Ontsteking van de keelamandelen

Ook wel genoemd: 
Tonsillitis

Wat zijn amandelen, en wat is een amandelontsteking?

Amandelen zijn amandelvormige orgaantjes die bestaan uit zacht klierachtig weefsel. Ze zijn deel van het immuunsysteem. Je hebt twee amandelen: één aan elke kant achter in de keel. 

Een tonsillitis is een infectie (ontsteking) van de amandelen. Daarbij is een zere keel het meest voorkomende verschijnsel (symptoom). Verdere klachten kunnen zijn: hoesten, koorts, hoofdpijn, je ziek voelen, je moe voelen, slikken pijnlijk vinden en (flink) gezwollen halsklieren. De amandelen kunnen opzwellen en rood worden. Pus kan verschijnen als witte stipjes op de amandelen. Symptomen worden meestal erger na 2-3 dagen en gaan daarna geleidelijk weg, meestal binnen een week.

Wat is de behandeling voor een tonsillitis?

  • Niet behandelen is een optie. Veel amandelinfecties verlopen mild en worden snel beter. Is de ontsteking veroorzaakt door een virus, dan vindt sowieso meestal geen behandeling plaats. In elk geval hebben antibiotica bij deze vorm van ontsteking geen zin.
  • Genoeg water drinken. Het is verleidelijk om niet veel te drinken als het pijnlijk is om te slikken. Als je niet veel drinkt, kun je snel uitdrogen, vooral als je ook koorts hebt. Uitdroging kan hoofdpijnen en moeheid erger maken.
  • Paracetamol en Ibuprofen verminderen keelpijn, hoofdpijn en koorts. Om de symptomen minimaal te houden, is het verstandig om een regelmatige dosis te nemen. Neem bijvoorbeeld viermaal per dag Paracetamol tot de symptomen verminderen. 
  • Spoel- (hoest-)drankjes voor de keel, hoesttabletten, en sprays gebruiken. Deze producten, te koop bij de drogist, kunnen helpen om een zere keel te verzachten. Ze bekorten de ziekte niet, maar helpen wel de symptomen te verminderen.

Heb ik antibiotica nodig?

Meestal niet. De meeste keel- en amandelontstekingen worden veroorzaakt door virussen, maar er kan ook sprake zijn van infectie door bacteriën. Zonder tests is het meestal niet mogelijk om te zeggen of het een virale of een bacteriële infectie is. Antibiotica doden bacteriën, maar doden geen virussen. Maar zelfs als een bacterie de oorzaak is van een amandel- of keelinfectie, maakt een antibioticum in de meeste gevallen niet veel verschil. Het kan de duur van de klachten bij een deel van de patiënten bekorten met 24-48 uur – maar in de praktijk ben je met antibiotica ongeveer even lang ziek als zonder antibiotica. Je immuunsysteem ontdoet zich in principe zelf van deze infecties binnen een paar dagen, of de oorzaak nu een virus is of een bacterie. Ook kunnen antibiotica soms bijwerkingen veroorzaken, zoals diarree, uitslag en buikpijnen. Vandaar dat de meeste dokters meestal geen antibiotica voorschrijven bij een amandelontsteking of zere keel.

Een antibioticum kan geadviseerd worden in bepaalde situaties. Volgens de standaard werkwijze voor huisartsen (NHG-standaard) worden antibiotica wel voorgeschreven bij een ernstige infectie die niet vermindert na enkele dagen, of bij een verhoogd risico op complicaties. Ook worden antibiotica gegeven als je immuunsysteem niet naar behoren werkt (bijvoorbeeld als je milt is verwijderd, als je chemotherapie ondergaat, etc.)

Zaken om op te letten

In bijna alle gevallen gaat een tonsillitis of een keelontsteking over zonder restklachten.  Maar soms kan een ontsteking van de amandelen doorzetten en complicaties veroorzaken. Ook is een zere keel of tonsillitis soms het gevolg van een ongebruikelijke maar ernstigere ziekte.

Daarom is het belangrijk op de volgende zaken te letten:

Mogelijke complicaties

Soms kan de infectie zich van de amandelen uitbreiden naar de omliggende weefsels. Met als gevolg bv een oorinfectie, een sinusinfectie (sinusitis = holte-ontsteking) of een ontsteking van de borst.

Besmettelijke klierkoorts (de ziekte van Pfeiffer ofwel ‘kissing disease)

Pfeiffer wordt veroorzaakt door een virus (het Epstein-Barr virus). Het kan een ernstige keelontsteking met tonsillitis veroorzaken met andere symptomen. Zie de aparte folder genaamd ‘Klierkoorts’ voor meer details.

Peritonsillair abces

Dit komt niet zo vaak voor, maar soms ontwikkelt zich een abces (ophoping van pus) naast een amandel als gevolg van een bacteriële infectie. Meestal ontstaat dit eenzijdig. Soms ontstaat aansluitend een amandelontsteking maar dat hoeft niet altijd.  De amandel aan de besmette kant kan gezwollen zijn of er normaal uitzien, maar wordt door het abces ernaast richting de middellijn (richting de huig) geduwd. Zo’n peritonsillair abces is zeer pijnlijk en kan er voor zorgen dat je je heel ziek voelt. Het wordt behandeld met antibiotica, maar ook moet de pus vaak weggehaald worden met een kleine operatie.

Niet-infectieuze oorzaken van een pijnlijke of gezwollen amandel

Deze zijn zeldzaam. Bijvoorbeeld amandelkanker is zeldzaam, maar pijn kan het eerste symptoom zijn.

In de regel is het advies: ga naar een dokter als de symptomen van amandelontsteking ernstig of ongebruikelijk zijn, of als ze niet verminderen na 3-4 dagen. Meer in het bijzonder: zoek snel medische hulp als je moeilijkheden met adem halen krijgt, hoge koorts krijgt, ijlt, een schorre stem krijgt, ernstige keelpijn krijgt of slikproblemen.

Moet ik mijn amandelen laten verwijderen?

Het verwijderen van de amandelen kan een optie zijn als je vaak en ernstige last hebt van tonsillitis. In vaktermen spreken we dan van recidiverende (telkens terugkerende) tonsillitis. Dit is zoiets als vijf keer of meer per jaar. Ben je ook telkens heel ziek van de tonsillitis dan is operatie ook een overweging. De waarde van het verwijderen van de amandelen is wat onduidelijk Keelinfecties worden niet voorkomen als de amandelen verwijderd worden. Ontstekingen van de amandelen natuurlijk wel. Vaak mindert na verwijderen van de amandelen wel het aantal keelinfecties en ook verlopen ze vaak minder heftig.

Het verwijderen van de amandelen gebeurt door middel van een operatie. De ingreep is relatief klein en zonder veel risico. Soms echter treedt een bloeding op in de keel tijdens of ná de operatie. Daar wordt altijd goed op gelet en de kans erop is erg klein.