Maagkanker

Wat is de maag?

De maag is gelegen in de bovenbuik, net onder de ribben, en maakt deel uit van het spijsverteringssysteem. Als we eten komt het voedsel via onze slokdarm in onze maag terecht.

De maag maakt maagzuur en sommige enzymen aan die het voedsel helpen verteren. De spieren in de maagwand trekken samen om het voedsel te vermengen met het zuur en de enzymen.  Het voedsel komt daarna in de twaalfvingerige darm terecht, waar het wordt vermengd met meer enzymen uit de darmwand en alvleesklier. De enzymen breken het voedsel af (verteren het).  Het verteerde voedsel wordt daarna vanuit de dunne darm in het lichaam opgenomen.

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de cellen in het lichaam. Er bestaan veel soorten kanker die ontstaan in verschillende soorten cellen. Wat ze allemaal gemeenschappelijk hebben is dat kankercellen abnormaal zijn en niet reageren op normale beheersmechanismen.

Een kwaadaardig tumor is een knobbel of gezwel van weefsel dat bestaat uit kankercellen die zich blijven vermenigvuldigen. Naarmate ze groter worden, dringen kwaadaardige tumoren omliggend weefsel en organen binnen, die daarbij beschadigd kunnen raken.

Kwaadaardige tumoren kunnen ook uitzaaien naar andere delen van het lichaam. Dit gebeurt wanneer cellen afbreken van de eerste (primaire) tumor en via de bloedsomloop of lymfevaten in andere delen van het lichaam terecht komen. Deze cellen kunnen daarna ‘secundaire’ tumoren vormen (metastasen) in één of meer delen van het lichaam. Deze secundaire tumoren kunnen daarna groeien, omliggend weefsel en organen beschadigen en zich weer verspreiden.

Sommige soorten kanker zijn erger dan anderen, sommigen zijn gemakkelijker te behandelen dan anderen (met name als ze vroegtijdig worden opgemerkt) en sommigen hebben een betere verwachting (prognose) dan anderen. Kanker is dus meer dan één aandoening. Bij ieder geval moet je precies weten om welk type kanker het gaat, hoe groot het inmiddels is, en of het is uitgezaaid. Op die manier krijg je betrouwbare informatie over de mogelijke behandeling en de verwachtingen.

Zie onze folder over ‘Wat zijn kanker en tumoren’ voor meer informatie over kanker in het algemeen.

Wat is maagkanker?

Maagkanker is wereldwijd één van de meest voorkomende vormen van kanker. Het komt veel voor in Japan en China, maar relatief minder in Nederland, waar ieder jaar zo’n 2000 mensen maagkanker krijgen. Maagkanker komt meer voor bij mannen dan bij vrouwen en het komt met name voor bij oudere mensen. De meeste mensen met maagkanker zijn ouder dan 60 jaar.

Adenocarcinoom van de maag
In de meeste gevallen begint maagkanker vanuit één cel in het slijmvlies aan de binnenkant van de maag (de mucosa). Dit type kanker heet adenocarcinoom van de maag. Naarmate de kankercellen zich vermenigvuldigen:

  • Kan het gezwel dieper indringen in de maagwand. Na verloop van tijd kan het door de maagwand heen groeien en omliggende organen, zoals de lever of alvleesklier, binnendringen.
  • Het gezwel kan zich naar boven of naar beneden uitbreiden, in de slokdarm of in de twaalfvingerige darm
  • Sommige cellen kunnen in het lymfesysteem of de bloedbaan terecht komen en in naburige lymfeklieren of andere delen van het lichaam terechtkomen (metastasering).

Andere soorten maagkanker
Er bestaan een aantal minder vaak voorkomende soorten maagkanker, waaronder:

  • Lymfomen. Dit zijn gezwellen die voortkomen uit het lymfeweefsel in de maagwand
  • Sarcomen. Dit zijn gezwellen die voortkomen uit de spieren of uit het bindweefsel in de maagwand.
  • Carcinoïde tumoren. Dit zijn gezwellen die voortkomen uit de cellen in de maagwand die hormonen aanmaken.

De rest van deze folder is alleen gewijd aan adenocarcinoom van de maag

Wat is de oorzaak van maagkanker (adenocarcinoom van de maag)?

Een kankergezwel begint met één abnormale cel. De precieze reden waarom cellen abnormaal worden is onduidelijk. Men vermoedt dat er iets is dat bepaalde genen in de cel verandert of beschadigt. Dit zorgt ervoor dat de cel abnormaal wordt en zich ongebreideld kan  vermenigvuldigen. (Zie onze folder over ‘De oorzaken van kanker’ voor meer informatie.)

Veel mensen krijgen maagkanker zonder aanwijsbare reden. Er zijn echter bepaalde ‘risicofactoren’ die de kans op maagkanker verhogen, waaronder:

  • Ouder worden. Maagkanker komt meer voor onder oudere mensen. De meeste gevallen komen voor bij mensen boven de 60 jaar.
  • De aanwezigheid van een type bloedarmoede genaamd pernicieuze anemie (bloedarmoede) die een gebrek aan vitamine B-12 veroorzaakt, kan de kans op maagkanker enigszins verhogen.
  • Dieet speelt waarschijnlijk ook een rol:
    • In een land als Japan, waar mensen veel zout, gezouten en gerookt voedsel eten, maar ook veel (bijna) rauwe vis, komt maagkanker relatief veel voor.
    • Het eten van veel fruit en groene groenten kan de kans op maagkanker kleiner maken.
  • Rokers krijgen relatief vaker maagkanker dan niet-rokers.
  • Een langdurige infectie van de maagwand met een bacterie Helicobacter pylori (kortweg: H. pylori) lijkt de kans op maagkanker enigszins te verhogen. (Deze infectie komt in Nederland veel voor, maar de meeste mensen die deze bacterie hebben krijgen geen maagkanker. Zie onze folder over ‘Helicobacter pylori’).
  • Geslacht. Maagkanker komt twee keer zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen.
  • Als er om welke reden dan ook in het verleden een deel van je maag is verwijderd, bijvoorbeeld bij het behandelen van een maagzweer of een andere aandoening.
  • Familievoorgeschiedenis. In sommige gevallen kan maagkanker in de familie voorkomen. Meestal is dit echter niet het geval en is er geen sprake van erfelijkheid.

Wat zijn de symptomen van maagkanker?

Als maagkanker zich begint te ontwikkelen is het gezwel nog klein en zijn er meestal geen symptomen. Sommige soorten maagkanker veroorzaken geen symptomen tot ze in een vergevorderd stadium zijn. De mogelijke eerste symptomen zijn o.a.:

  • Pijn of ongemak in de bovenbuik, met name na het eten.
  • Indigestie. (NB: de meeste mensen met dit symptoom hebben geen maagkanker).
  • Misselijkheid, geen trek in eten, geen eetlust. Sommige mensen voelen zich na het eten erg vol.
  • Gewichtsverlies en/of gebrek aan eetlust. Dit zijn veel voorkomende symptomen bij maagkanker.
  • Bloed in je ontlasting. Bij kleine hoeveelheden valt dit niet altijd op. Veel bloedingen in je maag kleuren de stoelgang zwart.

Naarmate het gezwel in de maag groeit, worden de symptomen erger, waaronder:

  • Dezelfde symptomen als hierboven beschreven, maar erger.
  • Een algeheel gevoel van onwel bevinden en meer vermoeidheid dan normaal.
  • Bij regelmatige bloedingen kan er bloedarmoede optreden, waardoor je vermoeider bent dan normaal.
  • Het gezwel kan zo groot worden dat eten en drinken moeilijk wordt.

Als de kanker naar andere delen van het lichaam uitzaait, kunnen er verschillende andere symptomen optreden.

NB: al deze symptomen kunnen ook een andere oorzaak hebben, dus onderzoek moet uitwijzen of er inderdaad sprake is van maagkanker.

Hoe wordt maagkanker vastgesteld en beoordeeld?

Initiële beoordeling en gastroscopie
Als een arts vermoedt dat je maagkanker hebt dan kan hij of zij je onderzoeken. Het lichamelijk onderzoek is meestal normaal met name als de kanker zich in een vroeg stadium bevindt. Daarom vindt er vaak een gastroscopie (endoscopie) plaats.

Bij dit onderzoek wordt een dunne, flexibele telescoop via de mond en slokdarm in de maag ingebracht zodat de arts in je maag en twaalfvingerige darm kan kijken.

Zie onze folder over ‘Gastroscopie (Endoscopie)’ voor meer informatie.

Biopsie – om de diagnose te bevestigen
Bij een biopsie wordt een klein stukje weefsel uit een deel van het lichaam verwijderd en daarna onder een microscoop onderzocht op de aanwezigheid van abnormale cellen. Als een arts bij een endoscopie iets abnormaals ziet kan er een stukje weefsel uit je maagwand worden verwijderd middels een klein grijpinstrument dan naast de telescoop wordt ingebracht. Het kan twee weken duren voordat de resultaten bekend zijn.

Het beoordelen van de omvang en uitzaaiing
Als de aanwezigheid van maagkanker is bevestigd dan kan verder onderzoek duidelijkheid geven over eventuele uitzaaiingen. Bijvoorbeeld een röntgenfoto met de contrastvloeistof bariumpap, een CT scan, een MRI scan, een ultrageluid scan (echo), laparoscopie of andere onderzoeken kunnen die duidelijkheid geven. (Zie onze folders over deze onderzoeken voor meer informatie). Deze beoordeling is bedoeld om het stadium van de kanker vast te stellen.

Het doel is om te achterhalen:

  • Hoeveel het gezwel in de maag inmiddels is gegroeid en of het geheel of gedeeltelijk door de maagwand heen is gegroeid
  • Of de kanker is uitgezaaid naar de lokale (plaatselijke) lymfeklieren.
  • Of de kanker naar andere delen van het lichaam is uitgezaaid (metastase).
    Door vast te stellen in welk stadium de kanker zich bevindt is het mogelijk om de beste behandeling te kiezen. Het geeft ook een redelijke indicatie van de prognose. (Zie onze folder ‘Het stadium van kanker vaststellen’ voor meer informatie.

Wat is de mogelijke behandeling van maagkanker?

Tot de mogelijke behandelingen behoren o.a.: operatief ingrijpen, chemotherapie (en soms radiotherapie). De beste behandeling bij elk individueel geval hangt af van een aantal factoren, waaronder het stadium van de kanker (hoe groot het gezwel is en of het al dan niet is uitgezaaid) en je algehele gezondheid.

Bespreek alles goed met je specialist die jouw geval kent. Hij of zij kan je de voor- en nadelen uitleggen, de kans van slagen bepalen, mogelijke bijwerkingen en andere details vertellen over mogelijke behandelingen bij jouw type kanker.

Het is ook belangrijk het doel van de behandeling te bespreken, bijvoorbeeld:

  • Behandeling kan als doel hebben de kanker te genezen. Sommige kankers kunnen worden genezen, met name als behandeling in een vroeg stadium plaatsvindt. (Artsen spreken liever van ‘remissie’ dan van ‘genezing’. Remissie betekent dat er na de behandeling geen bewijs van kanker is. Als je in ‘remissie’ bent, kan het zijn dat je genezen bent. In sommige gevallen keert de kanker echter na een aantal maanden of jaren terug. Daarom gebruiken artsen niet graag het woord ‘genezen’).
  • Behandeling kan als doel hebben de kanker onder controle te krijgen. Als genezing niet realistisch is dan is het vaak mogelijk om de groei en uitzaaiing van de kanker te beperken zodat het zich minder snel ontwikkelt. Daardoor kan het mogelijk zijn dat je een tijdlang geen last hebt van de symptomen.
  • Behandeling kan erop gericht zijn de symptomen te verlichten. Als genezing niet mogelijk is dan kan behandeling erop gericht zijn de omvang van de kanker te verminderen, wat symptomen zoals pijn kan verzachten. Als de kanker in een vergevorderd stadium is dan kan het zijn dat je behandelingen nodig hebt zoals voedingssupplementen, pijnstillers of andere technologieën die je helpen pijn en andere symptomen te bestrijden.

Operatief ingrijpen

Operatief verwijderen van het gezwel kan in een vroeg stadium tot genezing leiden. In de meeste gevallen wordt het aangetaste deel van de maag weggesneden. In sommige gevallen wordt de hele maag verwijderd. Soms gebeurt dat via een laparoscopie (kijkoperatie in dit geval in de buik). Zelfs in gevallen waar de kanker in een vergevorderd stadium is en genezing niet mogelijk is kan operatief ingrijpen nuttig zijn om de symptomen te verlichten. Bijvoorbeeld, een blokkade van de doorstroming van voedsel kan worden opgeheven door een deel van de maag te verwijderen, of via laserbehandeling of een bypass operatie.

Chemotherapie
Chemotherapie is een behandeling van kanker waarbij chemische stoffen (medicijnen) worden gebruikt die de kankercellen doden of hun groei tegenhouden.
(Zie onze folder over ‘Chemotherapie’ voor meer informatie).
Als chemotherapie wordt toegepast in combinatie met operatief ingrijpen, dan spreken we over ‘adjuvante chemotherapie’. Zo kan er na een operatie chemotherapie worden gebruikt, met als doel de cellen die zich buiten de primaire tumor bevinden te vernietigen. Soms wordt adjuvante chemotherapie toegepast vóór de operatie plaatsvindt om het gezwel kleiner te maken en de operatie gemakkelijker te maken.

Radiotherapie
Dit is een behandeling waarbij hoge energie straling op het kankerweefsel wordt gericht. Dit doodt de kankercellen of voorkomt dat ze zich vermenigvuldigen.
(Zie onze folder over ‘Radiotherapie’ voor meer informatie).
Radiotherapie wordt niet vaak gebruikt bij maagkanker. Het wordt soms gebruikt om de omvang van een bepaald deel van het gezwel dat de symptomen veroorzaakt kleiner te maken.

Wat is de prognose?

Zonder behandeling is de kans groot dat een maagkanker groter wordt en uitzaait naar andere delen van het lichaam. Als het in een vroeg stadium wordt opgemerkt (voordat het door de maagwand heen groeit of uitzaait naar naburige lymfeklieren of andere delen van het lichaam) dan is er een redelijke kans dat operatief ingrijpen tot genezing leidt. Helaas is het vaak zo dat maagkanker niet in vroeg genoeg wordt gesignaleerd. 

Al de kanker past wordt vastgesteld nadat het gezwel door de maagwand heen is gegroeid of naar andere delen van het lichaam is uitgezaaid dan is de kans op genezing een stuk kleiner. Behandeling kan de ontwikkeling van de kanker echter vaak wel vertragen.

De behandeling van kanker is een gebied dat in ontwikkeling is. Er worden voortdurend nieuwe methodes ontwikkeld en de informatie omtrent de vooruitzichten in deze folder is heel algemeen. De specialist die van jouw geval op de hoogte is kan je nauwkeuriger informatie geven over jouw vooruitzichten en hoe groot de kans is dat jouw soort kanker en het stadium waarin dit zich bevindt kan reageren op behandeling.