Koortsstuipen

Wat veroorzaakt stuipen en wie krijgt het?

Stuipen (of koortsstuipen) kunnen ontstaan door elke ziekte die optreedt met koorts (hoge lichaamstemperatuur). Het komt het meest voor bij ziektes als oorontsteking, zware hoest, verkoudheid, griep en andere virusinfecties. Ernstige infectieziekten zoals longontsteking, nierontsteking en hersenvliesontsteking zijn minder vaak de oorzaak.

Ongeveer 3% van de kinderen krijgt voor het 6e levensjaar een keer te maken met koortsstuipen. Meestal komt het voor tussen de 18 maanden en 3 jaar. Het is zeldzaam bij kinderen jonger dan 6 maanden of ouder dan 6 jaar.

Hoe zien koortsstuipen er uit?

Koortsstuipen worden onderverdeeld in 3 soorten:

  • Eenvoudige (of typische) koortsstuipen – de meest voorkomende soort (15 op de 20 gevallen). Het kind ziet er heet en rood (gloeiend) uit en de ogen draaien vaak naar achter weg. Het wordt duizelig en verliest vaak het bewustzijn. Tegelijkertijd verstijft het lichaam en vertoont het stuiptrekkingen. Dat duurt niet zo lang. Meestal niet meer dan een paar seconden. Langer dan 5 minuten is heel ongewoon. Hierna is het kind vaak slaperig, maar dat gaat na een uurtje of zo over, als de koorts is gedaald. Een ander kenmerk van eenvoudige koortsstuipen is, dat het zich niet herhaalt binnen 24 uur en ook niet bij hetzelfde ziektegeval.
  • Complexe (of atypische) koortsstuipen – (4 op de 20 gevallen)
    De verschijnselen zijn hetzelfde als bij eenvoudige koortsstuipen, maar het kenmerkt zich óók door de aanwezigheid van één van de volgende factoren:
    De stuipen duren langer dan 15 minuten en/of…
    De stuipen komen binnen 24 uur terug bij hetzelfde ziektegeval en/of…
    Het kind is niet volledig hersteld van de stuipen binnen een uur. Dat betekent niet dat de stuipen een heel uur duren, maar wel dat het meer dan een uur duurt voordat het kind er weer gewoon uitziet en zich normaal gedraagt. En/of…
    De stuipen doen zich voornamelijk voor in een deel van het lichaam. Bijvoorbeeld alleen in een arm of een been.
  • Febriele (koorts) status epilepticus – (1 van de 20 gevallen)
    Hierbij duren de koortsstuipen langer dan 30 minuten.

Wat zijn de eerste maatregelen die genomen moeten worden bij koortsstuipen?

  • Kalm blijven.
  • Noteer het moment (de tijd) waarop de stuipen beginnen.
  • Leg het kind op de zij, met het hoofd op gelijke hoogte (of iets lager) met het lichaam.
  • Niets in de mond van het kind stoppen en het kind ook niet schudden.
  • Als de stuipen stoppen probeer dan vervolgens om de lichaamstemperatuur omlaag te brengen, waardoor het kind zich veel lekkerder gaat voelen. Dat kan, bijvoorbeeld, als het kind zich in een warme kamer bevindt, door wat kleren uit te trekken of met handdoeken die met koud water zijn gespoeld.
    Als het kind voldoende hersteld is, kan het wat te drinken krijgen en eventueel Paracetamol of kinderaspirine.

Wat moet er hierna gebeuren?

Het kind moet zo snel mogelijk na een stuipaanval door een dokter onderzocht worden, om de ernst vast te stellen van de ziekte die de stuipen veroorzaakt heeft. Bel meteen een ambulance of spoedarts als:

  • Het kind niet snel herstelt na een stuipaanval.
  • De stuipen langer duren dan 5 minuten (óók als kleine stuiptrekkingen aanhouden nadat het hevige schudden is gestopt).
  • Een nieuwe stuipaanval begint kort nadat de eerste is gestopt.
  • Het kind problemen heeft met ademen.
  • Het kind al voor de stuipaanval niet helemaal bij bewustzijn was en ook een uur na de aanval nog niet goed bij bewustzijn is.
  • Je denkt dat de stuipen worden veroorzaakt door een ernstige ziekte (bijvoorbeeld hersenvliesontsteking). Lees ook het artikel ‘Koorts bij kinderen’ om te weten op welke details en kenmerken je moet letten.

Meestal is bij een stuipaanval geen behandeling nodig. De aanvallen stoppen meestal vanzelf binnen een paar minuten. Wel moet de infectieziekte die de stuipen veroorzaakt behandeld worden.

Als stuipen langer duren dan normaal, kan de dokter Diazepam (toe te dienen via een zetpil) of midazolam (Dormicum, pil in te nemen via de mond) voorschrijven. Deze medicijnen worden snel door het lichaam opgenomen, komen meteen in de bloedsomloop en stoppen de stuipen.
Soms wordt een ’noodvoorraad’ van deze medicijnen voorgeschreven als een kind regelmatig last heeft van koortsstuipen. Ouders kunnen dan zelf het medicijn op het juiste moment toedienen.

Zijn koortsstuipen gevaarlijk?

Meestal zijn koortsstuipen niet gevaarlijk. Het is echter wel belangrijk om een kind met stuipen goed in de gaten te houden en goed te behandelen. Meestal is er echter geen blijvende schade. Koortsstuipen worden veroorzaakt door ziekten die weliswaar hoge koorts veroorzaken (zoals ‘gewone’ verkoudheden en virusinfecties) maar die niet levensbedreigend zijn. Als stuipen door een ernstigere ziekte (zoals longontsteking) ontstaan, is extra aandacht noodzakelijk.

Kunnen koortsstuipen worden voorkomen?

Het lijkt logisch om te veronderstellen dat als je de temperatuur van het kind laag weet te houden, je ook koortsstuipen voorkomt. Er is echter weinig wetenschappelijk bewijs voor dat dit ook echt zo is.
Het is vooralsnog onbekend waardoor een koortsstuip echt wordt veroorzaakt. (Mogelijk is de echte veroorzaker eerder een chemische stof die in het lichaam van bepaalde kinderen wordt ontwikkeld tijdens hoge koorts, dan die hoge koorts zelf. De meeste kinderen met hoge koorts krijgen namelijk helemaal geen stuipen).
Toch is het over het algemeen goed om kinderen te verkoelen als ze hoge koorts hebben. Dat is alleen al goed om ze zich wat beter te laten voelen. Verkoeling kan gegeven worden door:
Het kind luchtig te kleden, of zoveel mogelijk kleding uit te laten als de kamer voldoende warm is.
Paracetamol of kinderaspirine geven.
Veel koud drinken geven.

Gebeurt het opnieuw?

In de meeste gevallen is er maar één stuipaanval. 30% van de kinderen die ooit koortsstuipen hebben gehad, krijgen in de toekomst opnieuw een aanval. Bij 10% van de 10 kinderen komt het nog vaker (3 keer of meer) voor.
De kans op een toekomstige koortsstuip is groter als de eerste aanval bij het kind plaatsheeft voor de 15 maanden. Ook is de kans groter als stuipen vaker zijn voorgekomen in de familie (bijvoorbeeld bij de vader, moeder, broertje of zusje).
Als het kind eenmaal 3 jaar oud is, wordt de kans op koortsstuipen steeds kleiner.

Hoewel herhaling lang niet altijd het geval zal zijn, is het toch goed om er op voorbereid te zijn. Je kunt bijvoorbeeld oefenen, hoe je je kind het beste in de stabiele zijpositie kunt leggen.

Zorgen koortsstuipen voor blijvende schade?

Meestal niet. Het kind zal weer helemaal de oude worden, zonder blijvende gevolgen. (Soms echter, kan de ziekte die zorgt voor de stuipen wél bepaalde gevolgen hebben). In zeldzame gevallen kan een stuipaanval die langer dan 30 minuten duurt zorgen voor enige hersenbeschadiging.

Een studie, waarbij kinderen die ooit koortsstuipen hadden werden gevolgd in hun latere leven, toonde aan dat die kinderen ‘op z’n minst net zo goed en vaak zelfs beter functioneren, leren en werken dan andere kinderen.’.

Zijn koortsstuipen een vorm van epilepsie?

Nee. Koortsstuipen en epilepsie zijn twee geheel verschillende toestanden.
Koortsstuipen houden verband met een ziekte die zorgt voor hoge koorts en worden niet veroorzaakt door epilepsie of een hersenafwijking.

Epilepsie zorgt voor aanvallen zonder koorts. In diverse artikelen kun je alles lezen over epilepsie.

Sommige ouders vragen zich af of een kind dat ooit koortsstuipen heeft gehad in de toekomst eerder last kan krijgen van epilepsie. 2% van de kinderen met koortsstuipen krijgen later epilepsie. Dat ligt iets hoger dan bij kinderen die geen koortsstuipen hebben gehad. Waarschijnlijk komt dat omdat bij die kinderen de ‘aanleg’ voor het ontwikkelen van beide aandoeningen al aanwezig was.

Kan na koortsstuipen gevaccineerd worden?

Ja. Immunisatie is een injectie met antistoffen tegen een bepaalde ziekte. Zo’n injectie wordt gegeven, om te voorkomen dat die ziekte zich op latere leeftijd bij het kind ontwikkelt. Hoewel een klein aantal kinderen ontwikkelt na zo’n vaccinatie koorts en een nog veel kleiner aantal kinderen krijgt een koortsstuip na vaccinatie. Aangezien het geen blijvende schade geeft is er geen reden een kind dat een koortsstuip heeft gehad niet te vaccineren.