Ontstoken hartspier

Ook wel genoemd: 
Myocarditis

Wat veroorzaakt myocarditis en bij wie treedt het op?

Myocarditis is een ontsteking van de myocardium, ofwel de hartspier. Het kan bij iedereen, op elke leeftijd optreden. Er zijn diverse oorzaken waarvan er veel licht en een aantal ernstig zijn. Daaronder vallen:

Virusinfectie
Virusinfecties kunnen overal in het lichaam ontstaan. Ook aan de hartspier. Myocarditis kan zich samen met, maar meestal vlak na, een virale keel- of luchtwegontsteking ontwikkelen. De meeste virussen worden door het immuunsysteem van het lichaam goed bestreden. Ook veel gevallen van virale myocarditis zijn binnen een week over.

In Nederland worden de meeste gevallen van virale myocarditis veroorzaak door het Coxsackie-B virus of door adenovirussen.
Heel zelden wordt het door andere virussen veroorzaakt (zoals griepvirussen, Eppstein-Barr virus, virussen die hepatitis A of B geven, rubellavirus (mazelen), bofvirus, varicellavirus , gele koortsvirus, Dengue-virus etc.).

Soms zal de ontsteking in het hart langer duren dan de andere ontstekingsverschijnselen. Het virus lijkt weg te zijn, maar het immuunsysteem kan ‘overreageren’ en juist een ontsteking veroorzaken langere tijd in het hart aanwezig blijft.

Onbekende oorzaak (‘idiopatische myocarditis’)
Bij veel mensen met myocarditis wordt de oorzaak niet gevonden. Meestal zal het – ook al kan een onderzoek daarover geen duidelijkheid geven – toch een virusinfectie zijn.

Andere oorzaken
Deze komen bijna niet voor. Het betreft:

  • Andere soorten infecties. Het hart kan soms een bacteriële infectie oplopen, of besmet worden door een schimmel of een parasiet. Bijvoorbeeld:
    • De Ziekte van Chagas.  Ook wel Amerikaanse trypanosomiasis of Zuid-Amerikaanse trypanosomiasis genoemd. Deze tropische ziekte is een infectie, veroorzaakt door een protozoön genaamd Trypanosoma cruzi. Het wordt vaak overgebracht via een insectensteek. Het is wereldwijd de voornaamste oorzaak van myocardits, maar komt in Nederland praktisch niet voor. Meestal ontwikkelt de myocarditis zich vele jaren na de eigenlijke infectie. Het zorgt voor een ernstige beschadiging van het hartweefsel en kan leiden tot zwaar hartfalen
    • Ziekte van Lyme. Een infectie veroorzaakt door een bacterie, genaamd Borrelia burgdorferi. Meestal overgebracht door de beet van een teek
  • Reuscel myocarditis. Een zeldzame vorm, waarbij de naam is afgeleid van de afwijkende cellen die zich in het hart ontwikkelen. De oorzaak is niet bekend en het komt met name voor bij mensen met een grotere thymus (zwezerik), systemische lupus erythematosus (SLE ) of een overactieve schildklier
  • Zeldzame bijwerkingen van medicijnen of van diverse aandoeningen
  • Andere ‘beschadigende factoren’. Bijvoorbeeld beschadigingen aan het hart door overvloedig alcoholgebruik, straling, bepaalde chemische stoffen en gifstoffen
  • Afweerverschijnselen na een harttransplantatie

Wat zijn de verschijnselen van myocarditis?

De verschijnselen zijn afhankelijk van de oorzaak en de ernst van de ontsteking. De meeste mensen met een virale myocarditis krijgen geen hartgerelateerde verschijnselen. Een hartontsteking kan gezien worden aan afwijkingen op een hartfilmpje (ECG, zie hieronder). Als verschijnselen zich voordoen, dan kunnen ze bestaan uit:

  • Pijn op de borst
  • Koorts
  • Een snelle hartslag (sneller dan normaal bij koorts)
  • Een onregelmatige hartslag
  • Vermoeidheid
  • Kortademigheid.

Wat zijn mogelijke complicaties?

Problemen kunnen ontstaan als de hartspier door de ontsteking wordt beschadigd of als het geleidingssysteem van het hart beschadigd raakt. Deze problemen kunnen zich snel ontwikkelen na een van de hierboven omschreven verschijnselen. In sommige gevallen treden ze plotseling op, zonder eerste verschijnselen (bijvoorbeeld bij de Ziekte van Chagas). Mogelijk wijzen de optredende problemen er pas op dat je – zonder dat je het wist – eerder een myocardits hebt gehad.

Mogelijke complicaties zijn:

  • Plotseling het bewustzijn verliezen (syncope of flauwvallen)
  • Aritmie (abnormaal snelle, langzame of onregelmatige hartslag)
  • Hartproblemen die leiden tot kortademigheid, dikke benen en vermoeidheid (zie apart artikel Hartproblemen).

Hoe wordt myocarditis vastgesteld?

De verschijnselen zullen bij de dokter het vermoeden van een myocarditis oproepen. In dat geval wordt vaak een hartfilmpje (ECG) gemaakt. De elektrische activiteit van het hart wordt dan bekeken. Uit een röntgenfoto of echo van je hart kan blijken dat je hart groter is dan normaal. Ook zullen er meestal een paar bloedonderzoeken gedaan worden om te kijken of een virusinfectie misschien de oorzaak is.

Bij sommige mensen is een endomyocardiale biopsie nodig. Daarbij wordt een klein stukje hartweefsel afgenomen en onderzocht op de oorzaak van de myocarditis. Er wordt tevens gewerkt aan nieuwe onderzoeken die nog gevoeliger zijn en precies kunnen aangeven welk virus verantwoordelijk is.

Hoe wordt myocarditis behandeld?

Dat zal afhankelijk zijn van de oorzaak en de ernst. Vaak wordt in het begin veel bedrust aanbevolen. Ook mag je minstens 6 maanden niet sporten of andere zware lichamelijke activiteiten doen die de hartspier belasten. Met pijnstillers worden pijn en koorts bestreden.

De virusinfectie kan niet met een behandeling genezen worden. Bij de meeste mensen zal hij echter ook zonder enige behandeling binnen ongeveer een wek verdwijnen.

Vroeger is wel geprobeerd om corticosteroïden te gebruiken. Het is echter nooit echt bewezen dat dit helpt, behalve bij reuscel myocarditis. Er wordt uitgebreid gezocht naar andere en betere behandelmethodes.

Bij meer ongebruikelijke oorzaken, of als zich complicaties voordoen, kunnen andere behandelingen nodig zijn. Bijvoorbeeld:

  • Medicijnen om hartfalen of onregelmatige hartslag te behandelen
  • Een pacemaker als zich bepaalde hartritmestoornissen voordoen
  • Antibiotica als de oorzaak een bacteriële infectie is
  • Corticosteroïden bij reuscel myocarditis
  • Stoppen met alcohol (als alcohol de oorzaak is)

Wat is de prognose?

In de meeste gevallen verdwijnt een virale myocarditis vanzelf en treden er geen extra problemen op. Meestal zullen de klachten slechts een paar dagen of weken aanhouden. Sommige soorten virale infecties moeten evenwel zeer serieus genomen worden, omdat ze ernstige ontstekingen en problemen kunnen opleveren.

De meeste problemen doen zich voor bij de ongebruikelijke oorzaken van myocarditis. Soms gaat de infectie wel weg, maar blijft een ernstige beschadiging in het hart achter. Het hart werkt daardoor mogelijk niet meer goed en je zult voor langere tijd behandeld moeten worden (bijvoorbeeld met medicijnen).

In sommige gevallen is de infectie en de schade aan het hart zo ernstig, dat alleen een harttransplantatie nog uitkomst kan bieden.