Leververvetting

Ook wel genoemd: 
Steatose

Wat doet de lever?

De lever ligt rechtsboven in de buik. Hij heeft een heleboel functies. Zoals:

  • Het opslaan van glycogeen, een stof die uit suiker wordt gemaakt. Als het nodig is, wordt glycogeen afgebroken tot glucose dat aan de bloedbaan wordt afgegeven.
  • Het mede verwerken van vetten en eiwitten uit verteerd voedsel.
  • Het aanmaken van eiwitten die cruciaal zijn bij het stollen van bloed (stollingsfactoren).
  • Het verwerken van medicijnen die je inneemt.
  • Het verwijderen of verwerken van alcohol, vergif en giftige stoffen uit het lichaam.
  • Het aanmaken van gal die in het darmkanaal terecht komt om vet te verteren.

Wat is leververvetting?

De term steatosis (leververvetting) staat voor alle omstandigheden, waarbij sprake is van opbouw van vet in de levercellen. De levercellen worden ook wel hepatocyten genoemd. Ze bevatten normaal gesproken een beetje vet en daarmee verbonden vettige stoffen, zoals triglyceriden en vetzuren. Is de hoeveelheid vet te groot, dan wordt dat door de cellen verwijderd en aan de bloedsomloop afgegeven. Het wordt vervolgens door vetcellen in de rest van het lichaam opgenomen.

Bij leververvetting ontstaat er een te grote hoeveelheid vet in de levercellen. Als voornaamste oorzaak wordt gezien dat er een probleem is in de verwerking van het vet en de daarmee verbonden vettige stoffen door de levercellen. (Vet eten is op zichzelf niet de oorzaak van leververvetting).

  • Eenvoudige leververvetting (steatosis). Eenvoudige leververvetting komt veel voor. In de Verenigde Staten zelfs bij 25% van de mensen. We spreken van zo’n eenvoudige leververvetting  als de hoeveelheid vet in de levercellen zorgt voor 5 tot 10% van het gewicht van de lever.
    Eenvoudige leververvetting wordt niet in verband gebracht met ernstige schade aan de lever. Het vet wordt opgebouwd, maar doet in eerste instantie geen kwaad. Probleem is echter dat de meeste mensen met leververvetting een levenswijze, een andere ziekte, of een aandoening hebben, waar de leververvetting direct mee te maken heeft. Meestal betreft dat:
  • Overmatig alcoholgebruik. Leververvetting zien we vaak bij mensen die meer drinken dan de maximaal aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Meer dan de helft van de mensen die teveel drinkt krijgt leververvetting.
  • Overgewicht (obesitas). De meeste mensen die niet drinken maar toch leververvetting krijgen, lijden aan obesitas (vetzucht). Welke factoren tot die leververvetting leiden is niet bekend. Sommige mensen met maar een beetje overgewicht krijgen leververvetting, anderen met enorm overgewicht krijgen het niet…
  • Mensen met suikerziekte.

Leververvetting geeft meestal geen klachten. De oorzaak, zoals teveel alcohol of suikerziekte, wel. Soms kan de lever wat groter worden en heb je wat buikpijn in de bovenbuik, waar de lever ligt. Bij onderzoek van de buik kan de dokter voelen dat de lever groter is.

Steatohepatitis
In deze gevallen wordt het teveel aan vet in de levercellen in verband gebracht met (of veroorzaakt door) een infectie aan de lever (de term steatohepatitis is afkomstig van steato, wat vet betekent en hepatitis, wat staat voor ontsteking van de lever).

Steatohepatitis komt veel minder voor dan de eenvoudige leververvetting. Elke vorm van een aanhoudende hepatitis (inclusief steatohepatitis) kan voor serieuze problemen zorgen, waarbij in het ergste geval een levercirrose kan optreden. Daarbij wordt het leverweefsel beschadigd en ontstaat niet-functioneel littekenweefsel. De lever gaat minder goed (of zelfs niet) functioneren. Meer hierover in het artikel ‘Cirrose’.

We kennen twee soorten steatohepatitis:

  • Steatohepatitis door alcoholgebruik. Zoals de naam al zegt: veroorzaakt door het drinken van teveel alcohol. Als niet met het vele drinken wordt gestopt, zal dit bijna altijd leiden tot levercirrose.
  • Niet-alcoholische steatohepatitis (NASH). Een vorm van steatohepatitis die niet door het drinken van alcohol wordt veroorzaakt. Waardoor dan wel is onduidelijk. In sommige gevallen kan helemaal geen oorzaak worden gevonden, maar in andere gevallen lijkt het te ontstaan door:
  • Overgewicht (obesitas = vetzucht).
  • Suikerziekte.
  • Hyperlipidemie (= een verhoogd vetgehalte in het bloed).
  • Een omleidingsoperatie (bypass) aan de dunne darm (jejunectomie) bij mensen met obesitas.
  • Te snel, teveel afvallen.

Meestal zijn er geen bijzondere verschijnselen te zien bij mensen met ‘NASH’. Sommigen hebben wel regelmatig last van pijn, rechtsboven in de buik en de dokter voelt een opgezette lever. Als bij mensen met NASH een levercirrose optreedt, dan zal dat meestal vele jaren zijn nadat de eerste verschijnselen van NASH zijn waargenomen. Zie hierover het artikel ‘Cirrose’.

Direct optredende leververvetting bij zwangerschap

Dit is een zeldzame, maar ernstige aandoening tijdens de zwangerschap. Er wordt een grote hoeveelheid vet in de levercellen opgebouwd en dat veroorzaakt heel snel schade aan het lichaam.
De reden hiervan is niet bekend. De verschijnselen die zich voordoen zijn overgeven, buikpijn en een gele verkleuring van de huid en slijmvliezen krijgen. Het is een ernstige aandoening, die zowel voor moeder als kind levensbedreigend is, omdat de leverfuncties uit kunnen vallen. Zo’n direct optredende leververvetting ontstaat vaak laat in de zwangerschap. Het is het allerbeste om ervoor te zorgen dat de baby zo snel mogelijk geboren wordt nadat de ziekte is vastgesteld.

Andere vormen
Vet kan zich door allerlei omstandigheden ophopen in de levercellen. Buiten bovengenoemde oorzaken kan dat zijn door:

  • Ondervoeding (vooral bij kinderen met kwashiorkor, ofwel een langdurig gebrek aan eiwitten).
  • Een aangeboren stofwisselingsziekte, waarbij zich problemen voordoen met, bijvoorbeeld, het glycogeen, galactose, tyrosine, homocysteine, of andere stoffen die met de stofwisseling en vetstofwisseling te maken hebben.
  • Bijwerkingen van sommige medicijnen.
  • Als complicatie van bijna elke ziekte die zorgt voor langer durende hoge koorts.
  • Afhankelijk van de oorzaak, zal het vet dat in de levercellen ophoopt zorgen voor een eenvoudige leververvetting, een steatohepatitis, of uitval van de lever.

Hoe wordt leververvetting ontdekt (diagnose)?

Via bloedonderzoek kunnen problemen in het functioneren van de lever ontdekt worden. Leververvetting kan voorts ontdekt worden via een echo of een CT-scan. Bestaat het vermoeden eenmaal, dan zullen meer (bloed)onderzoeken volgen om te kijken of het niet gaat om een andere leverziekte, zoals virale geelzucht (veroorzaakt door een virus),  auto-immuun hepatitis (een leverontsteking waarbij de schade aan de lever wordt veroorzaakt door een auto-immuunreactie), enzovoorts.

De enige manier om zeker te weten om welke ziekte het gaat, is het uitvoeren van een leverbiopsie. Daarbij wordt een klein stukje van de lever onder de microscoop bekeken. Daarbij kan de hoeveelheid vet worden gezien, maar ook of het om een ontsteking gaat, of er littekens zijn, enzovoorts. Lees hiervoor ook het artikel ‘Lever biopsie’.

Wat is de behandeling? En wat de prognose?

Een eenvoudige leververvetting veroorzaakt meestal geen problemen en breidt zich ook bijna nooit uit. Het kan echter wel een signaal zijn, bij stevig alcoholgebruik, dat er ernstiger problemen zullen gaan ontstaan, als er wordt doorgegaan met drinken.

Eenvoudige leververvetting zal minder worden en voorbijgaan als gestopt wordt met drinken (als alcohol de veroorzaker is), als je afvalt (in geval van overgewicht) of als, bij diabetes, de suikerziekte goed onder controle wordt gehouden.
Steatohepatitis als gevolg van alcoholgebruik zal stoppen als ook gestopt wordt met het drinken van alcohol.
In geval van NASH is nog geen behandeling bekend die de ontsteking kan stoppen. De vooruitzichten zijn over het algemeen echter goed. In de meeste gevallen ontstaat er geen levercirrose of een andere ernstige aandoening. Het is niet bekend waarom bij sommige mensen met NASH wel een levercirrose optreedt.

Een aantal mogelijkheden om het risico op grote(re) leverproblemen te voorkomen zijn:

  • (bij obesitas) je gewicht langzaam minderen en meer gaan bewegen;
  • een dieet houden met weinig vet;
  • (bij suikerziekte) de ziekte goed onder controle houden;
  • alcohol drinken zoveel mogelijk beperken (zeker als je al leververvetting hebt).
  • Bij levercirrose als gevolg van enige vorm van leververvetting zal de behandeling hetzelfde zijn als in alle andere gevallen van levercirrose.