Menstruatie en enkele menstruatieproblemen

Waarom menstrueren vrouwen?

Vrouwen hebben kleine organen genaamd eierstokken in hun onderbuik. De eierstokken bevinden zich aan beide kanten van de uterus (baarmoeder). De eierstokken beginnen rond de puberteit vrouwelijke hormonen aan te maken, waardoor de binnenwand van de baarmoeder verandert. De baarmoederwand wordt iedere maand afgestoten wat gepaard gaat met een bepaalde hoeveelheid bloedverlies.

De tijd tussen het begin van één menstruatie en het begin van de volgende wordt de menstruatiecyclus genoemd. De gemiddelde lengte van die cyclus is 28 dagen, maar het kan ergens tussen 24 en 35 dagen liggen. Gedurende de cyclus vinden er verschillende veranderingen in het lichaam plaats, als gevolg van veranderingen in de hoeveelheden vrouwelijke hormonen in de loop van de cyclus. De menstruatiecyclus is ruwweg in twee helften verdeeld.

De eerste helft van de cyclus staat bekend als de folliculaire of proliferatieve fase. Aan het begin zijn de hoeveelheden van de twee belangrijkste vrouwelijke hormonen – oestrogeen en progesteron – laag, en de baarmoederwand (endometrium) wordt afgestoten. Dit veroorzaakt ongesteldheid (menstruatie, bloeding).

Gedurende deze fase worden de eierstokken gestimuleerd door hormonen die vanuit de hypofyse (een klier in de buurt van de hersenen) in de bloedbaan terecht komen. Daardoor groeien sommige eitjes in de eierstokken en rijpen ze in kleine met vocht gevulde holtes genaamd ‘follikels’. Deze groeiende follikels produceren oestrogeen. In de loop van de eerste fase stijgt de oestrogeenspiegel in het bloed langzaam, met als gevolg (o.a.) dat de baarmoederwand dikker wordt.

De ovulatie (eisprong) vindt ongeveer halverwege de eerste fase plaats (ongeveer 14 dagen na het begin van de cyclus). Dit is wanneer het eitje vanuit een follikel via de eileider (buis van Fallopi) in de baarmoeder terecht komt, waar het door mannelijk sperma bevrucht kan worden.

De tweede fase staat bekend als de secretoire of luteale fase. Na de ovulatie maakt de follikel waar het vrijgegeven eitje uit afkomstig is een hormoon genaamd progesteron aan, en ook oestrogeen. Progesteron zorgt ervoor dat de baarmoederwand dikker wordt en klaar is om het eitje te ontvangen. Als het eitje niet wordt bevrucht, dan dalen de oestrogeen- en progesteronspiegels langzaam. Als ze onder een bepaald niveau komen, verliezen ze hun effect op de baarmoederwand, die daarna wordt afgestoten (waarna een nieuwe menstruatiecyclus begint).

Normale ongesteldheid (menstruatie)

Beginnen met menstrueren is onderdeel van het opgroeien voor meisjes. Het begint meestal rond dezelfde tijd dat zich andere veranderingen in het lichaam voltrekken, zoals de groei van de borsten en het schaamhaar. Gemiddeld beginnen meisjes rond het 13de levensjaar te menstrueren, maar het kan ergens tussen 11 en 15 jaar beginnen. Een klein aantal meisjes begint eerder of later. Een vrouw blijft menstrueren tot de menopauze, tussen 45 en 55 jaar.

Wat gebeurt er tijdens ongesteldheid?
Iedere maand is er gedurende een aantal dagen sprake van bloedverlies uit de vagina. De hoeveelheid bloed die verloren wordt varieert van menstruatie tot menstruatie. Bij sommige vrouwen is het bloed donkerbruin van kleur en is er weinig bloed, terwijl er bij andere vrouwen sprake is van een groter bloedverlies en het bloed rood van kleur is. Soms zitten er stolsels in het bloed, met name als er sprake is van een groter bloedverlies. Soms zit er een schilferachtige substantie in het bloed. Normaal gesproken wordt er tussen 20 en 60 ml bloed verloren (ongeveer 4 tot 12 theelepels). Het bloeden kan tot acht dagen duren, maar het duurt gemiddeld vijf dagen. In de regel is het bloeden tijdens de eerste twee dagen het heftigst. Een bepaalde mate van pijn in de onderbuik is gebruikelijk en normaal.

Zijn er dingen die ik niet moet doen als ik ongesteld ben?
Nee. Doe je normale dingen. Als je pijn hebt, probeer dan actief te blijven, omdat dit vaak helpt. Je kan gaan zwemmen, een bad nemen, etc. Ongesteldheid is niet ‘vies’: het is een normaal onderdeel van je leven als vrouw.

Maandverband of tampons?
Het is waarschijnlijk beter om als je voor het eerst ongesteld wordt maandverband te gebruiken. Je plaatst ze in je ondergoed om het bloed op te vangen. Tampons worden in de vagina ingebracht om het bloed op te zuigen en kunnen worden gebruikt als je aan je ongesteldheid gewend bent. Je moet ze wel regelmatig vervangen.

Andere effecten van vrouwelijke hormonen

De vrouwelijke hormonen (oestrogeen en progesteron) hebben andere ook andere effecten. Zo verandert de samenstelling van het slijm in de vagina in de loop van de menstruatiecyclus. De vagina is in de regel droger en het slijm dikker, in de eerste helft van de cyclus. Kort na de ovulatie, als de progesteronspiegel stijgt, wordt het slijm in de vagina dunner, wateriger en gladder.

Progesteron kan er ook voor zorgen dat er vocht wordt vastgehouden in verschillende delen van je lichaam. Je borsten kunnen iets groter en gevoeliger worden, en je onderbuik kan iets opzetten kort voor de ongesteldheid. Je kan geïrriteerd zijn voordat je ongesteld wordt, wat met de hormonen te maken kan hebben. Dit zijn normale symptomen voor een ongesteldheid. Soms kunnen de symptomen erger zijn. Dit staat bekend als het ‘premenstrueel syndroom’ of ‘premenstruele spanning’.

Enkele symptomen in verband met ongesteldheid

In het algemeen geldt dat als er veranderingen zijn ten opzichte van je normale patroon van ongesteldheid, er iets ‘abnormaals’ aan de hand kan zijn. Als dat het geval is, kan je het beste je arts raadplegen.

Zware ongesteldheid (menorrhagie)
Dit komt veel voor. Het is lastig om het bloedverlies precies te meten. Ongesteldheid wordt als zwaar aangemerkt als er sprake is van zaken als: heftige bloedingen, behoefte aan twee maandverbanden, bloed in bed, bloedstolsels in het bloed, of wanneer je normale manier van leven wordt beperkt door de zware bloedingen. Raadpleeg je arts als je ongesteldheid verandert en erger wordt dan normaal. Er zijn verschillende oorzaken voor een zwaardere ongesteldheid. Bij de meeste vrouwen is de oorzaak echter niet duidelijk en is er geen afwijking aan de baarmoeder of de hormonen. Behandeling kan de zwaarte van de ongesteldheid verminderen (zie onze folder over ‘Zware ongesteldheid’).

Pijnlijke ongesteldheid (dysmenorrhoea)
In het begin is de menstruatie meestal pijnloos. Later voelen de meeste meisjes echter pijn in hun onderbuik, rug en bovenbenen, met name tijdens de eerste paar dagen van de ongesteldheid. Sommige vrouwen voelen meer pijn dan anderen. In de meeste gevallen helpen pijnstillers en ontstekingsremmende pijnstillers zoals Ibuprofen de ergste pijn te verminderen. Zie onze folder over ‘Pijnlijke ongesteldheid’ voor meer informatie.

Het is normaal om enige mate van pijn te voelen als je ongesteld bent. Bij de meeste vrouwen is de oorzaak van de pijn niet helemaal bekend. In sommige gevallen kunnen aandoeningen zoals endometriose de pijn erger maken. Raadpleeg een arts als:

  • de pijn bij iedere ongesteldheid erger wordt.
  • de pijn één of meer dagen voor het begin van de ongesteldheid al begint.
  • de pijn gedurende de gehele ongesteldheid erg is.

Bloeden op abnormale tijden
Als je vagina buiten de ongesteldheid om bloed afscheidt, moet je een arts raadplegen, bijvoorbeeld nadat je seks hebt gehad of na de menopauze. Er zijn verschillende oorzaken. Eén ervan zijn zogenaamde ‘doorbraakbloedingen’ die voorkomen in de eerste maanden nadat je bent begonnen de pil te gebruiken. Meestal wordt het na een paar maanden minder erg en wordt je cyclus weer regelmatig.

De ongesteldheid stopt
De meest voorkomende oorzaak van ongesteldheid die stopt is zwangerschap. Het is echter niet ongebruikelijk om een keer een ongesteldheid over te slaan. Maar het is niet ‘normaal’ om een aantal keren niet ongesteld te zijn als je niet zwanger bent. Andere oorzaken van wegblijven van de menstruatie zijn: stress, (fors) gewichtsverlies (anorexia), teveel lichamelijke inspanning (lange afstandsloopsters, etc.) en hormoonproblemen. In de regel kan je het beste een arts raadplegen als je een aantal keren niet ongesteld wordt zonder duidelijke reden.

Raadpleeg ook een arts als je op je 16de nog nooit ongesteld bent geweest.

Onregelmatige ongesteldheid
De periode tussen twee menstruaties kan bij sommige vrouwen variëren. Onregelmatige ongesteldheid kan een indicatie zijn dan je niet elke maand ovuleert en dat het evenwicht in  de vrouwelijke hormonen is verstoord. Als je ongesteldheid onregelmatig wordt terwijl je nog jong bent, moet je een arts raadplegen. Het is echter normaal dat je ongesteldheid onregelmatig wordt naarmate je de menopauze nadert.