Ontsteking van de teelbal en/of bijbal

Ook wel genoemd: 
Epididymo-orchitis

Wat is epididymo-orchitis?

  • Epididymitis is een ontsteking van de epididymis (de bijbal, vlak naast de testikels – of teelballen – die mede zorgt voor de productie van sperma).
  • Orchitis betekent: ontsteking aan de teelbal.

Omdat de teelbal en de bijbal zo dicht bij elkaar liggen, is het vaak moeilijk om aan te geven welke van de twee ontstoken is en of ze niet allebei ontstoken zijn. Daarom wordt vaak de term epididymo-orchitis gebruikt.

Wat veroorzaakt epididymo-orchitis?

Bijna altijd is een infectie de oorzaak. Aanleiding tot zo’n infectie kan zijn:

Een eerdere infectie aan de urinewegen
Bacteriën zoals de E. coli kunnen soms hun weg vinden via de zaadleider en zo een epididymo-orchitis veroorzaken. Dat kan op elke leeftijd gebeuren, maar is de meest voorkomende oorzaak bij mannen boven de 35. Dat komt omdat als je ouder wordt de urinestroom eerder geblokkeerd kan raken door een grotere prostaat of door een vernauwing van de plasbuis. Zo’n gedeeltelijke ‘blokkade’ is vaak aanleiding tot een urineweginfectie.

Seksueel overgedragen aandoening (SOA)
Dit is de meest voorkomende oorzaak van epididymo-orchitis bij jongere mannen (maar het kan de oorzaak zijn bij elke seksueel actieve man). Meestal gaat het samen met chlamydia en gonorroe. Bij mannen zullen deze infecties bijna altijd voor een ontsteking van de urethra (plasbuis) zorgen, wat vervolgens tot een urethritis (ontsteking van de plasbuis) leidt. Soms zal de infectie verder gaan en via de zaadleider uiteindelijk de teelbal en/of de bijbal bereiken en deze infecteren.

Het bofvirus
Vroeger was dit een van de meest voorkomende oorzaken van epididymo-orchitis. De besmetting met het bofvirus zorgt met name voor een zwelling van de speekselklieren. Bij  jongens kan het in ongeveer 20% van de gevallen ook leiden tot epididymo-orchitis. Het virus verspreidt zich namelijk via de bloedbaan naar de teelballen.
Tot 1987 belandden elk jaar 300 tot 800 kinderen en volwassenen in het ziekenhuis met hersenvliesontsteking veroorzaakt door de bof. Daarom is in dat jaar de vaccinatie tegen de bof opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Deze geeft bij meer dan 95% van de ingeënte mensen persoonlijke bescherming óók tegen epididymo-orchitis. Tegenwoordig komt deze aandoening dan ook bijna niet meer voor.

Een operatie aan de prostaat of urineleider
Soms komt hierdoor een bacterie in de plasbuis – en vervolgens in de testikels – terecht. Epididymo-orchitis was ooit een veel voorkomende complicatie van prostaatoperaties. Door de huidige operatietechnieken is dat sterk afgenomen.

Ongewone oorzaken
Heel soms kan een andere infectie, op een andere plaats in het lichaam, leiden tot epididymo-orchitis. De bacterie komt dan via de bloedbaan bij de teelballen terecht. Voorbeelden van zo’n zeldzame oorzaak zijn tuberculose en brucellose (de ziekte van Bang). Ook schistosomiasis (een tropische parasitaire infectieziekte, ook wel bilharzia genoemd) kan epididymo-orchitis veroorzaken.
Een andere zeldzame oorzaak is de ziekte van Behçet, waarbij de teelballen ontstoken kunnen raken. Tenslotte kan ook een beschadiging aan het scrotum leiden tot epididymo-orchitis.

Wat zijn de verschijnselen van epididymo-orchitis?

De verschijnselen (en de klachten) doen zich vaak al een dag na de infectie voor. De aangetaste teelballen en/of bijballen zullen snel sterk opzwellen, de balzak wordt groter, gevoeliger en rood. Dit alles kan zeer pijnlijk zijn. Zoals bij elke ontsteking, zal dit alles gepaard gaan met koorts en een ziek gevoel.

Is epididymo-orchitis het gevolg van een andere infectie, dan kunnen er zich nog meer verschijnselen voordoen. Bij een urineweginfectie, bijvoorbeeld, pijn tijdens het plassen; bij een infectie aan de plasbuis zal er regelmatig afscheiding uit de penis komen, enzovoorts.

Zijn er onderzoeken (en testen) nodig?

Zoeken naar bacteriën
Vaak wordt een urineonderzoek gedaan, als een infectie aan de urinewegen de oorzaak lijkt. Bestaat het vermoeden van een seksueel overdraagbare infectie, dan zal de arts een uitstrijkje van de urineleider maken. Ook partners en/of anderen waarmee je seksueel contact hebt gehad zullen onderzocht moeten worden.

Lees ook de aparte artikelen over urethritis (ontsteking van de plasbuis), gonorrhoea en chlamydia.

Onderzoek aan de urinewegen
Lijkt een ontsteking aan de urinewegen de veroorzaker, dan wordt mogelijk inwendig onderzoek aan de plasbuis of de blaas gedaan.

Lees ook de aparte artikelen over ’Infecties aan de urinewegen bij mannen’ en ’Infecties aan de urinewegen bij kinderen’.

Hoe wordt epididymo-orchitis behandeld?

Over het algemeen wordt een kuur met antibiotica voorgeschreven. Dat werkt meestal goed. Binnen een paar dagen is de pijn verdwenen. De zwelling kan echter nog wel ongeveer een week duren. Voor welke antibiotica gekozen wordt, is afhankelijk van de infectie die epididymo-orchitis veroorzaakt.

Wordt epididymo-orchitis veroorzaakt door een seksueel overgebrachte infectie, dan moet elk seksueel contact vermeden worden, totdat de behandeling volledig is afgerond. Seksuele partners zullen ook onderzocht moeten worden en krijgen vaak ook antibiotica voorgeschreven.

Antibiotica doodt geen virussen. Bij een virusinfectie, zoals de bof, wordt dan ook geen antibiotica voorgeschreven.

Pijn kan worden bestreden door pijnstillers en door het dragen van aangepaste (onder)kleding, die niet te strak zit.

Welke extra klachten kan epididymo-orchitis opleveren?

De meeste mensen genezen volledig en hebben geen extra klachten. Soms komen echter klachten voor als:

  • Een abces (een opeenhoping van pus, veroorzaakt door de ontsteking) in het scrotum (de balzak). Soms is een kleine operatie nodig om de pus te verwijderen.
  • Verminderde vruchtbaarheid in de aangetaste teelbal, met name als de ontsteking is veroorzaakt door de bof.
  • De ontsteking komt regelmatig (chronisch) terug.
  • Heel zeldzaam is het afsterven van weefsel in het scrotum (gangreen, necrose of koudvuur). Dat weefsel zal dan operatief verwijderd moeten worden.