Open been

Ook wel genoemd: 
Veneuze been ulcera

Wat is een beenulcus?

Het is een huidzweer (ulcus = zweer) waar een gedeelte van de huid is afgebroken waardoor je het onderliggende vlees ziet liggen. Beenulcera zijn de meest voorkomende vorm van huidzweren. Ze ontstaan vooral net boven de enkel. Ze komen meestal voor bij oudere mensen, vaker bij vrouwen. Ongeveer 2% van de mensen ontwikkelt op enig moment een ulcus aan de benen. Beenulcera kunnen pijnloos zijn, maar sommigen zijn pijnlijk. Zonder behandeling kan een beenulcus groter worden en problemen veroorzaken in het been.

(Niet-veneuze huidulcera komen minder vaak voor. Bijvoorbeeld een ulcus kan veroorzaakt worden door een slechte bloedcirculatie als gevolg van vernauwing van bloedvaten in de benen, problemen met de zenuwen die de huid voorzien, of andere problemen. De behandeling van niet-veneuze ulcera verschilt van die van veneuze ulcera).

De rest van deze bijsluiter heeft alleen betrekking op beenulcera.

Wat zijn de oorzaken van beenulcera?

De oorzaak van het probleem is de toegenomen druk van het bloed in de venen (aderen, bloedvaten die het zuurstofarme bloed vanuit het been terugvoeren naar het hart) van het onderbeen. Dit veroorzaakt dat vloeistof gaat 'doorsijpelen' vanuit de aderen naar onder de huid. Dit veroorzaakt zwelling, verdikking, en schade aan/van de huid. De beschadigde huid kan uiteindelijk afbreken tot een zweer.

De toegenomen druk van het bloed in de beenaderen is te wijten aan het verzamelen van bloed in de kleinere aderen direct onder de huid.  Het bloed lijkt zich op te hopen en te klonteren  omdat de kleppen in de grotere aderen zijn beschadigd. De kleppen kunnen worden beschadigd door een eerdere trombose (bloedprop) in de ader, of door spataderen.  Zwaartekracht veroorzaakt dat het bloed terugstroomt via de beschadigde kleppen en samen te klonteren en te ‘blijven staan’ in de onderste beenvaten.

Hoe wordt een beenulcus gediagnosticeerd?

De uiterlijke kenmerken van een beenulcus zijn meestal typisch. Het ziet er vaak anders uit dan zweren die door andere problemen veroorzaakt worden, zoals een trage bloedsomloop of zenuwproblemen. Om trage bloedsomloop uit te sluiten als oorzaak, is het gebruikelijk dat een arts of verpleegkundige de bloeddruk meet in de enkels en in de arm. De bloeddruk van de enkel wordt gedeeld door de bloeddruk van de arm om een bloeddrukratio (verhouding) te geven, dit wordt ook wel de enkel-arm index genoemd. Indien de verhouding laag (minder dan 0,8) is, is het waarschijnlijk dat de oorzaak van de beenulcus een trage bloedsomloop is (perifere vasculaire ziekte) in plaats van problemen in de veneuze vaten. Dit is erg belangrijk om te weten aangezien de behandelingen zeer verschillend zijn. De enkel-arm index moet om de zes maanden worden gecontroleerd om er zeker van de zijn dat bloedsomloop van/naar de benen goed is.

Bepaalde bloed- en urineonderzoeken kunnen ook worden gedaan om aandoeningen als bloedarmoede, diabetes, nierproblemen, en reumatoïde artritis, die bepaalde soorten beenulcera kunnen veroorzaken of verergeren, uit te sluiten.

Wat is de behandeling voor beenulcera?

De beenzweer wordt op dezelfde manier als elke andere wond verbonden. In dit geval, zal wel wekelijks verpleegkundige zorg (thuiszorg) nodig zijn. De wond wordt schoongemaakt als het verband wordt vervangen - doorgaans met gewoon leidingwater. Echter een beenulcus is niet te genezen met alleen verband. Naast een verband, helpen de volgende behandelingen de zweer te genezen.

Drukverband
Dit is het belangrijkste onderdeel van de behandeling. Het doel is om de verhoogde druk in de beenaderen tegen te gaan. Hierdoor heeft het beenulcus de beste kans op genezing. De meest gebruikte methode is dat de verpleegkundige 2-4 lagen verband over de zwachtel aanbrengt.  Wanneer de verbanden zijn aangebracht, wordt de hoogste druk op de enkel gelegd, en geleidelijk minder naar de knie en dij. (Een steunkous over het verband wordt soms gebruikt als alternatief, maar wordt niet zo goed geacht als verbinden).

De zwachtels worden elke week opnieuw aangebracht, wanneer het verband wordt verschoond. Het is het beste om de verbanden aan te brengen nadat je het been voor een aantal uren, of de hele nacht hebt omhoog gehouden (zie hieronder). Dus doe je best om je been omhoog te houden net voordat je de verpleegkundige gaat zien.

Waarschuwing: Wanneer je een steunverband aan hebt, moet het nog steeds mogelijk zijn je enkel te bewegen. In sommige gevallen is het steunverband te strak of kan het de bloedcirculatie in de benen beïnvloeden. Haal daarom de verbanden er meteen af als je voet van kleur of temperatuur verandert, of als je hevigere pijn krijgt. Ga dan naar je dokter of waarschuw je verpleegkundige voor advies.

Rust en activiteiten
Als je aan het rusten bent, probeer dan je been hoger te houden dan je heup. Dit is vooral belangrijk als je been opgezwollen is. Het doel hiervan is om de zwaartekracht het vocht en bloed in de juiste richting te laten trekken - richting het hart.  Dit vermindert de zwelling in het been en vermindert de druk van het bloed in de beenaderen.

Probeer om 3 of 4 keer per dag zo'n 30 minuten te gaan liggen met je been omhoog. Ga bijvoorbeeld op bed liggen met je voet op een paar kussens. Ga echter niet de hele tijd in bed liggen of rusten. Blijf voor de rest van de tijd zo actief mogelijk en doe normale dingen. Als het mogelijk is, zijn normale wandelingen goed, maar blijf niet te lang stil staan.
Probeer je been omhoog te houden als je ´s nachts slaapt. Je kunt dit doen door wat kussens onder je matras te leggen. (Het is mogelijk dat je niet zo kan slapen als je bepaalde andere medische problemen of handicaps hebt).

Andere behandelingen
Bij sommige mensen kunnen andere omstandigheden, zoals bloedarmoede, slechte voeding, zwelling van de benen, en andere medische problemen betekenen dat de huid minder kans heeft op goede genezing. Andere behandelingen kunnen nodig zijn om een beenzweer te helpen genezen. Bijvoorbeeld:

  • Probeer te stoppen met roken als je een roker bent. De chemische stoffen in sigaretten kunnen het genezen van de huid tegengaan.
  • Antibiotica wordt soms geadviseerd voor korte perioden als de huid en de weefsels rondom het ulcus geïnfecteerd en ontstoken zijn. 
  • Pijnstillers als het beenulcus pijnlijk is. 
  • Huidverzorging. De huid rondom een ulcus is vaak ontstoken of schilferig. Je arts of verpleegkundige kan een crème adviseren, die de ontsteking doet verminderen en de omliggende huid zo gezond mogelijk houdt. 
  • Voedingsadvies als je dieet is niet erg goed is. Ook als je overgewicht hebt kan gewicht verliezen helpen. Obesitas is een risicofactor in het ontwikkelen beenulcera.
  • IJzertabletten of andere behandelingen als je bloedarmoede hebt. 
  • Een huidtransplantatie kan worden geadviseerd voor een grote ulcus, of voor één die niet goed geneest. 
  • Chirurgie voor spataderen of andere vaatproblemen kan worden geadviseerd in sommige gevallen. Dit kan de 'tegendruk' van de bloedophoping in de aderen corrigeren, en zo het ulcus laten genezen.

Wat is de prognose?

Tot 70% van de beenulcera geneest binnen 12 weken indien behandeld met drukverband, dat elke week opnieuw worden aangebracht. Als geen drukverband wordt gebruikt, maar alleen verband of steunkousen, is de kans op genezing is kleiner.

Het voorkomen van terugkeer (recidief) van beenulcera

Beenulcera komen vaak terug nadat zij zijn genezen. Om dit te voorkomen, moet je overdag minstens vijf jaar een steunkous dragen nadat het beenulcus is genezen. Dit gaat de verhoogde druk in de aderen tegen die de beenulcera veroorzaken. Je moet elke zes maanden een nieuwe steunkous aanschaffen aangezien het elastiek er na een tijd uitgaat. Steunkousen kunnen worden voorgeschreven of gekocht bij de apotheek. Ze zijn er in verschillende maten - de apotheker kan je adviseren. Steunkousen om beenulcera te voorkomen zijn meestal tot onder de knie.

Er zijn verschillende sterkten steunkousen, het is het beste om de stevigste kousen te dragen. Zijn deze te strak en oncomfortabel, dan ga je over op een iets minder strakke kous. Het is alsnog beter om een steunkous te dragen dan helemaal geen. Opmerking: goede steunkousen voor medische doeleinden zijn anders dan de steunkousen of panty’s die verkocht worden in gewone kledingwinkels.

Een beenulcus komt veel minder snel terug als je regelmatig steunkousen draagt.

Soms wordt chirurgie voor spataderen of andere aderproblemen aangeraden nadat een ulcus genezen is om te voorkomen dat het terugkomt.