt het hen onmogelijk zich te vermenigvuldigen. (Zie onze folder over ‘Radiotherapie’ voor meer informatie).
Als de kanker zich nog in een vroeg stadium bevindt, is de kans op genezing met alleen radiotherapie goed. In sommige gevallen wordt radiotherapie ook in combinatie met operatief ingrijpen of chemotherapie toegepast, bijvoorbeeld om een groot gezwel voor een operatie kleiner te maken. Dit kan de kans op een succesvolle operatie groter maken. Het wordt soms ook na een operatie gebruikt om kankercellen die na de operatie zijn achtergebleven te doden.

Operatief ingrijpen
Grote gezwellen moeten in de regel operatief worden verwijderd. Soms wordt het gehele strottenhoofd verwijderd. In andere gevallen wordt operatief ingegrepen om de symptomen te verlichten (palliatieve operatie). Alle operaties vinden plaats onder algehele verdoving.

Het soort operatie hangt af van de omvang van de tumor, de precieze locatie in het strottenhoofd en de vraag of de kanker is uitgezaaid naar lokale (plaatselijke) lymfeklieren of andere delen van het lichaam, bijvoorbeeld:

  • Endoscopische resectie. Dit is een techniek waarbij een kleine tumor uit het strottenhoofd kan worden verwijderd. Instrumenten snijden van binnenuit de tumor weg. Soms wordt een laser gebruikt om de tumor weg te ‘branden’. Bij deze techniek wordt aan de buitenkant niet gesneden. De techniek is alleen geschikt voor tumoren die klein zijn en zich beperken tot de binnenkant van het strottenhoofd.
  • Gedeeltelijke laryngectomie. Hierbij wordt het aangetaste gedeelte van het strottenhoofd operatief verwijderd. Er wordt een snee gemaakt in de hals om bij het strottenhoofd te komen. Als slechts een deel van het strottenhoofd wordt verwijderd, heb je waarschijnlijk geen permanente stoma (‘gat in de hals’) nodig om adem te halen en kan je na de operatie nog praten. Een tijdelijke stoma kan nodig zijn terwijl de wond geneest.
  • Een complete laryngectomie. Hierbij wordt het totale strottenhoofd verwijderd. Om ademhaling na de operatie mogelijk te maken, wordt de bovenkant van de luchtpijp met de hals verbonden. Dat betekent dat je permanent een gat (stoma) in je hals hebt. Omdat je stembanden zijn verwijderd kan je nooit meer normaal praten. Er zijn echter verschillende technieken die een spraaktherapeut je kan aanleren waarmee je op een ander manier geluid kan maken.

Als de kanker is uitgezaaid kan de chirurg besluiten ook de lymfeklieren en andere structuren in de buurt van het strottenhoofd te verwijderen. Hoeveel weefsel uiteindelijk wordt verwijderd hangt af van de plaatselijke uitzaaiingen van de kanker.

Chemotherapie
Dit is een behandeling waarbij cytostatica worden gebruikt, middelen om kankercellen te doden of te voorkomen dat ze zich kunnen vermenigvuldigen. Soms wordt chemotherapie samen met radiotherapie gebruikt als alternatief voor operatief ingrijpen. Het doel is het strottenhoofd intact te laten en normale spreken te behouden. Je specialist kan je vertellen of dit een optie is.
Chemotherapie is ook een optie als de kanker naar andere delen van het lichaam is uitgezaaid.

Wat is de prognose?

Als de kanker vroegtijdig wordt gesignaleerd dat is er een goede kans op genezing. Als de kanker is uitgezaaid, dan wordt die kans een stuk kleiner.

De behandeling van kanker is een medisch gebied dat in ontwikkeling is. Er worden voortdurend nieuwe methodes ontwikkeld en de informatie omtrent de prognose in deze folder is heel algemeen. De specialist die van jouw geval op de hoogte is kan je nauwkeuriger informatie geven over jouw vooruitzichten, en hoe groot de kans is dat jouw soort kanker en het stadium waarin dat zich bevindt zal reageren op behandeling.