Maagzweer

Ook wel genoemd: 
Maagulcus

Inzicht in je darmen en de vertering

Voedsel gaat door de oesofagus (slokdarm) naar de maag. De maag maakt maagzuur aan wat niet noodzakelijk is, maar helpt voedsel te verteren. Nadat het gemengd is in de maag gaat het eten naar de twaalfvingerige darm (het eerste deel van de dunne darm). In de twaalfvingerige darm en de rest van de dunne darm vermengt het voedsel zich met enzymen (dit is een chemisch proces). De enzymen zijn afkomstig uit de alvleesklier en uit epitheelcellen (bekledende slijmvliescellen) van de darm. De enzymen breken (verteren) de voedingsmiddelen af en die ‘afbraakproducten’ worden vervolgens opgenomen in het lichaam.

Enkele termen uitgelegd

  • Peptische ontsteking is een ontsteking die wordt veroorzaakt door maagzuur. De ontsteking kan in de maag, de twaalfvingerige darm (aangezien het zuur instroomt met voedsel) of het onderste deel van de slokdarm zitten (als zuur terugloopt (reflux) en 'refluxoesofagitis' (ontsteking van de slokdarm op basis van de terugstroom van zure maaginhoud) veroorzaakt).
  • Een peptische zweer wordt veroorzaakt door maagzuur. Een maagzweer is de plaats waar de bekleding van de darm is beschadigd en het onderliggende weefsel wordt blootgelegd. Als je in je darm zou kunnen kijken, ziet een maagzweer eruit als een kleine, rode krater aan de binnenbekleding van de darm.
  • Een maagulcus (maagzweer) is een soort peptische zweer. (Het meest voorkomende type peptische ulcus is een duodenumzweer, een zweer aan de twaalfvingerige darm).

De rest van deze bijsluiter gaat alleen over maagzweren.
Zie aparte folders over 'Ulcus duodeni' en 'Zuurreflux en oesofagitis'.

Wat zijn de oorzaken van maagzweren?

Je maag produceert normaliter zuur om te helpen bij de vertering van voedsel en om bacteriën te doden. Dit zuur is bijtend zodat sommige cellen aan de binnenzijde van de maag en twaalfvingerige darm een natuurlijke slijmbarrière produceren die de bekleding van de maag en twaalfvingerige darm beschermt. Er is gewoonlijk een balans tussen de hoeveelheid zuur die je maakt en de verdediging door de slijmbarrière. Een maagzweer kan zich ontwikkelen als er sprake is van een wijziging in deze balans waardoor het zuur de binnenbekleding van de maag of de twaalfvingerige darm kan beschadigen. Oorzaken hiervan zijn de volgende:

Infectie met Helicobacter pylori (kortweg: H. pylori)

Infectie met H. pylori is de oorzaak van ongeveer 80% van de maagzweren. Zeker 20% van de mensen in Nederland is op enig moment geïnfecteerd met H. pylori. Als je eenmaal besmet raakt, blijft dit meestal voor de rest van je leven, tenzij je behandelt wordt. Bij veel mensen veroorzaakt de infectie geen problemen en een aantal van deze bacteriën leven alleen onschuldig in de bekleding van de maag en twaalfvingerige darm. Bij sommige mensen echter veroorzaakt deze bacterie een ontsteking in het slijmvlies van de maag of twaalfvingerige darm. Dit veroorzaakt dat de verdedigende slijmbarrière wordt verstoord (en in sommige gevallen neemt de hoeveelheid maagzuur toe) waardoor het zuur ontstekingen en zweren veroorzaakt in het slijmvlies.

Anti-inflammatoire (ontstekingsremmende) geneesmiddelen - waaronder aspirine
Anti-inflammatoire geneesmiddelen zijn o.a. niet steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's = ontstekingsremmers niet op basis van corticosteroïden). Er zijn verschillende soorten en merken. Bijvoorbeeld: Aspirine, Ibuprofen, Diclofenac, enz. Veel mensen nemen ontstekingsremmers tegen artritis, spierpijn, enz. Deze geneesmiddelen zijn soms van invloed op de slijmbarrière van de maag en staan het zuur toe een maagzweer te veroorzaken. Ongeveer 20% van de maagzweren wordt veroorzaakt door ontstekingsremmers.

Andere oorzaken en factoren
Andere oorzaken zijn zeldzaam. Bijvoorbeeld sommige virus infecties kunnen leiden tot een maagzweer. De ziekte van Crohn kan een maagzweer veroorzaken naast andere problemen van de darmen. Maagkanker lijkt op het eerste gezicht op een maagzweer. Maagkanker is ongewoon, maar wellicht moet het worden 'uitgesloten' als je een maagzweer hebt.

Wat zijn de symptomen van een maagzweer?

  • Pijn in de bovenbuik net onder het borstbeen is het meest voorkomende symptoom. Gewoonlijk komt het en gaat het. Het kan worden verlicht als je antacida (zuurremmende medicatie) slikt. Soms maakt voedsel de pijn erger. De pijn kan je wakker maken uit de slaap.
  • Andere symptomen die kunnen optreden bestaan uit: opgeblazen gevoel, boeren, kokhalzen en misselijkheid. Je kan je vooral 'vol' voelen na een maaltijd.
  • Complicaties kunnen zich in een aantal gevallen ontwikkelen en kunnen ernstig zijn. Deze omvatten:
    • Bloedende maagzweer. Dit kan variëren van een 'druppel' tot een levensbedreigend bloeden.
    • Perforatie van de maag- of darmwand. Dit is waar de maagzweer dwars door ( 'perforeren') de wand van de maag gaat. Voedsel en zuur uit de maag gaan dan lekken in de buikholte. Dit veroorzaakt meestal ernstige pijn en is een medische noodsituatie (‘acute buik’).

Welke onderzoeken kunnen worden gedaan?

  • Endoscopie is het onderzoek dat een maagzweer kan bevestigen. Bij dit onderzoek kijkt een arts in je maag door een dunne, flexibele telescoop via je slokdarm. een ontsteking of zweren gezien worden. (Zie de folder genaamd "Endoscopie" voor details.)
  • Een onderzoek voor het opsporen van de H. pylori bacterie gebeurt meestal als je een maagzweer hebt. Als H. pylori wordt gevonden dan is dat waarschijnlijk de oorzaak van de maagzweer. Zie de afzonderlijke brochure over ‘Helicobacter pylori’ en hoe het kan worden gediagnosticeerd. In het kort kan het worden ontdekt in een monster van de faeces (ontlasting), of via een zgn. 'ademtest', uit een bloedtest of uit een biopsie genomen tijdens een endoscopie.
  • Biopsieën (kleine slijmvliesmonsters) worden meestal genomen van het weefsel in en rond de zweer tijdens een endoscopie. Deze zijn worden naar het 'lab' gezonden en bekeken onder de microscoop. Hierbij wordt onderzocht of geen sprake is van kanker (dat meestal wordt uitgesloten als de oorzaak van de zweer).

Wat is de behandelingen voor een maagzweer?

Zuurremmende medicatie
Een 4-8 weekse kuur met een geneesmiddel dat de hoeveelheid zuur die je maag maakt sterk vermindert wordt meestal geadviseerd. Het meest gebruikte medicijn is een zgn. protonpompremmer. Proton-pompremmers zijn een klasse (groep) van geneesmiddelen die werken op de cellen die in de maag zitten, die de productie van zuur door die cellen verminderen. Zij omvatten: esomeprazol, Lansoprazol, omeprazol, Pantoprazol en Rabeprazol en komen in verschillende merknamen voor. Soms wordt een geneesmiddel uit een andere klasse van geneesmiddelen genaamd de H2-blokkers gebruikt. H2-blokkers werken op een andere manier op de cellen die in de maag zitten, waardoor de productie van zuur vermindert. Zij omvatten: Cimetidine,  Famotidine, nizatidine en Ranitidine, en komen in verschillende merknamen voor. Aangezien de hoeveelheid zuur sterk is verminderd geneest de zweer meestal. Dit is echter niet het einde van het verhaal ...

Als je maagzweer werd veroorzaakt door H. pylori
De meeste maagzweren worden veroorzaakt door infectie met H. pylori. Daarom is een belangrijk onderdeel van de behandeling om deze infectie te genezen. Als deze infectie niet geneest komt de maagzweer waarschijnlijk terug zodra je stopt met de zuuronderdrukkende medicatie. Twee antibiotica zijn nodig om de H. pylori te genezen. Daarnaast moet je zuurremmers slikken om het zuur in de maag te verminderen. Dit is nodig om de antibiotica goed te laten werken. Je moet deze 'combinatietherapie' (ook wel 'triple therapy’ genoemd) een week lang innemen. Een kuur met een combinatietherapie geneest de H. pylori-infectie bij maximaal 90% van de gevallen. Als H. pylori wordt over is dan is de kans op een herhaling van een maagzweer sterk verminderd. Echter bij een klein aantal mensen komt de H. pylori infectie op enig moment in de toekomst terug.

Als je maagzweer werd veroorzaakt door ontstekingsremmers
Indien mogelijk moet je stoppen met de ontstekingsremmers. Hierdoor kan de maagzweer genezen. Je zult ook een zuurremmer voorgeschreven krijgen voor meerdere weken. Dit stopt de aanmaak van maagzuur en daardoor kan de maagzweer genezen. De ontstekingsremmers zijn echter vaak nodig om de symptomen van artritis en andere pijnlijke aandoeningen te minderen. In deze situaties is het een optie om dagelijks een zuurremmer te gebruiken naast de ontstekingsremmer. Dit vermindert de hoeveelheid zuur die wordt gemaakt door de maag en vermindert daarmee sterk de kans dat een maagzweer zich opnieuw vormt.

Behandeling voor andere ongewone oorzaken 

Behandeling is afhankelijk van de onderliggende oorzaak.

Chirurgie
In het verleden was vaak een operatie nodig voor de behandeling van een maagzweer. Dit was voordat werd ontdekt dat H. pylori de oorzaak was van de meeste maagzweren en voordat moderne zuuronderdrukkende medicijnen beschikbaar kwamen. Chirurgie is nu meestal alleen nodig als er zich een complicatie van een maagzweer ontwikkelt zoals ernstig bloeden of een perforatie.

Na behandeling
Een herhalingsendoscopie wordt meestal geadviseerd een paar weken nadat de behandeling is afgelopen. Dit is voornamelijk om te controleren of de zweer is genezen en ook om er zeker van te zijn dat de "zweer" niet te wijten was aan maagkanker. Als je maagzweer werd veroorzaakt door H. pylori wordt vervolgens een onderzoek gedaan om te controleren of H. pylori is verdwenen. Dit gebeurt ten minste vier weken nadat de kuur van de combinatietherapie is afgelopen. In de meeste gevallen is het onderzoek 'negatief' wat betekent dat de infectie is verdwenen. Als het niet weg is, kan een herhaling van combinatietherapie met een andere combinatie van antibiotica worden geadviseerd.