Mitraalklepstenose

Het hart – zo werkt het

Het hart heeft vier kamers – twee voorkamers (atria) en twee kamers (ventrikels). De wanden van deze ruimten bestaan grotendeels uit speciale hartspieren. Bij elke hartslag trekken de beide voorkamers samen om het bloed in de kamers te pompen. Er zitten eenrichtingskleppen tussen de voorkamers en de kamers en tussen de ventrikels en de grotere vaten die uit het hart naar het lichaam leiden. De kleppen zorgen ervoor dat het bloed in de juiste richting stroomt als de hartkamers samentrekken.

Wat is de mitraalklep?

De mitraalklep ligt tussen de linker hartkamer en de linker hartboezem. De klep heeft twee ‘slippen’ en biedt het bloed de gelegenheid om de linker hartboezem in te stromen als de linker hartkamer samentrekt. Trekt de linker hartboezem samen, dan sluit de mitraalklep en stroomt het bloed via de aortaklep in de aorta (de aorta is de hoofdslagader die het bloed naar het lichaam voert).

De slippen van de hartkleppen kunnen niet ‘binnenste buiten’ draaien, omdat ze worden tegengehouden door sterke peesdraden (de chordae tendineae). Deze peesdraden (niet getoond op de afbeelding) verankeren de slippen aan de binnenzijde van de hartboezem. Is de klep of de pees beschadigd, dan zal de werking soms niet goed meer zijn. Met een hartklepstoornis - mitraalstenose of mitralisregurgitatie (of beide) - als gevolg.

Wat is mitraalstenose?

Mitraalstenose betekent dat de mitraalklep niet voldoende opengaat. Ofwel: hij is vernauwd (stenose). Gevolg is dat er minder bloed van de linker hartkamer naar de linker hartboezem stroomt. Vervolgens wordt er dan ook minder bloed van de linker hartboezem naar de rest van het lichaam gepompt. Over het algemeen geldt, dat hoe groter de vernauwing, des te minder bloed doorstroomt en des te groter de problemen worden.

Wat zijn de oorzaken van mitraalstenose?

Reumatische hartziekte
In de meeste gevallen de oorzaak. Reumatische hartziekte is de algemene naam voor elk hartprobleem dat kan ontstaan na een periode van acuut reuma.

Acuut reuma volgt soms op een infectie met een bacterie, de streptokok. Het lichaam maakt antistoffen aan om de infectie te bestrijden. Bij sommige mensen vallen die antistoffen echter andere delen van het lichaam aan, en dan met name de mitraalklep. Gevolg is een ontsteking, waardoor de klep beschadigd kan raken en die nog jaren later problemen geeft, door verdikking en littekens.

Acuut reuma was heel gebruikelijk in de tijd voordat antibiotica werd uitgevonden. Tegenwoordig is het zeldzaam, maar het komt nog wel voor in ontwikkelingslanden.

Andere oorzaken
Die zijn zeldzaam. Voorbeelden:

  • Kalkafzetting in delen van de klep (vaak bij oudere mensen).
  • Bepaalde aangeboren hartafwijkingen (vaak onderdeel van een grotere afwijking).
  • Ontsteking van de hartklep (endocarditis).
  • Gevolg van diverse zeldzame ziektes.

Wat zijn de gevolgen van mitraalstenose?

Als de klep maar een klein beetje vernauwd is, dan zul je geen verschijnselen en/of problemen hebben. Is de stenose (vernauwing) ernstiger, dan zal de linker hartkamer meer moeite hebben om bloed door de vernauwde klep naar de linker hartboezem te pompen. Het gevolg is een meer druk in de linker hartkamer. De wanden van de linker hartkamer worden daardoor dikker (hypertrofie) en de hartkamer zet ook uit.

Als gevolg kan een opeenhoping van bloed (congestie) ontstaan in de bloedvaten die bloed naar de linker hartkamer brengen (de pulmonale bloedvaten (longvaten), die bloed van de longen naar het hart voeren). Bij een ernstige vernauwing kan een ‘terugstroom’ van het bloed optreden, waardoor het via alle bloedvaten door de longen als het ware ‘blijft staan’ in de rechter hartboezem, dit doet de druk in de longvaten toenemen (pulmonaire hypertensie).

Welke verschijnselen doen zich voor bij mitraalstenose?

Als er verschijnselen optreden, dan is dat meestal tussen je twintigste en vijftigste jaar (dat is tien tot twintig jaar nadat je als kind acuut reuma hebt gehad). De verschijnselen bestaan onder meer uit:

  • Kortademigheid. Begint meestal bij lichamelijke inspanning. Later, als de stenose erger wordt, zal het blijvend zijn. Het wordt veroorzaakt door de stuwing van het bloed in de longen.
  • Flauwvallen, duizeligheid en/of vermoeidheid. Als de hoeveelheid bloed die door de hartboezem gaat vermindert, dan zal ook de hoeveelheid bloed vanuit de linker hartboezem naar de rest van het lichaam afnemen.
  • Pijn op de borst (angina pectoris) zal optreden als de hoeveelheid bloed die door de kransslagader (de ader die de hartspier van bloed voorziet) stroomt afneemt.
  • Vaak komen luchtweginfecties voor.
  • Ophoesten van slijm met bloed kan het gevolg zijn van het  stuwen van bloed in de longen.

Welke complicaties kunnen optreden bij mitraalstenose?

De belangrijkste, mogelijk complicaties van mitraalklepstenose zijn:

  • In 40% van de gevallen zal atriumfibrilleren optreden. Het hart klopt daarbij op een snelle, onregelmatige manier. Dat wordt veroorzaakt, doordat de elektrische impulsen in de vergrote hartkamer niet goed meer werken. Die onregelmatige hartslag kan je nog meer uitputten dan je al bent. Zie ook het artikel ‘Atriumfibrileren’ voor meer informatie.
  • Er kan hartfalen optreden; of althans de kans daarop wordt een stuk groter. Vaak gaat dit gepaard met sterke kortademigheid en benauwdheid, vermoeidheid en het vasthouden van vocht op diverse plaatsen van het lichaam. Zie ook het artikel ‘Hartfalen’ voor meer informatie.
  • Er kan zich een bloedprop vormen in de vergrote linker hartkamer, die niet met elke hartslag wordt geleegd. Dat zal met name gebeuren als tegelijkertijd atriumfibrilleren optreedt. De bloedprop kan vanuit het hart in de bloedsomloop terechtkomen en vast komen te zitten in een bloedvat elders in het lichaam (bijvoorbeeld in de hersenen, waardoor een beroerte ontstaat).
  • Soms ontstaat een endocarditis: een ontsteking van de hartklep. (Beschadigde hartkleppen zijn bevattelijker voor infecties dan ‘gezonde’ hartkleppen). Tenzij direct behandeld kan endocarditis aanleiding geven tot ernstige lichamelijke situaties. Zie ook het artikel ‘Endocarditis’voor meer informatie.

Hoe wordt mitraalstenose ontdekt?

Bij een onderzoek met een stethoscoop hoort de dokter een afwijkend geluid over het hart, een hartruis. Die geruisen zijn afkomstig van het bloed dat door ‘verkeerde’ vaten stroomt, of door de afwijkende werking van de kleppen. De geluiden die optreden bij mitraalstenose zijn zó kenmerkend, dat er bijna geen twijfel kan zijn. Voor de bevestiging van de diagnose wordt meestal een hart echo (echocardiografie van het hart) gemaakt.

Gedetailleerde hartecho’s en andere hartonderzoeken kunnen de ernst van de aandoening laten zien.

Welke behandeling is mogelijk bij mitraalstenose?

Medicijnen
Lichte gevallen hoeven niet met medicijnen behandeld te worden. Hoewel medicijnen een vernauwde hartklep niet kunnen genezen, kunnen ze wel de gevolgen verlichten of complicaties tegengaan. Bijvoorbeeld:

  • ACE-inhibitoren (ACE-remmers) kunnen ervoor zorgen dat het hart minder hard hoeft te werken. Ze kunnen worden voorgeschreven om de gevolgen van hartfalen te onderdrukken.
  • Plastabletten helpen meestal als je kortademig bent. Ze zorgen ervoor dat de nieren meer urine aanmaken. Als gevolg daarvan zal een teveel aan bloed en vocht in de longen (of ergens anders in het lichaam) ook worden afgevoerd.
  • Anti-aritmica, medicijnen ter regulatie van je hartritme kunnen nodig zijn om je hartritme bij atriumfibrilleren onder controle te houden.
  • Vaak wordt bij atriumfibrilleren de bloedverdunner Marcoumar geadviseerd. Daardoor worden bloedpropjes voorkomen.

Opereren
In de meest ernstige gevallen is een operatie nodig. Daarvoor zijn er diverse mogelijkheden, afhankelijk van de precieze plaats en de ernst van de vernauwing.

  • Oprekken van de vernauwde klep. Een methode, waarbij geen open hartchirurgie nodig is. Het wordt ballondilatatie (ballonverwijding) genoemd en is in veel gevallen mogelijk. Het wordt gedaan, door een ballonkatheter via een ader of slagader (meestal in de lies) naar het hart te brengen. De punt van de katheter wordt in de opening van de mitraalklep geplaatst, waarna het ballonnetje wordt opgeblazen. De klep zal daardoor worden opgerekt en verwijd. Deze methode wordt vaak met succes toegepast.
  • Hartklepreparatie is in sommige gevallen mogelijk. Meestal wordt het gedaan via open hartchirurgie. Daarbij worden de oneffenheden, verdikkingen of littekens op de slippen afgeschraapt, om de klep weer het juiste formaat te geven.
  • Soms is hartklepvervanging nodig. Daarbij kan een kunststofklep of een bioprothese (vaak gemaakt van dierlijk weefsel, zoals kleppen van een varken) worden ingebracht.

In geval van een operatie zal de arts de beste methode voor jou met je bespreken.

Antibiotica om endocarditis te voorkomen
Meestal wordt bij chirurgische ingrepen als een cystoscopie (inwendig onderzoek van de plasbuis en de blaas.) of een coloscopie (kijkonderzoek van de binnenzijde van de dikke darm), of andere ingrepen waarbij (lichte) bloeding kan ontstaan, een korte antibioticakuur geadviseerd, omdat bij deze onderzoeken soms bacteriën in de bloedsomloop terecht kunnen komen. Met de antibiotica wordt onder meer voorkomen dat deze bacteriën endocarditis veroorzaken. Artsen die deze onderzoeken uitvoeren zullen daarom altijd vragen of je last hebt van een hartklepaandoening.

Tandheelkundige behandeling: Ook bij behandelingen door de tandarts wordt geadviseerd om kort vóór de behandeling een antibioticakuur te volgen. Om het risico op endocarditis te verlagen.

Deze richtlijn wordt wel eens in twijfel getrokken, maar het beleid blijft tot nu toe om voor ingrepen waarbij bloedvaten geraakt kunnen worden en waarbij met materiaal wordt gewerkt waardoor infectie kan ontstaan toch vooraf antibiotica te geven.

Wat is de prognose voor mensen met mitraalstenose?

Soms is de aandoening licht en geeft hij geen problemen. Doen zich wel verschijnselen voor, dan worden die met de jaren ernstiger. De snelheid waarmee dit gebeurt verschilt echter nogal eens. Met medicijnen kunnen de verschijnselen behandeld worden. Ze kunnen een vernauwing echter niet verhelpen. Operatief ingrijpen biedt vaak uitkomst, met goede resultaten. Zoals bij elke andere operatie, zijn ook deze methodes niet geheel en al van gevaar ontbloot. In een klein aantal gevallen kunnen bij de operatie complicaties optreden.