Leukemia, acute myeloïde

Ook wel genoemd: 
AML

Wat is leukemie?

Leukemie is een verzamelnaam voor verschillende vormen van bloedkanker, meer bepaald voor kanker van de witte bloedlichaampjes.

Kanker is een ziekte van de cellen in het lichaam. Er bestaan veel soorten kanker die ontstaan in verschillende soorten cellen. Wat ze allemaal gemeenschappelijk hebben is dat kankercellen abnormaal zijn en niet reageren op normale beheersmechanismen. Grote aantallen kankercellen hopen zich op omdat ze ‘ongebreideld’ groeien, omdat ze langer leven dan normale cellen, of beide.

Bij leukemie komen er kankercellen vanuit het beenmerg in de bloedbaan terecht. Er zijn verschillende soorten leukemie. De meeste soorten komen voort uit cellen die zich normaal tot witte bloedlichaampjes ontwikkelen. (Leukaemia een Grieks woord dat ‘wit bloed’ betekent). Als je last krijgt van leukemie dan is het belangrijk te weten welke soort leukemie het precies is. Dit heeft ermee te maken dat de prognose en behandeling van de verschillende soorten uiteen loopt. Voordat we ingaan op de verschillende soorten leukemie vertellen we eerst wat over normale bloedlichaampjes en hoe ze worden gemaakt.

Waar bestaat normaal bloed uit?

  • Bloedlichaampjes, die onder een microscoop zichtbaar zijn, maken ongeveer 40% van ons bloed uit. Bloedlichaampjes zijn in drie types in te delen:
    • Rode bloedlichaampjes (erythrocyten). Deze geven het bloed zijn rode kleur. Elke druppel bloed bevat ongeveer vijf miljoen rode bloedlichaampjes. Ze bevatten een stof genaamd hemoglobine, die zuurstof bindt en vanuit de longen vervoert naar alle delen van ons lichaam
    • Witte bloedlichaampjes (leukocyten). Er zijn verschillende soorten witte bloedlichaampjes: neutrofielen (neutrofyiele granulocyten), lymfocyten, eosinofielen, monocyten en basofielen (basofiele granulocyten). Ze maken onderdeel uit van het immuunsysteem. Hun belangrijkste rol is het lichaam tegen infecties te beschermen.
    • Bloedplaatjes. Dit zijn kleine bloedlichaampjes die een rol spelen bij de bloedstolling.
  • Plasma is het vloeibare deel van het bloed dat ongeveer 60% van ons bloed uitmaakt. Plasma bestaat grotendeels uit water, maar bevat ook verschillende eiwitten en andere stoffen, zoals hormonen, antistoffen, enzymen, glucose, vetdeeltjes, zouten, etc.

Als er bloed uit ons lichaam stroomt (of wanneer er bloed wordt afgenomen), dan klonteren de cellen en bepaalde plasma-eiwitten samen om een stolsel te vormen. De heldere vloeistof die daarbij overblijft wordt serum genoemd.

Het beenmerg, stamcellen en bloedcelproductie

Beenmerg
Bloedlichaampjes worden in het beenmerg aangemaakt door ‘stamcellen’. Het beenmerg is het zachte sponsachtige materiaal in onze botten. De grote platte botten, zoals het heupbot en het borstbeen (sternum), bevatten het meeste beenmerg. Om voortdurend bloedlichaampjes aan te maken heb je gezond beenmerg nodig. Bovendien heb je voedingsstoffen nodig, waaronder ijzer en bepaalde vitamines.

Stamcellen
Stamcellen zijn primitieve (onvolwassen) cellen die kan uitgroeien tot allerlei verschillende cellen. Er zijn twee hoofdgroepen stamcellen aanwezig in ons beenmerg – myeloïde en lymfoïde stamcellen. Deze zijn afkomstig van de nog primitievere algemene ‘pleuripotente’ stamcellen.

Stamcellen splitsen zich voortdurend en maken nieuwe cellen aan. Sommige nieuwe cellen blijven stamcellen, terwijl andere stamcellen (‘precursor’ of ‘blast’ cellen) een reeks aan rijpingsstadia doorlopen voor ze zich ontwikkelen tot volwassen bloedlichaampjes, waarna ze vanuit het beenmerg in de bloedbaan terechtkomen.

Bloedcelproductie
Lymfocyten ontwikkelen zich uit lymfoïde stamcellen. Er zijn drie soorten volwassen lymfocyten:

  • B lymfocyten maken antistoffen aan die ons beschermen tegen bacteriën, virussen, etc.
  • T lymfocyten helpen B lymfocyten bij het aanmaken van antistoffen.
  • Zogenaamde ‘natural killer’ cellen (NK-cellen) die ook helpen bij de bescherming tegen infecties.

Alle andere bloedlichaampjes (rode bloedlichaampjes, bloedplaatjes, neutrofielen, basofielen, eosinofielen en monocyten) ontwikkelen zich uit myeloïde stamcellen.

Bloedproductie
Je maakt per dag miljoenen bloedcellen aan. Elk soort bloedlichaampje heeft en bepaalde levensverwachting. Zo gaan rode bloedlichaampjes bijvoorbeeld ongeveer 120 dagen mee. Sommige witte bloedlichaampjes gaan maar een paar uren of dagen mee, terwijl anderen een langere levensduur hebben. Iedere dag sterven er miljoenen bloedlichaampjes af en worden aan het einde van hun levensduur afgebroken. Normaal is er een nauwkeurig evenwicht tussen de bloedlichaampjes die door het lichaam worden aangemaakt en afgebroken. Dit evenwicht wordt door een aantal factoren in stand gehouden. Bepaalde hormonen in de bloedbaan en andere stoffen in het beenmerg – de zogenaamde ‘groeifactoren’ – helpen bij het reguleren van het aantal bloedlichaampjes dat wordt aangemaakt.

De belangrijkste soorten leukemie zijn:

  • Acute lymfatische leukemie – ‘ALL’.
  • Chronische lymfatische leukemie – ‘CLL’.
  • Acute myeloïde leukemie – ‘AML’.
  • Chronische myeloïde leukemie – ‘CML’.

Er bestaan verschillende ‘subtypes’ van alle vier categorieën. Daarnaast zijn er nog een paar andere – zeldzamere – soorten leukemie. Het woord:

  •  ‘Acuut’ betekent dat de ziekte vrij snel ontwikkelt en verergert.
  • ‘Chronisch’ betekent aanhoudend. Als we het over leukemie hebben, betekent het woord chronisch ook dat de ziekte vrij langzaam ontwikkelt en verergert (zelfs zonder behandeling).  
  • ‘Lymfatisch’ (ook wel ‘lymfoblastisch’ of ‘lymfocytisch’ genoemd), houdt in dat een kankercel ontstaan is uit een lymfoïde stamcel.
  • ‘Myeloïde’ houdt in dat een kankercel is ontstaan uit een myeloïde stamcel.
  • De rest van deze folder is alleen gewijd aan acute myeloïde leukemie.

Wat is acute myeloïde leukemie?

Acute myeloïde leukemie (AML) is een aandoening waarbij het beenmerg grote aantallen abnormale onvolwassen witte bloedlichaampjes aanmaakt die voortkomen uit een myeloïde cel. De abnormale cellen worden blasten genoemd.

Er bestaat verschillende subtypes AML, afhankelijk van het celtype waaruit de kanker zich ontwikkelt en het stadium in het groeiproces. Er bestaat acht primaire subtypes, die worden aangegeven als M0, M1, M2, etc., tot en met M7. Soms hebben ze meer aansprekende namen, zoals ‘acute myelomonocyten leukemie’(dit is M4, waarbij de blastcel zich normaal gesproken tot een monocyt zou hebben ontwikkeld), ‘acute myeloïde leukemie met minimaal bewijs van myeloïde differentiatie’ (dit is M0, waarbij de blastcel een zeer onvolwassen cel is), etc.

AML ontwikkelt zich in de regel vrij snel (acuut) en wordt snel erger (binnen een paar weken of zo), indien geen behandeling plaatsvindt.

Wie krijgt acute myeloïde leukemie?

AML komt op alle leeftijden voor, maar zelden bij kinderen (10-15% van alle gevallen van AML). Het is de meest voorkomende vorm van leukemie bij volwassenen. In de meeste gevallen zijn het mensen ouder dan 50. Het komt iets vaker voor onder mannen dan onder vrouwen. Het aantal gevallen wordt geschat op 2-3 per 100.000. Voor Nederland betekent dit per jaar 450-500 nieuwe gevallen van AML.