Migraine

Wat is migraine?

Migraine is een lichamelijke omstandigheid van regelmatig terugkerende ‘aanvallen’ van hoofdpijn. Ook andere verschijnselen, zoals je ziek voelen en overgeven, kunnen optreden. Tussen de migraineaanvallen door verdwijnen de verschijnselen helemaal.

Wie krijgt migraine?

Migraine komt veel voor. Ongeveer 1 op de 4 vrouwen en 1 op de 12 mannen ontwikkelt een migraine op een bepaald moment van het leven. Meestal begint het al in de jeugd of bij jongvolwassenen. Sommige mensen hebben regelmatig aanvallen. Vaak wel een paar per week. Bij anderen komen de aanvallen maar zo af en toe voor. Het komt ook voor dat tussen migraineaanvallen zelfs meerdere jaren zitten. Migraineaanvallen kunnen verdwijnen als je ouder wordt. Toch komt het regelmatig voor dat mensen er hun hele leven last van hebben.

Welke soorten migraine zijn er? En wat zijn de verschijnselen?

Er bestaan twee hoofdtypes migraine: migraine zonder aura (soms ‘gewone migraine’ genoemd) een migraine met aura (ook wel ‘klassieke migraine’ genoemd).

Migraine zonder aura
Deze komt het meest voor. De verschijnselen zijn onder meer:

  • Hoofdpijn, meestal aan één kant van het hoofd, voornamelijk aan de voorkant. Soms pijn aan beide zijden die dan aan één kant begint en zich over het hele hoofd verspreidt. De pijn is ‘matig’ tot ernstig en wordt vaak als ‘kloppend’ of ‘bonzend’ omschreven. Bewegingen van het hoofd maken de pijn erger. Meestal begint een aanval ’s ochtends, maar het kan eigenlijk op elk moment van de dag beginnen. Over het algemeen wordt het langzaamaan erger en ligt het hoogtepunt van de pijn na zo’n twee tot twaalf uur vanaf het begin van de klachten (aanval). Vervolgens wordt het langzaam beter. Een aanval kan 4 tot wel 72 uur duren.
  • Andere veel voorkomende verschijnselen zijn een misselijk gevoel, overgeven, erg gevoelig zijn voor licht en hard geluid en de wens om je terug te trekken en te gaan liggen in een verduisterde kamer.
  • Soms treden nog andere verschijnselen op, zoals: geen eetlust hebben, niet helder kunnen zien, slechte concentratie, verstopte neus, hongergevoel, diarree, buikpijn, veel plassen, wit zien, zweten, ‘haarpijn’ op het hoofd en het afwisselend warm en koud hebben.

Migraine met aura
Ongeveer 25% van de mensen met migraine heeft migraine met aura. De verschijnselen zijn hetzelfde als hierboven genoemd bij migraine zonder aura, maar er komt nog bij, dat je vóórdat de hoofdpijn begint een soort ‘waarschuwing’ (= aura) krijgt.

  • Een visuele aura is de meest voorkomende. Voorbeelden hiervan zijn: tijdelijk minder goed kunnen zien, lichtflitsen zien, voorwerpen lijken rond te draaien, te trillen of te ‘koken’.
  • Gevoelloosheid of ‘een tintelend gevoel’ is de op één na meest voorkomende aura. De gevoelloosheid begint meestal in de hand en trekt door naar de arm, dan naar het gezicht, de lippen en de tong. Soms ook gevoelloosheid in een been.
  • Problemen met praten is op twee na de meest voorkomende aura.
  • Andere soorten aura zijn: een vreemde geur ruiken, sterk verlangen naar eten, een zeer goed gevoel hebben (zonder duidelijke aanleiding) en andere vreemde sensaties.

Meestal ontwikkelt zich één van deze aura’s. Soms kunnen er meer optreden. Een aura duurt meestal een paar minuten voor het weer verdwijnt, maar soms kan het wel een uur duren. De hoofdpijn volgt dan over het algemeen binnen een uur na het eind van de aura. Het kan echter ook heel snel volgen: soms wel meteen aansluitend aan de aura. Het komt ook voor dat de aura wel, maar de hoofdpijn niet optreedt. De meeste mensen die last hebben van migraine met aura, leiden ook aan migraine zonder aura.

Het verloop van een typische migraineaanval
Een migraineaanval kan over het algemeen verdeeld worden in vier fases:

  • Ongeveer de helft van de mensen ervaart een ‘waarschuwingsfase’. Daarbij voel je je geïrriteerd, teneergeslagen, moe, hebt zin om te eten, of je ‘weet’ gewoon dat de migraine er aan komt. Deze gevoelens kunnen uren en soms wel dagen duren, voordat de hoofdpijn toeslaat.
  • De aura fase (als deze optreedt).
  • De hoofdpijn fase.
  • De ‘oplossende’ fase, als de hoofdpijn langzaam verdwijnt. Gedurende deze fase kun je je moe, geïrriteerd en teneergeslagen voelen en moeite hebben om je te concentreren.

Minder gebruikelijke vormen van migraine
Er komen – naast genoemde twee (zonder en met aura)– nog andere soorten migraine voor. Die zijn over het algemeen vrij zeldzaam. Het betreft:

Menstruele migraine.
De verschijnselen van elke aanval zijn hetzelfde als bij een gewone migraine of een migraine met aura. Er wordt echter een verband gelegd tussen de aanvallen en de menstruatieperiode. Er doen zich daarbij twee verschillende patronen voor. Zuivere menstruele migraine treedt alléén maar op rondom de menstruatie en daar buiten niet. Het komt voor bij 1 op de 7 vrouwen met migraine. Menstrueel gerelateerde migraine wordt zo genoemd, als de migraine zich, behalve tijdens de menstruatieperiode ook voordoet op andere momenten. Bij ongeveer 6 op de 10  vrouwen met migraine gaat het om dit type. De behandeling voor deze soorten migraine is hetzelfde als voor elk ander type migraine. Er zijn evenwel ook behandelingen die zich richten op het voorkomen van menstruele migraine. Lees hierover meer in het artikel ‘Migraine optredend bij de menstruatie’.

Buikmigraine. 
Dit komt vooral voor bij kinderen. In plaats van hoofdpijn, heeft het kind last van pijnaanvallen in de buik. Dat duurt vaak een paar uur. Opvallend is dat meestal geen hoofdpijn optreedt (of slechts heel licht). Tegelijk kan het kind zich wel misselijk voelen, overgeven en/of aura-verschijnselen (zie boven) waarnemen. Over het algemeen zullen kinderen met buikmigraine in hun tienerjaren een gewone migraine ontwikkelen.

Optische migraine. 
Soms ook wel visuele migraine genoemd. Meest opvallende hierbij is dat je tijdelijk niets, of maar voor een deel, kunt zien met één oog. Dat kan zowel met als zonder gelijktijdige hoofdpijn optreden. Elke nieuwe aanval doet zich steeds voor in hetzelfde oog. Er treden geen afwijkingen in het oog op en het zicht komt weer helemaal terug.

Hemiplegische migraine. 
Dit is zeldzaam. Behalve door zware hoofdpijn, uit het zich ook door een verzwakking (als een tijdelijke verlamming) van één kant van het lichaam (halfzijdige ‘verlamming’). Dat kan een paar uur, maar zelfs ook wel een aantal dagen duren, voordat het over gaat. Het wordt soms dan ook wel per vergissing voor een beroerte gehouden. Gaat soms ook gepaard met andere verschijnselen, zoals ernstige duizeligheid, dubbelzien, algemene visusklachten (problemen bij het zien) en problemen met horen, spreken en slikken.

Basilaire arteriële migraine. 
Ook zeldzaam. De basilaire arterie (slagader) ligt aan de achterzijde van je hoofd. Dit soort migraine zou, zo dacht men oorspronkelijk,  in verband staan met deze slagader. Tegenwoordig betwijfelt men dat. Wat dan wel de oorzak is, is niet bekend. De verschijnselen bestaan meestal uit hoofdpijn achter in het hoofd (in tegenstelling tot aan één kant, zoals bij gewone migraine). Er worden ook allerlei vreemde aura-verschijnselen waargenomen, zoals tijdelijke blindheid, dubbelzien, heftige duizeligheid, een pieptoon in de oren, trekkende bewegingen aan de ogen, problemen met horen en verstoorde spraak. Verlamming, zoals bij hemiplegische (halfzijdige verlamming) migraine, komt niet voor. Bij dit soort migraine is het risico van een beroerte vergroot aanwezig.

Hoe wordt migraine vastgesteld? Moet ik onderzocht worden?

Migraine wordt meestal vastgesteld, doordat de kenmerkende verschijnselen zich voordoen. Er bestaat geen onderzoek om migraine vast te stellen. De dokter kijkt meestal naar de verschijnselen en onderzoekt of je geen andere afwijkingen hebt die de oorzaak kunnen zijn. Is dat laatste niet het geval, dan is de conclusie: migraine. Het komt echter voor dat mensen met migraine een afwijkend soort hoofdpijnen hebben. Daarom worden soms onderzoek gedaan om te proberen de oorzaken van die hoofdpijnen te achterhalen. Ook bij de meer zeldzame soorten migraine, zoals optische migraine, worden soms extra onderzoeken gedaan (tijdelijke blindheid kan, bijvoorbeeld, nog diverse andere oorzaken hebben behalve migraine).

Onthoud, dat je bij migraine, tussen de aanvallen door, geen last hebt van de verschijnselen. Het regelmatig terugkeren van de verschijnselen is typisch voor migraine. Een hoofdpijn die niet weggaat of andere blijvende verschijnselen worden niet door migraine veroorzaakt.

Waardoor wordt migraine veroorzaakt?

De oorzaak is niet duidelijk. Lange tijd is de theorie populair geweest, dat een aanval begint met het vernauwen van bloedvaten in de hersenen. Dat zou de aura’s verklaren. De hoofdpijnen die volgen, zo dacht men, worden dan veroorzaakt doordat de vaten zich korte tijd later weer verwijden. Deze theorie is echter niet compleet en wordt tegenwoordig zelfs niet meer als de hoofdoorzaak gezien. Tegenwoordig wordt veel meer aangenomen, dat bepaalde chemische bestanddelen van de hersenen extra actief worden en vervolgens verwarrende signalen uitzenden die de verschijnselen veroorzaken. Hoe die veranderingen in de chemische bestanddelen van de hersenen er uitzien, is niet bekend. Ook weet men nog steeds niet waarom ze bij mensen met migraine optreden. Vaak is echter wel een ‘veroorzaker’ (trigger) te ontdekken.

Migraine is geen echt erfelijke aandoening. Wel komt het vaak bij diverse personen binnen één gezin voor. Een bepaalde erfelijke factor is dus wel degelijk aanwezig. Hebben directe bloedverwanten van je last van migraine, dan is de kans dat jij het ook krijgt zeker aanwezig.

Wat zijn de uitlokkende factoren (triggers)?

De meeste migraineaanvallen treden op zonder aanwijsbare reden. Toch moet er iets zijn dat er aanleiding toe geeft. Dat kan van alles zijn. Bijvoorbeeld:

  • Dieet. Te snel afvallen, onregelmatig eten en/of het eten van kaas, chocolade, rode wijn, citrusvruchten en voedingswaren met tyramine (een voedingssupplement).
  • Omgeving/milieu. Zelf roken of je bevinden in een ruimte waar gerookt wordt; fel licht, stroboscopisch licht of knipperende TV-schermen, hard geluid of sterke geuren.
  • Psychisch. Depressieve gevoelens, angst, boosheid, vermoeidheid, stress, enzovoorts. De meeste mensen met migraine gaan goed om met stress, maar hebben de aanvallen juist als ze ontspannen zijn: de zogenoemde ‘weekendmigraine’.
  • Medicijnen. Bijvoorbeeld hormoonvervangende therapieën, sommige slaaptabletten en de anticonceptie pil.
  • Anders. Menstruatie, werken in ploegendienst, afwijkend slaappatroon, menopauze.

Het bijhouden van een migrainedagboek kan helpen om dergelijke triggers te vinden. Noteer in het dagboek wanneer iedere aanval begint en wat je op dat moment (of kort daarvoor) aan het doen was. Er kan na verloop van tijd een bepaald patroon uit afgelezen worden en je kunt proberen om bepaalde zaken niet meer (of anders) te doen. Zie hiervoor ook het artikel ‘Migraine – Oorzaken en dagboek’. Daarin staan meer details en een invulschema dat je kunt uitprinten. Verder zijn er nog de artikelen: ‘Migraine optredend bij de menstruatie’ en ‘Migraine en de pil’.

Wat is de mogelijke behandeling bij migraine?

In een apart artikel (‘Medicijnen om migraine te behandelen’) wordt allerlei uitgebreide informatie gegeven. Hier volgt een korte samenvatting:

Pijnstillers
Bij veel migraineaanvallen helpen Paracetamol en Aspirine goed. (Let op: geef geen aspirine aan kinderen jonger dan 16 jaar). Neem zo snel als je kunt, nadat de verschijnselen optreden, een dosis. Worden pijnstillers op tijd ingenomen, dan zullen ze de ernst en de duur van de hoofdpijn kunnen verminderen. Soms stopt het zelfs helemaal. Veel mensen nemen pas een pijnstiller als de hoofdpijn op z’n sterkst is. Dat is vaak te laat. De enige oplossing die je dan vaak nog overblijft, is het zoeken naar een rustige, donkere ruimte en daar de aanval ‘wegslapen’.

Kijk voor de juiste hoeveelheid pijnstillers altijd in de bijsluiter, of vraag het je dokter. In het algemeen geldt, dat de maximum hoeveelheid moet/mag worden ingenomen. Voor volwassenen is dat 900 mg aspirine (meestal drie 300 mg tabletten) of 1000 mg paracetamol (meestal twee 500 mg tabletten). Eventueel na vier uur herhalen. Veelal is het het beste om de tabletten op te lossen in water, omdat ze zo beter en sneller worden opgenomen in het lichaam.
Opmerking: aspirine wordt tegenwoordig niet zo vaak meer gebruikt als pijnstiller. Bij migraine zijn de resultaten echter zo goed dat het zeker het proberen waard is.

Ontstekingsremmers (ontstekingsremmende pijnstillers)
Deze werken misschien wel beter dan Paracetamol. Onder meer Ibuprofen, dat te koop is bij de drogist, maar ook door de dokter kan worden voorgeschreven. Andere soorten zijn Diclofenac, Naproxen, of tolfenaminezuur (Rociclyn)  zijn alleen verkrijgbaar op recept.

Omgaan met misselijkheid en ziek zijn
Tijdens een migraineaanval voel je je vaak ziek en misselijk en moet je overgeven. Daardoor is het vaak moeilijk om medicijnen binnen te houden. De pijnstillers blijven in je maag en werken amper. Zelfs kun je de tabletten weer uitbraken. Probeer daarom om:

  • Medicijnen op te lossen (of oplosbare medicijnen te gebruiken). Ze werken daardoor beter, omdat ze sneller worden opgenomen door het lichaam.
  • Een medicijn in te nemen dat zowel de pijn als het ziek zijn bestrijdt. De dokter zal zo’n medicijn voorschrijven. Neem het zo snel mogelijk in als een aanval begint.
  • Aanvullende pijnstillers een medicijnen om je minder ziek te voelen (bv tegen de misselijkheid) kunnen worden voorgeschreven, als de verschijnselen ernstige vormen aannemen.

Combinatie van medicijnen
Sommige medicijnen bevatten zowel een pijnstiller als een bestanddeel dat het ziek-voelen tegengaat. Bijvoorbeeld: Migraleve®. Paramax®, Migramax® en Domperidon®. Die kunnen helpen. De hoeveelheid van een dosis kan echter niet voor iedereen voldoende (of soms weer te sterk) zijn. Apart gebruiken van pijnstillers en medicijnen tegen misselijkheid geeft je meer controle over de verschijnselen.

Triptanen
Triptanen zijn medicijnen, die als alternatief gebruikt kunnen worden wanneer pijnstillers niet werken. Voorbeelden zijn: almotriptan, eletriptan, frovatriptan, naratriptan, rizatriptan (Maxalt) en sumatriptan. Het zijn geen pijnstillers. Ze werken in op 5HT-receptoren, dit zijn de receptoren voor serotonine,  een chemische stof in de hersenen. Er wordt aangenomen dat deze stof betrokken is bij migraine. Een triptaan zal vaak een aanval verminderen of tegenhouden. Sommige triptanen werken bij de ene persoon wel en bij de andere niet. Een andere triptaan kan in dat laatste geval uitkomst bieden. De meeste mensen met migraine vinden wel een triptaan die in hun situatie werkt en daarbij zo weinig mogelijk bijwerkingen optreden.

Neem niet te snel aan het begin van een aanval een triptaan. (In tegenstelling dus tot de pijnstillers) Het beste kun je de eerste dosis innemen als de hoofdpijn zich begint te ontwikkelen. Niet eerder. Neem een triptaan bijvoorbeeld niet in tijdens een voorafgaande aura. Triptanen werken niet zo goed als ze te vroeg worden ingenomen.

Het voorkomen van migraineaanvallen

Een medicijn om migraine tegen te houden is een optie, als je regelmatig zeer zware aanvallen hebt. Het zal niet alle aanvallen tegenhouden, maar het aantal en de heftigheid wordt vaak wel minder. Dit soort medicijnen moet elke dag worden ingenomen. Het zijn geen pijnstillers en ze werken heel anders dan de medicijnen die je gebruikt tijdens een migraineaanval. Je dokter kan je adviseren over de diverse mogelijkheden. Zie ook het artikel: ‘Medicijnen om migraine te behandelen’.

Migraine bij kinderen

Bij kinderen met migraine is het van belang om de volgende zaken in de gaten te houden:

  • Migraine komt vaak voor bij kinderen. 10% van de schoolgaande kinderen heeft er last van.
  • De verschijnselen zijn vaak hetzelfde als bij volwassenen. Er treden echter ook verschijnselen op die anders zijn. In vergelijking met volwassenen zijn de aanvallen vaak korter en treden ze op aan beide kanten van het hoofd. Het zieke gevoel en het overgeven kan vaak ontbreken.
  • Buikmigraine komt voornamelijk voor bij kinderen.
  • Veel voorkomende oorzaken bij kinderen zijn: overslaan van maaltijden, uitdroging en onrust en ontbreken van regelmaat. Bij een kind met migraine is het daarom belangrijk om regelmaat aan te brengen: in de maaltijden, het slapen en alle andere dagelijkse zaken. Zet kinderen er ook toe aan om veel te drinken.
  • Veel medicijnen voor volwassenen mogen NIET aan kinderen gegeven worden.
    • Over het algemeen kunnen Paracetamol en Ibuprofen wel gegeven worden. Aspirine NIET!
    • Om het ziek zijn tegen te gaan, is Domperidon geschikt voor kinderen van alle leeftijden. Prochloorperazine (Stemetil) is toegestaan voor kinderen ouder dan 12 jaar.
    • Triptanen zijn voor kinderen niet toegestaan. NIET gebruiken dus.

Migraine tijdens zwangerschap en borstvoeding

Het goede nieuws is, dat bij 2 op de 3 vrouwen met migraine de klachten tijdens zwangerschap en/of borstvoeding afnemen. 1 op de 20 vrouwen met migraine geeft echter aan dat de klachten erger worden als ze zwanger zijn.

Het slechte nieuws is, dat de meeste van de medicijnen die gebruikt worden bij behandeling van migraine niet ingenomen mogen worden door zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven.

  • Om de hoofdpijnklachten van migraine te verminderen:
    • Wordt Paracetamol het meest gebruikt. Dat is veilig tijdens de zwangerschap.
    • Is Ibuprofen soms geschikt, maar het mag tijdens de laatste 3 maanden van de zwangerschap niet meer gebruikt worden.
    • Kun je aspirine gebruiken, maar doe dat niet: als je zwanger wilt raken, in het begin van de zwangerschap en tijdens de laatste 3 maanden. Ook niet gebruiken tijdens borstvoeding.
    • Mag je als je zwanger bent GEEN triptanen gebruiken. Tijdens borstvoeding mag dat wel, maar alleen 12 tot 24 uur voor of nadat je voeding geeft.
  • Medicijnen, bedoeld om misselijkheid enzovoorts te bestrijden zijn niet toegestaan.
  • Medicijnen die migraine moeten voorkomen worden niet aangeraden tijdens zwangerschap of borstvoeding.