Wat zijn de oorzaken van kanker?

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de cellen in het lichaam. Het lichaam is opgebouwd uit miljoenen kleine cellen.Verschillende delen van het lichaam zoals organen, botten, spieren, huid en bloed zijn samengesteld uit verschillende gespecialiseerde cellen. Alle cellen hebben een celkern, die genen bevat die samengesteld zijn uit DNA. De genen beheren de functies van de cel.

Er zijn veel verschillende soorten cellen in het lichaam en veel verschillende soorten kanker die ontstaan uit die verschillende soorten cellen. Wat alle vormen van kanker met elkaar gemeen hebben, is dat de kankercellen abnormaal zijn en zich buitensporig gaan vermenigvuldigen.

Wat zijn de oorzaken van kanker?

Elke tumor begint bij één abnormale cel. Wat lijkt te gebeuren is dat bepaalde vitale genen die bepalen hoe cellen zich delen en vermenigvuldigen, zijn beschadigd of gewijzigd. Dit maakt de cel abnormaal. Als de abnormale cel overleeft, kan deze zich buiten proportie vermenigvuldigen tot een kwaadaardige tumor.

We hebben allemaal een risico op het ontwikkelen van kanker. Veel tumoren ontwikkelen zich zonder duidelijke reden. Er zijn echter bepaalde risicofactoren bekend die de kans vergroten dat één of meer cellen abnormaal wordt/worden wat leidt tot kanker. Die risicofactoren zijn onder andere:

Chemische carcinogenen (kankerverwekkende stoffen)
Kankerverwekkend is iets (chemische stof, straling, etc.) wat schade aan een cel kan aanrichten en ervoor kan zorgen dat de kans dat de cel maligne ontaardt (een kwaadaardige cel wordt) toeneemt. In zijn algemeenheid eldt dat: hoe groter de blootstelling aan een kankerverwekkende stof, hoe groter het risico op maligne ontaarding. Bekende voorbeelden van kankerverwekkende stoffen zijn:

  • Tabaksrook. Indien je rookt heb je meer kans op het ontwikkelen van kanker aan de longen, mond, keel, slokdarm, blaas of alvleesklier.Van roken wordt gedacht dat het ongeveer een kwart van alle tumoren veroorzaakt. Ongeveer 10% van de rokers sterft aan longkanker. Hoe zwaarder je rookt, hoe groter het risico. Als je stopt met roken, daalt je risico aanzienlijk.
  • hemische stoffen zoals asbest, benzeen, formaldehyde, etc. Dit zijn stoffen die vooral op werkplekken voorkomen, maar niet altijd. Als je hiermee zonder bescherming hebt gewerkt of mee in aanraking bent geweest heb je een verhoogd risico op het ontwikkelen van bepaalde tumoren. Zo is een mesothelioom (tumor van de longvliezen) gerelateerd aan vroegere blootstelling aan asbest.

Leeftijd
Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op het ontwikkelen van een kanker. Dit is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat met het voortgaan van de tijd een opeenstapeling van schade aan de cellen in het lichaam optreedt. Ook wordt de lichaamseigen afweer en weerstand tegen abnormale cellen minder goed als je ouder wordt. Zoals het vermogen om beschadigde cellen te herstellen. En het immuunsysteem wat abnormale cellen kan vernietigen kan minder efficiënt worden als je ouder wordt. Zo kan een beschadigde cel uiteindelijk overleven en zich vermenigvuldigen tot een tumor. De meeste tumoren ontwikkelen zich bij oudere mensen.

Leefstijlfactoren
Voeding en andere leefstijlfactoren kunnen het risico op het ontwikkelen van een maligne (kwaadaardige) tumor verhogen of verlagen. Bijvoorbeeld:

  • Als je veel groenten en fruit eet, heb je een verlaagd risico op het ontwikkelen van bepaalde kankers. De precieze wijze waarop ze beschermen tegen kanker is niet helemaal duidelijk. Deze voedingsmiddelen zijn rijk aan vitaminen en mineralen en bevatten ook chemische stoffen bekend als antioxidanten. Zij kunnen beschermen tegen de schadelijke chemische stoffen die in het lichaam terechtkomen. We zouden allemaal ten minste vijf porties groenten en fruit per dag moeten eten (sommige deskundigen adviseren zelfs meer).
  • Het eten van te veel vet voedsel verhoogt eventueel het risico op het ontwikkelen van bepaalde kankers.
  • Het risico op het ontwikkelen van bepaalde vormen van kanker wordt vergroot door: obesitas, gebrek aan regelmatige lichaamsbeweging en het drinken van veel alcohol.

Straling
Straling is een kankerverwekkende stof. De blootstelling aan radioactieve stoffen en nucleaire neerslag kan het risico op leukemie en andere kankers vergroten. Te veel blootstelling aan de zon en verbranding (straling van UVA en UVB) verhogen het risico op huidkanker. Hoe groter de dosis straling, hoe groter het risico op het ontwikkelen van kanker. Het risico van kleine doses, zoals van een röntgenfoto is zeer klein – toch wordt altijd opgelet dat je niet teveel röntgenstraling toegediend krijgt en worden niet nodeloos röntgenfoto’s gemaakt.

Infectie
Sommige virussen worden gerelateerd aan bepaalde kankers. Bijvoorbeeld mensen met een hardnekkige infectie met het hepatitis B-virus of het hepatitis C-virus hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van kanker van de lever. Een ander voorbeeld is het verband tussen het menselijk papilloma-virus (HPV-virus) en baarmoederhalskanker. De meeste (wellicht alle) vrouwen die baarmoederhalskanker ontwikkelen, zijn op enig moment in hun leven geïnfecteerd met een stam (sub-type) van het HPV-virus. Maar de meeste virussen en virale infecties zijn niet gekoppeld aan kanker.

Immuunsysteem
Mensen met een slecht werkend immuunsysteem hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van bepaalde kankers. Bijvoorbeeld, mensen met aids, of mensen immunosuppressieve therapie ondergaan (cytostatica bv.).

Genetische samenstelling
Sommige kankers hebben een sterke genetische link. Bij bepaalde tumoren die bij kinderen voorkomen is het abnormale gen (of genen) dat ertoe kan leiden dat een cel abnormaal en kwaadaardig wordt, erfelijk. Andere vormen van kanker kunnen een genetische factor hebben die minder duidelijk is. Het kan zijn dat bij sommige mensen de genetische samenstelling ervoor zorgt dat ze minder bestand zijn tegen het effect van kankerverwekkende stoffen of andere factoren, zoals voeding.

De meeste kankers zijn waarschijnlijk te wijten aan een combinatie van factoren Niet iedereen die in contact komt met een carcinogeen of een ongezonde leefstijl heeft, zal kanker ontwikkelen. Niet alle rokers ontwikkelen longkanker. In feite zijn we waarschijnlijk allemaal een groot deel van ons leven blootgesteld aan lage doses kankerverwekkende stoffen. Het lichaam heeft bepaalde mechanismen die ons kunnen beschermen tegen de ontwikkeling van kanker. Er wordt bijvoorbeeld gedacht dat veel cellen die zijn beschadigd door kankerverwekkende stoffen, zich zelf kunnen herstellen. Ook het lichaamseigen immuunsysteem kan sommige typen abnormale cellen vernietigen, voordat ze zich vermenigvuldigen tot een tumor. Misschien kan een kankerverwekkende stof alleen schade aanrichten aan één gen, en moeten twee of meer genen beschadigd of veranderd zijn wil een buitensporige celdeling (vermenigvuldiging) gaan plaatsvinden.

In veel gevallen is het waarschijnlijk dat een combinatie van factoren, zoals genetische samenstelling, de blootstelling aan een carcinogenen, leeftijd, voeding, de kracht van je immuunsysteem, etc, een rol spelen in het abnormaal worden van een cel, en hem aan te zetten tot ongebreidelde vermenigvuldiging tot een kanker.