Ontsteking in dikke darm

Ook wel genoemd: 
Colitis Ulcerosa

Uitleg over de darm

De darm (gastrointestinaal systeem) is de lange buis die begint bij de mond en eindigt bij de anus.

Voedsel gaat via de slokdarm en de maag naar de dunne darm. De dunne darm heeft drie onderdelen – het duodenum (twaalfvingerige darm), het jejenum en het ileum. De dunne darm is waar het voedsel verteerd en geabsorbeerd wordt in de bloedbaan. Na de dunne darm verandert de structuur van de darm tot de dikke darm (colon en rectum).

Het colon absorbeert water, en bevat voedsel dat niet verteerd is zoals vezels. Dit gaat naar het laatste gedeelte van de dikke darm waar het opgeslagen wordt als feces.  Faeces (ontlasting) verlaat dan via de anus het lichaam.

Wat is colitis ulcerosa (CU)?

Colitis ulcerosa (CU) is een ziekte aan de dikke darm (het colon en rectum). Colitis betekent ‘ontsteking van het colon’.
Ulcerosa betekent dat er zweervorming kan ontstaan vaak op plekken waar de ontsteking zich bevindt. Een zweer ontstaat in de binnenkant van de darm die is beschadigd en waarbij het onderliggende weefsel is blootgelegd. Als je in de binnenkant van je darm kon kijken lijkt een zweer op een kleine rode krater aan de binnenkant van de darm. Zweren die voorkomen bij CU ontwikkelen zich in de dikke darm en kunnen gaan bloeden.
Deze ontsteking en zweren in de dikke darm veroorzaken veel voorkomende symptomen van diarree met  bloed- en slijmafscheiding.

Wie krijgt colitis ulcerosa?

De precieze cijfers voor alléén CU zijn in Nederland wat lastig aan te geven. Registratie vindt namelijk plaats op grond van de term ‘inflammatoire darmziekten’, dat wil zeggen ontstekingsziekten van de dikke darm. Dat omvat voornamelijk aandoeningen als CU maar ook de ziekte van Crohn. Tezamen komen inflammatoire darmziekten ongeveer bij 5-6 van de 1000 mensen voor in Nederland – dat aantal ligt voor vrouwen en mannen ongeveer gelijk. Het kan zich ontwikkelen op elke leeftijd maar meestal ontstaat het ergens tussen 15 tot 40 jaar. Ongeveer 1 op de 7 gevallen ontwikkelt zich bij mensen van boven de 60 jaar.

Wat veroorzaakt colitis ulcerosa?

De oorzaak is onbekend. CU kan iedereen treffen. Ongeveer 1 op de 5 mensen met CU hebben een naaste bloedverwant die ook CU heeft. Dus er is misschien een genetische factor. De gangbare theorie is dat sommige factoren het immuunsysteem ‘aanzetten tot’ ontsteking in de dikke darm bij mensen die genetisch vatbaar zijn om deze ziekte te ontwikkelen. De meest aannemelijke ‘trigger’ om CU te ontwikkelen is een bacterie of virus (ziektekiem). Maar het is niet duidelijk welke bacterie of virus de boosdoener is. Andere factoren die een aanval van CU kunnen veroorzaken zijn ontstekingsremmers, en de afname van het nicotinegehalte bij mensen die gestopt zijn met roken. Bij mensen waarvan bekend is dat ze CU hebben, is een belangrijke trigger tot een opvlamming een aanval van buikgriep (infectie van de darm) veroorzaakt door verschillende bacteriën.

Hoe verloopt colitis ulcerosa?

CU is een chronische, steeds terugkerende aandoening. Chronisch betekent dat het aanhoudend en langdurig is. Terugkerend betekent dat er soms aanvallen van symptomen zijn en dat er soms weinig tot geen klachten zijn. De ernst van symptomen en hoe vaak ze zich voordoen verschilt van persoon tot persoon. De eerste episode (aanval) van symptomen is vaak de ergste.

CU begint in de meeste gevallen bij het rectum. Dit veroorzaakt een proctitits, dit betekent ‘een ontsteking van het rectum’. In sommige gevallen treft het alleen het rectum en niet het colon. Tussen de aanvallen helen ontstoken gebieden van het colon en rectum en gaan de klachten weg. De ernst van de aanval kan geclassificeerd worden als licht, matig of ernstig:

  • Licht – je hebt minder dan vier keer ontlasting per dag, met of zonder bloed. Je voelt je over het algemeen niet ziek. (‘geen systemische klachten’).
  • Matig – je hebt vier tot zes keer ontlasting per dag en je voelt je lichtelijk onwel (‘minimale systemische klachten’).
  • Ernstig – je hebt meer dan zes keer ontlasting per dag, gemengd met bloed. Je voelt je ook over het algemeen niet goed met meer ‘systemische klachten’ zoals koorts, hoge hartslag, bloedarmoede, etc.

Ongeveer de helft van de mensen met CU hebben lichte onregelmatige symptomen. De andere helft heeft meer frequente aanvallen met matige of ernstige symptomen. Gedurende een aanval ontwikkelen sommige mensen geleidelijk (in enkele weken) symptomen. Bij anderen ontwikkelen de symptomen snel – in een paar dagen tijd.

 

Kanker

Het risico om colonkanker te krijgen is verhoogd als je CU hebt (hierover later meer details).

Colitis ulcerosa en colonkanker

De kans op het ontwikkelen van kanker in de dikke darm (colon) is hoger dan gemiddeld bij mensen die CU al een aantal jaren hebben. Het risico op kanker is hoger als je frequente aanvallen heb die de gehele dikke darm treffen. Berekend is dat 10% van de mensen die CU langer dan 20 jaar hebben en waarbij het grootste deel van hun dikke darm is getroffen, kanker zal ontwikkelen.

Vanwege dit risico worden mensen met CU meestal geadviseerd om hun dikke darm vaak te laten onderzoeken als ze ongeveer 8-10 jaar CU hebben. Dit houdt in dat er zo nu en dan in de dikke darm wordt gekeken met een flexibele telescoop (coloscoop). Je specialist zal je precies aangeven hoe vaak je dit onderzoek moet laten doen. Meestal wordt er elke drie jaar een coloscopie gedaan bij mensen die 10-20 jaar CU hebben, elke twee jaar bij mensen die 20-30 jaar CU hebben, en jaarlijks bij mensen die meer dan 30 jaar CU hebben. Maar er zijn uitzonderingen op deze ‘vuistregels’ dus vraag advies.

In de meeste gevallen worden er veranderingen gevonden bij biopsie (kleine weefselmonsters) die genomen zijn tijdens een coloscopie lang voordat er kanker ontstaat. (Dit is een vergelijkbaar principe bij het baarmoederhalsonderzoek bij vrouwen). Als er veranderingen gevonden worden, wordt chirurgie geadviseerd om de dikke darm te verwijderen om te voorkomen dat er zich kanker ontwikkelt.

Recente onderzoeken geven aan dat het risico op kanker afneemt bij mensen die regelmatig en gedurende lange tijd aminosalicylaten gebruiken (zie boven). In een onderzoek blijkt het risico om colonkanker te ontwikkelen met 75% verminderd bij mensen die regelmatig mesalazine innamen.

Wat zijn inflammatoire darmziekten?

Wanneer dokters het hebben over een ‘inflammatoire darmziekte’ hebben ze het meestal over CU of over de ziekte van Crohn. Beide aandoeningen kunnen ontsteking van de dikke darm veroorzaken met op elkaar lijkende symptomen zoals bloederige diaree, etc. Alhoewel zowel de symptomen als de behandeling gelijk zijn, zijn er tussen deze aandoeningen verschillen. De ontsteking bij CU is vaak net aan de binnenkant van de darm (slijmvlies), terwijl de ontsteking bij de ziekte van Crohn zich in de gehele darmwand kan uitbreiden. Ook treft CU alleen de dikke darm terwijl de ziekte van Crohn overal in de darmen kan optreden. Zie de aparte folder genaamd ‘De ziekte van Crohn’ voor meer details.

Desalniettemin kan ongeveer 5% van de mensen met een ‘inflammatoire darmziekte’ die alleen het colon betreft, niet ingedeeld worden bij CU, noch bij de ziekte van Crohn. Dit omdat ze kenmerken hebben van beide aandoeningen. We noemen dit soms daarom ‘niet te differentiëren’ colitis.

Noot: Inflammatoire darmziekte wordt soms afgekort als ‘IBD’ (inflammatory bowel disease). Dit is niet hetzelfde als ‘IBS’ wat staat voor irritable bowel syndrome (spastische darm) – een heel andere ziekte.