Overmatig transpireren

Ook wel genoemd: 
Hyperhidrose

Wat is hyperhidrose?

Iedereen transpireert. Dat moet ook, want transpireren zorgt ervoor dat je lichaamstemperatuur op peil blijft tijdens heet weer, als je koorts hebt, of bij grote inspanningen, zoals sport. Overmatig transpireren wil zeggen, dat je veel meer zweet dan gebruikelijk is; zelfs als het niet heet is, als je gewoon rustig bent en niet sport, transpireer je toch heel veel.

Overmatig transpireren wordt in 3 groepen verdeeld, die we hierna behandelen. Het is goed om te weten in welke groep je zit, omdat zowel de oorzaken als de behandeling voor elke groep anders zijn.

Primaire gelokaliseerde hyperhidrose

Hierbij zweet je overmatig op één bepaald punt van het lichaam. Meestal zijn dat de handpalmen, de voetzolen, de oksels of het voorhoofd. Over de rest van je lichaam zweet je ‘gewoon’. Het overmatige zweten gebeurt vaak ‘symmetrisch’. Dat wil zeggen dat het gebeurt aan beide handen, oksels of voetzolen.

Het is niet precies bekend waardoor het overmatig zweten ontstaat. Er is geen verband met bepaalde gebeurtenissen. Bepaalde zweetklieren blijken gewoon veel meer transpiratievocht aan te maken dan nodig is.
Bij sommige mensen zit overmatig transpireren ‘in de familie’. Het begint meestal op een leeftijd jonger dan 25. Het komt zowel bij mannen als bij vrouwen voor. Ongeveer 30% van de mensen heeft er last van.

Hoe sterk je zweet, verschilt van tijd tot tijd. Het komt en gaat en wordt vaak versterkt door bepaalde oorzaken, zoals een warme omgeving, angst, emoties en heet of sterk gekruid eten. Maak je je zorgen over overmatig transpireren, dan maakt dat de zaak vaak alleen maar erger. Meestal is er trouwens helemaal geen aanleiding voor het transpireren. Het gebeurt gewoon.

Overmatig transpireren is een aandoening die niet snel overgaat. Soms wordt het in de loop van de tijd echter wel wat minder. Omdat de verschijnselen voor zichzelf spreken, zal de dokter geen uitgebreid onderzoek hoeven te doen om te bepalen dat je last hebt van primaire gelokaliseerde hyperhidrose.

Secundaire gelokaliseerde hyperhidrose

Dit is een zeldzame vorm, omdat de reden waarom een bepaald deel van het lichaam overmatig gaat zweten bekend is. Een ziekte of beschadiging van het ruggenmerg kan bijvoorbeeld zorgen voor overmatig transpireren van één been. Het is niet symmetrisch: het doet zich bij het andere been NIET voor.

Gegeneraliseerde hyperhidrose

Dit wil zeggen dat je over je hele lichaam meer dan normaal transpireert. Dit komt minder voor dan primaire gelokaliseerde hyperhidrose.

Een gegeneraliseerde hyperhidrose wordt meestal veroorzaakt door een onderliggend medisch probleem. Dat kunnen er een heleboel zijn. Bijvoorbeeld: van streek zijn, verschillende hartproblemen, beschadiging van zenuwen in de ruggengraat, bijwerkingen van bepaalde medicijnen, een overactieve schildklier, een ontsteking, bepaalde soorten kanker, enzovoorts. De dokter zal je onderzoeken om de achterliggende oorzaak te vinden. Welke behandeling daarop volgt zal afhankelijk zijn van wat gevonden wordt.

Het vervolg van dit artikel gaat alleen over primaire gelokaliseerde hyperhidrose.

Wat zijn de mogelijke bijkomende problemen van primaire gelokaliseerde hyperhidrosis?

Overmatig transpireren is geen ernstige ziekte. Wel is het heel vervelend en kan het ervoor zorgen dat mensen zich onzeker voelen en zich schamen. Zwetende handpalmen zorgen er bijvoorbeeld voor dat je altijd een natte, klamme hand geeft. Het kan ook zorgen voor problemen op je werk. Bijvoorbeeld doordat vocht op papieren druppelt, of dat je moeilijk een machine kunt bedienen doordat je handen steeds ‘nat’ zijn.
Zwetende oksels kunnen ervoor zorgen dat je je schaamt voor je uiterlijk en dat je je een paar keer per dag moet omkleden.

Overmatig zweten kan er ook toe leiden dat mensen bang zijn om zich in het openbaar te vertonen en, bijvoorbeeld, minder gaan sporten.

Behalve dat je meer zweet produceert dan normaal, doen er zich bijna nooit andere verschijnselen voor. Heel soms wordt de huid aangetast en is hij geïrriteerd en gevoelig voor infecties. Er bestaat een risico dat je eczeem krijgt op de geïnfecteerde huid.

Mogelijke behandelingen voor primaire gelokaliseerde hyperhidrosis

Algemene tips en adviezen
Als er sprake is van een lichte vorm, dan kan het volgende al voldoende zijn om de situatie onder controle te houden. Bij ernstigere vormen zullen de tips altijd nog hun nut bewijzen naast behandeling door de dokter.

  • Is de huid aangetast en heb je last van bepaalde zeepsoorten, probeer dan een zachte zeepvervanger, zoals een vochtinbrengende olie of crème.
  • Probeer oorzaken, zoals heet of gepeperd eten, te vermijden.
  • Als je last hebt van overmatig transpirerende oksels:
    • gebruik regelmatig anti-transpiratiemiddelen (er is een verschil tussen anti-transpiratiemiddelen en deodorant. Anti-transpiratiemiddelen verminderen de hoeveelheid zweet. Deodorants zorgen ervoor dat je eventuele luchtjes niet ruikt. Zweet is overigens reukloos! Het zijn bezwete kleren die je ruikt).
    • draag geen kleren waarin je snel de zweetvlekken ziet. Over het algemeen zijn zwarte of witte kleren het beste.
    • Zorg dat je kleren draagt die veel ruimte bieden onder de oksels. Draag geen kunststof, zoals Lycra® en nylon.
    • Probeer eens uit of het helpt om bepaalde kledingbeschermers, zoals zweetpads (of okselpads) te dragen. Die nemen het vocht op en beschermen zo de kleding.
  • Als je last hebt van ernstige zweetvoeten, dan kan het helpen om:
    • minstens twee keer per dag schone sokken aan te trekken;
    • twee keer per dag voetpoeder te gebruiken;
    • niet elke dag dezelfde schoenen te dragen, maar vaak te wisselen en schoenen goed te laten drogen;
    • geen sportschoenen of laarzen te dragen. Deze ‘ademen’ veel minder dan gewonen schoenen en houden dus het zweet vast.

Aluminiumchloride – een sterk anti-transpiratiemiddel
Als gewonen anti-transpiratiemiddelen niet werken, dan kun je aluminiumchloride geadviseerd krijgen. Dat is een sterk middel. Toepassing ervan moet ervoor zorgen dat de zweetporiën zich sluiten. Dat werkt het beste in de oksels, maar kan ook een oplossing bieden op handpalmen en voetzolen..
Hoewel het ook werkt op het gezicht, wordt dat meestal niet aangeraden, omdat het ernstige oogirritaties kan veroorzaken.

Er zijn diverse anti-transpiratiemiddelen op de markt, die aluminiumchloride bevatten. Bijvoorbeeld: Driclor® en Anhydrol Forte® in rollers en ZeaSORB® in poedervorm. De producten zijn te koop bij de drogist. Soms kun je ze ook op recept van je dokter krijgen. Het is belangrijk dat je deze middelen goed gebruikt. Lees altijd eerst goed de bijsluiter. Meestal staan daarin de volgende instructies:

  • Aanbrengen op een droge, schone huid (vochtige, vuile huid is eerder bevattelijk voor infecties). Droog de huid daarvoor eerst goed af met een schone, droge doek. Soms kan het nuttig zijn om een föhn te gebruiken (koude stand) om de huid echt heel droog te krijgen.
  • Bij voorkeur gebruiken als je gaat slapen. Meestal vindt het overmatig transpireren niet ’s nachts plaats.
  • ’s Morgens het product goed van de huid verwijderen.
  • De plek waar je het middel hebt aangebracht minstens 24 uur niet scheren.
  • Pas op dat je het niet in je ogen krijgt en breng het niet aan op open wonden of ontstoken huid.
  • Het wordt niet aanbevolen om het op je gezicht te gebruiken.
  • Elke 24 tot 48 uur gebruiken, totdat de klachten afnemen. Daarna elke 1 tot 3 weken herhalen, afhankelijk van de situatie. Het kan een paar weken duren, voordat echt resultaten zichtbaar zijn. Het middel moet ervoor zorgen dat de zweetklieren minder vocht gaan afgeven. En dat kan even duren.
  • Heeft het middel resultaat, dan kan het eindeloos worden toegepast. Dat hoeft echter maar 1 keer in de 3 weken, om de situatie onder controle te houden.

Let op! Aluminiumchloride kan huidirritaties of ontstekingen veroorzaken. Mocht dat gebeuren, dan kun je eventueel toch doorgaan met gebruiken, als de resultaten heel goed zijn en zeker opwegen tegen de klachten. Huidirritatie en ontstekingen kunnen worden voorkomen door:

  • Het gebruik te beperken en/of
  • Elke dag de plek met een vochtinbrengende crème behandelen nadat aluminiumchloride is aangebracht en/of
  • Maximaal 14 dagen een zachte corticosteroïde crème te gebruiken op het aangetaste gebied.

Andere behandelingen voor primaire gelokaliseerde hyperhidrose

Mochten de hierboven beschreven methoden niet of niet goed genoeg werken, dan kan de dokter je doorsturen naar en huidarts (dermatoloog). Die kan een van de volgende behandelingen adviseren:

Iontoforese
Een behandeling, waarbij gewerkt wordt met ‘elektrische stimulering’. Het werkt het beste bij handpalmen en voetzolen, maar heeft ook resultaat aan oksels.

Bij de behandeling worden de lichaamsdelen die overmatig transpireren (meestal de handen of de voeten) in een bakje water geplaatst. Vervolgens wordt met een speciaal apparaat een klein elektrisch stroompje door het water geleid. Dat is niet gevaarlijk, maar het zorgt wel voor een prikkeling die vervelend kan zijn. Het is niet bekend waarom dit helpt. Het zorgt er in elk geval voor dat de zweetklieren veel minder vocht afgeven.

Een iontoforese ‘kuur’ omvat meestal 3 of 4 behandelingen van tussen de 20 en 40 minuten per week. Meestal is na 6 tot 10 behandelingen resultaat te zien. Daarna is elke 1 tot 4 weken een herhaling nodig om de verschijnselen weg te houden.
Werkt de behandeling niet met gewoon leidingwater, dan wordt soms glycopyrroniumbromide toegevoegd, wat de kans op succes vergroot.

Iontoforese werkt niet voor iedereen en er kunnen ook bijwerkingen optreden, zoals een droge mond en keel en duizeligheid gedurende 24 uur na de behandeling.

Tot voor kort moest je voor een iontoforese telkens naar het ziekenhuis. Dat is uiteraard omslachtig en tijdrovend. Inmiddels zijn er apparaten voor thuisgebruik op de markt. Werkt iontoforese voor jou goed, dan kun je er over nadenken om zo’n apparaat aan te schaffen. Doe dat echter wel altijd in nauw overleg met je dokter.

Iontophoresis kan niet toegepast worden als je zwanger bent, als je een pacemaker hebt, of als er een metalen pin (bijvoorbeeld van een operatie) in je lichaam zit.

Botox
Een botulinetoxine injectie is een methode die goed helpt bij overmatige transpiratie onder de oksels. Je krijgt een injectie net onder de huid van het betreffende gebied. Botulinetoxine werkt in op de zenuwen die er verantwoordelijk voor zijn dat de zweetklieren werken.
Botox wordt niet gebruikt om transpireren van handpalmen of het gezicht te stoppen. Het risico is te groot dat daardoor ook andere zenuwen worden aangetast.

Nadeel van Botox is, dat het maar 4 tot 12 maanden werkt. De behandeling zal dus regelmatig herhaald moeten worden.
Een aantal mensen krijgt na toediening een paar dagen last van een soort ‘griepverschijnselen’. Heel soms kan er ook een allergische reactie optreden. Verder is een botoxbehandeling niet goedkoop.

Medicijnen
Soms worden medicijnen voorgeschreven die ervoor moeten zorgen dat de zenuwen die de zweetklieren aansturen minder gaan werken. Een voorbeeld is propantheline bromide, een zogenaamd anticholinergicum. Vaak gebeurt dat niet omdat de resultaten heel verschillend zijn. Ook kunnen er bijwerkingen optreden, zoals een droge mond en wazig zien. Dat geldt overigens niet voor iedereen en soms zijn ze dan ook wel nuttig.

Opereren
Een operatie is een mogelijkheid, als geen enkele andere behandeling helpt, of als de verschijnselen zodanig zijn dat ze problemen opleveren.

Oksels
Hierbij worden de zweetklieren weggehaald uit de oksel. Dat kan met verschillende technieken.
wegsnijden van de huid in de oksel waar de zweetklieren zich bevinden. Dit helpt, maar vaak krijgen mensen last van de littekens en/of kunnen ze hun arm minder goed gebruiken.
Wegschrapen van de zweetklieren onder de huid, via een klein gaatje in de huid. De resultaten hiervan zijn goed en er doen zich veel minder problemen voor.
Verwijderen van de klieren via een lasertechniek. De nieuwste methode, die met name het voordeel heeft dat er veel minder littekens zichtbaar zijn.

Handpalmen
Tijdens de operatie wordt een aantal zenuwen doorgesneden die naar het ruggenmerg leiden. Het betreft de zenuwen die zorgen voor aansturing van de zweetproductie. Zo’n kijkoperatie wordt een thorascopische sympathectomie genoemd. De resultaten zijn over het algemeen goed, maar het gevolg kan wel zijn, dat het probleem zich verplaatst, zodat je ergens anders overmatig gaat zweten (bijvoorbeeld op de borst of in de liezen). Vaak is dit nog erger en zul je spijt hebben van de operatie.

Je dokter zal je alles kunnen vertellen over het verloop, de mogelijke resultaten én de complicaties c.q. gevolgen van een operatie. Een operatie zal overigens nooit zonder risico’s zijn. Er is altijd een infectie mogelijk en ook kunnen nabijgelegen organen, spieren of zenuwen ‘geraakt’ worden. Dat komt overigens bijna nooit voor.

Voetzolen
Hiervoor wordt bijna nooit geopereerd. Een mogelijke methode is het doorsnijden van de zenuwen in de onderrug. Er bestaat daarbij echter ook een groot risico dat dit van invloed is op het seksueel functioneren.