Oren, horen en evenwicht

Bouw van het oor

Het oor bestaat uit  3 onderdelen. Het buitenoor omvat het deel wat je kunt zien: de pinna (oorschelp) en de buisstructuur die de gehoorgang vormt. Aan het eind van de gehoorgang zit het trommelvlies. Dit vormt de scheiding tussen het buitenoor en het middenoor. Het trommelvlies is een rekbaar membraan en lijkt daarmee een beetje op de bekleding van een trommel.

Het middenoor is een met lucht gevulde ruimte. Daarin zitten de 3 kleinste botjes van het lichaam: malleus, incus en stapes – in het Nederlands: hamer, aambeeld en stijgbeugel genoemd omdat ze qua botvorm op deze voorwerpen lijken. Deze botjes zijn met elkaar verbonden. De stijgbeugel maakt contact met het binnenoor. De luchtgevulde ruimte in het middenoor staat in verbinding met de achterzijde van de neus door middel van de buis van Eustachius.

Het binnenoor bestaat uit 2 onderdelen. De cochlea (slakkenhuis) is betrokken bij het horen, Het vestibulaire systeem draagt bij aan het evenwicht. Het slakkenhuis lijkt op een slakkenhuis en is gevuld met vloeistof. De binnenzijde is bekleed met speciale sensorcellen, de trilhaarcellen. Deze cellen zetten geluidssignalen om in elektrische signalen. Het slakkenhuis zit vast aan een zenuw die naar de hersenen gaat.

Het vestibulair system is samengesteld uit een netwerk van buisjes (de semicirculaire kanalen) en een grotere ruimte, de vestibule. Ook het vestibulair systeem bevat sensorcellen, maar zij zijn gevoelig voor bewegingen in plaats van voor geluid. Zowel slakkenhuis als vestibulair systeem (evenwichtssysteem) zijn verbonden met een zenuw die elektrische signalen naar de hersenen geleidt.

Hoe hoor je nu precies?

Geluidsgolven worden gevormd als lucht vibreert (beweegt en trilt). Het oor moet geluid dan omzetten in elektrische signalen die de hersenen kunnen interpreteren. Het buitenoor geleidt geluidsgolven de gehoorgang in. Wanneer deze geluidsgolven het trommelvlies bereiken brengen ze dit in trilling. Deze trillingen worden doorgegeven aan de 3 botjes achter het trommelvlies, die ook gaan trillen/bewegen. Het laatste botje, de stijgbeugel, geeft die trillingen door aan het slakkenhuis. Wanneer het slakkenhuis trillingen ontvangt gaat de vloeistof in het slakkenhuis bewegen/trillen. En als de vloeistof beweegt ontstaan in de trilhaarcellen van de binnenbekleding van het slakkenhuis elektrische signalen. Deze signalen worden naar de hersenen ‘gestuurd’, naar special hersendelen die in staat zijn de signalen te vertalen in wat wij kennen als geluid.

Je oren maken elektrische signalen die een enorme variatie aan geluiden omvatten. De snelheid waarmee het trommelvlies trilt wisselt afhankelijk van het soort geluid. Laag-frequente geluiden laten het trommelvlies langzaam trillen. Hoogfrequente geluiden zorgen voor meer en snellere trilling van het trommelvlies. Zo trillen ook de speciale trilhaarcellen (sensorcellen) in het slakkenhuis op wisselende snelheid. Daardoor worden verschillende signalen naar de hersenen gezonden. Zo kunnen wij een grote variatie aan geluid onderscheiden.

Hoe blijf je in evenwicht?

Evenwicht wordt niet alleen gevormd door het vestibulaire system in je oren, maar ook door het zien en door sensorische (zenuwgeleidings-) systemen. Als ergens in dat geheel van systemen een beschadiging optreedt dan krijg je last van evenwichtsstoornissen en van duizeligheid.

De hersenen gebruiken het visuele system (je ogen en oogzenuwen) om te helpen je te oriënteren in je omgeving. Het vestibulaire systeem kan zowel draaibewegingen als rechtlijnige bewegingen ‘opvangen’. Bewegingen zoals je die dagelijks maakt: gaan lopen, stoppen met lopen, omdraaien etc. Het sensorische systeem staat in verbinding en signaleert bewegingen en spanning in je spieren en gewrichten. En het is in staat de positie van je lichaam te bepalen ten opzichte van de omgeving en de grond. De hersenen ontvangen signalen van al deze systemen en verzamelt alle gegevens die worden omgezet in een gevoel van evenwicht en stabiliteit.

De buizen en ruimtes in het vestibulaire system zijn gevuld met vloeistof. Als we ons hoofd bewegen, beweegt ook de vloeistof. Ook het evenwichtssysteem (vestibulair system) bevat gespecialiseerde sensorische (gevoels-) cellen, de trilhaarcellen. Beweegt de vloeistof dan buigen de trilhaartjes. En die beweging geeft een elektrisch signaal wat via een evenwichtszenuw naar de hersenen wordt geleid, waar het signaal wordt ‘vertaald’ in gevoel van beweging en evenwichtsgevoel.

Als de hersenen de signalen als beweging hebben uitgelegd, wordt de beweging ook ‘overgenomen’ door je ogen zodat zij de hersenen van informatie blijven voorzien over je positie en houding. De hersenen sturen ook signalen naar je spieren zodat deze gaan helpen om je balans te bewaren, ongeacht de positie en houding van je lichaam.

Enkele veel voorkomende aandoeningen van het oor

Barotrauma van het oor
Dit ontstaat als het trommelvlies stijf en overstrekt raakt – het trilt niet soepel meer. Dat veroorzaakt pijn en gehoorsvermindering. Deze situatie ontstaat als er drukverschillen ontstaan rond het trommelvlies, dat kan zowel in het buitenoor als in het middenoor zijn. Je krijgt het gevoel dat je oor ‘dichtklapt’. Bekend voorbeeld is het gevoel wat in je oren ontstaat bij het opstijgen of dalen in een vliegtuig en duikers zullen dit herkennen bij het duiken.

Benigne (goedaardige) paroxysmale (aanvalsgewijze) positieduizeligheid
Hierbij heb je last van korte episode van vertigo (draaiduizeligheid) m.n. bij bepaalde hoofdbewegingen. Men neemt aan dat deze duizelingen worden veroorzaakt door kleine stukjes ‘afval’ in het buizensysteem (vestibulair systeem) van het binnenoor.

Oorontsteking
Wanneer een arts het heeft over oorontsteking bedoelt hij/zij meestal een ontsteking van het middenoor. Meer bepaald het trommelvlies en de ruimte direct daar achter (van binnen). Een oorontsteking komt vaak voor, vooral bij kinderen, en wordt ook wel in vaktermen een acute otitis media genoemd (acute middenoor ontsteking).

Oorsmeer
Cellen in de gehoorgang maken oorsmeer. Wanneer je veel oorsmeer in je oor hebt kan dit gehoorsvermindering geven.

Dysfunctie (niet goed functioneren) van de buis van Eustachius
Dit houdt in dat de buis van Eustachius dichtzit of niet makkelijk open blijft staan (steeds ‘dichtklapt’). Daardoor kan geen lucht in het middenoor komen. En daardoor wordt de luchtdruk aan de buitenzijde van het trommelvlies hoger dan de luchtdruk in het middenoor. Daardoor wordt dan het trommelvlies naar binnen getrokken, wordt stijf en beweegt niet meer zo soepel bij het opvangen van geluidssignalen. Geluid wordt daardoor ‘dof’ en soms kun je ook oorpijn krijgen.

Glue ear (lijmoor)
Hierbij vult het middenoor zich met een lijmachtige vloeistof in plaats van met lucht. Ook dit geeft demping van geluiden. Een lijmoor komt vaak bij kinderen voor. Oorzaak is een chronische middenoorontsteking met vochtvorming, dit vocht dikt in tot een soort taaie vloeistof.

Labyrintitis en vestibulaire neuritis
Labyrintitis betekent ontsteking van het labyrint (gangenstelsel) van het binnenoor. Er zijn verschillende oorzaken, maar meestal wordt het door een virusinfectie veroorzaakt (virale labyrintitis). Specifiek hierbij is dat je flink duizelig wordt, meestal gepaard gaand met misselijkheid en braken.
Vestibulaire neuritis lijkt op labyrintitis en geeft ook ongeveer dezelfde klachten, maar de ontsteking zit in dit geval in de gehoors- en evenwichtszenuw die vanaf het binnenoor naar de hersenen loopt.

Ziekte van Ménière
Dit is een aandoening van het binnenoor. Er treden aanvallen van duizeligheid bij op, gepaard gaand met gehoorsverlies en tinnitus (oorsuizen). De oorzaak wordt gezocht in lichte veranderingen en beschadigingen in het binnenoor.

Otitis externa
Dit betekent ontsteking van de gehoorgang (het buitenoor). Oorzaken zijn infectie, allergie of anderszins.

Otosclerose
Dit is een aandoening van het middenoor die m.n. de kleine gehoorsbeentjes treft. Hierdoor treedt geleidelijk gehoorsverlies op, door beschadiging van de gehoorsbeentjes.

Trommelvliesperforatie 
Dit is een gaatje of scheurtje in het trommelvlies. Het kan ontstaan door ontstekingen of heel harde geluiden. Trommelvliesperforatie kan invloed hebben op het gehoor (afname van gehoor).

Presbyacusis
Dit is een mooi medisch woord wat staat voor ‘ouderdomsslechthorendheid’. De meest bekende oorzaak voor gehoorsverlies bij mensen van 55 jaar en ouder.

Tinnitus 
Dit zijn abnormale geluiden die je hoort in je oor. Het geluid komt niet van buiten, maar vindt zijn oorsprong in het binnenoor. De geluidjes kunnen variëren: suizen, hoog gerinkel, zoemen, tikken, brommen etc. Er zijn verschillende oorzaken voor ‘oorsuizen’, maar helaas blijft de oorzaak meestal onduidelijk en er is in een aantal gevallen ook niks aan te doen.