Peniskanker

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de lichaamscellen. Het lichaam bestaat uit miljoenen van die cellen. Er zijn heel veel verschillende soorten cellen en daardoor kunnen er ook heel veel verschillende soorten kanker ontstaan. Wat bij alle soorten kanker echter hetzelfde is, is dat de kankercellen zich abnormaal en ongecontroleerd vermeerderen.

Een kwaadaardige tumor is een zwelling (bult), bestaande uit weefsel dat is opgebouwd uit kankercellen, die maar voortgaan zich te vermenigvuldigen. Daardoor blijft de tumor doorgroeien. Kwaadaardige tumoren kunnen naastgelegen weefsels en organen aantasten en schade veroorzaken.

Kwaadaardige tumoren kunnen er ook toe leiden dat kanker zich door het lichaam verspreidt. Dat gebeurt als een paar cellen van de (primaire) tumor afbreken en via de bloedsomloop of de lymfeklieren in andere delen van het lichaam terechtkomen.
Die kleine groep cellen kan gaan groeien en een tweede tumor vormen (metastase of ‘dochtergezwel’). Vervolgens kunnen ook deze metastasen weer cellen verspreiden door het lichaam.

Sommige soorten kanker zijn ernstiger dan andere. Bepaalde soorten zijn ook relatief makkelijk te behandelen (vooral als ze vroeg ontdekt worden).

Kanker is dus lang niet altijd en niet bij iedereen hetzelfde. Daarom is het erg belangrijk om heel precies na te gaan om welk type het gaat, hoe het zich tot dan toe heeft ontwikkeld, hoe groot de tumor is en of er uitzaaiingen zijn. Daardoor is het mogelijk om een zo betrouwbaar mogelijke behandeling te bepalen, met uitzicht op een goed (‘genezend’) resultaat.
(Lees ook het artikel: ‘Kanker – Wat is kanker? En wat zijn tumoren? Voor een algemeen inzicht in kanker).

Wat is kanker van de penis en wat is de oorzaak ervan?

Kanker van de penis is een kanker die zich op de penis ontwikkelt. Een kankergezwel ontwikkelt zich uit één abnormale cel. Het is niet duidelijk waarom een cel abnormaal wordt. Men vermoedt dat er iets is dat bepaalde genen in de cel beschadigt of verandert, waardoor de cel abnormaal wordt en zich ‘ongebreideld’ kan vermenigvuldigen. (Zie onze folder over ‘Wat veroorzaakt kanker’ voor meer informatie).

In de meeste gevallen is de reden waarom peniskanker zich ontwikkelt niet duidelijk. Er zijn echter factoren die de kans op peniskanker beïnvloeden, bijvoorbeeld:

  • Leeftijd. Kanker van de penis komt meer voor bij mannen boven de 50.
  • Veel gevallen van kanker aan de penis hebben te maken met een infectie met bepaalde typen van het menselijke papillomavirus (zie verderop). 
  • Sommige aandoeningen van de voorhuid vergroten de kans op latere kanker van de penis, waaronder een aandoening genaamd erythroplasie van Queyrat (carcinoma in situ) en balamitis xerotic obliterans. Beide aandoeningen zijn zeldzaam. 
  • Phimosis bij volwassenen en een slechte hygiëne rond de voorhuid kunnen de kans op kanker aan de penis vergroten. Bij phimosis blijft de voorhuid ongebruikelijk strak en kan niet over de eikel heen worden getrokken. 
  • Besnijdenis als baby of kind lijkt tegen ontwikkeling van kanker aan de penis te beschermen.

Menselijk Papillomavirus (MPV) en kanker van de penis

Er bestaan veel typen MPV. Twee typen, MPV 16 en 18, zijn betrokken bij de ontwikkeling van veel gevallen van kanker van de penis. (NB: andere types MPV spelen een rol bij verruca (wratten). Deze typen zijn niet betrokken bij de ontwikkeling van kanker van de penis).

De typen MPV die bij de ontwikkeling van peniskanker zijn betrokken worden in bijna alle gevallen door seksueel contact overgedragen. In de meeste gevallen is er bij infectie met één van deze typen MPV geen sprake van symptomen, dus je kan niet weten of een persoon met wie je seksueel contact hebt gehad ermee besmet is.

Bij sommige mannen lijkt het erop dat de typen MPV die bij kanker van de penis een rol spelen de cellen van de penis beïnvloeden. De kans dat die cellen op een later tijdstip (meestal jaren later) abnormaal worden wordt daarmee groter. NB: 9 van de 10 infecties met MPV verdwijnen binnen twee jaar volledig. Dat wil zeggen dat de meeste mannen die met deze typen MPV zijn besmet nooit peniskanker zullen krijgen.

Hoe vaak komt kanker van de penis voor?

Peniskanker komt in Nederland weinig voor, gemiddeld 80-100 gevallen per jaar. In sommige delen van Azië, Afrika en Zuid-Amerika komt het echter veel voor.

Wat zijn de symptomen van kanker van de penis?

In bijna alle gevallen ontwikkelt de kanker zich het eerst op de eikel van de penis of aan de onderkant van de voorhuid (als je niet besneden bent). Het komt bijna nooit voor op de schacht van de penis. Het kan dus zijn dat je pas weet dat je kanker hebt als je je voorhuid terugtrekt.

In de regel is het eerste symptoom een verandering van de kleur van de huid op de getroffen plek. De huid kan ook dikker worden of er uitzien als een kleine rode huiduitslag. De getroffen huid ontwikkelt zich dan langzaam in een kleine, platte vergroeiing (vaak blauwachtig-bruin van kleur) of een vergroeiing die kan gaan bloeden. In de meeste gevallen is er geen sprake van pijn. In sommige gevallen is er in het begin sprake van kleine korstachtige bobbeltjes.

Zonder behandeling breidt de kanker zich in de meeste gevallen uit tot de gehele eikel en/of voorhuid, waarna het zich verder verspreidt naar diepere delen van de penis en andere delen van het lichaam, waar het verschillende andere symptomen kan veroorzaken.

Hoe wordt kanker van de penis vastgesteld en beoordeeld?

Iedereen met een abnormale vergroeiing of plek op de penis zal door de arts uitgebreid worden onderzocht. In de meeste gevallen betekent dat o.a. kijken of er sprake is van vergrote lymfeklieren in de lies. Daarna wordt je doorverwezen naar een specialist in het ziekenhuis.

De kans is groot dat er in het ziekenhuis meer onderzoek wordt uitgevoerd, waaronder:

  • Een weefselonderzoek. Een stukje weefsel van het gezwel wordt weggehaald en naar het laboratorium gestuurd. Soms wordt er ook weefsel uit de lymfeklieren in de lies verwijderd. Het kan twee weken duren voordat de resultaten beschikbaar zijn.
  • Een MRI-scan van de penis kan worden uitgevoerd om de omvang van het gezwel te bepalen. 
  • Een CT-scan van de borstholte, buik en bekkenstreek kan worden verricht. Deze scans geven informatie over de structuur van de interne organen. (Zie onze folders over ‘CT-scan’ en ‘MRI-scan’ voor meer informatie.

Peniskanker wordt in vier fases ingedeeld (van fase 1 (waar de kanker zich beperkt tot de huid van de penis) tot fase 4 (waar de kanker is uitgezaaid naar de lymfeklieren diep in het bekken of naar andere delen van het lichaam).

Gradering van de kankercellen
Bij een weefselonderzoek kunnen de cellen worden beoordeeld. Door te kijken naar bepaalde eigenschappen van de cellen onder een microscoop kan de kanker worden ‘gegradeerd’.

  • Graad 1 (lage graad) – de cellen zien er redelijk als normale cellen uit. Dat wil zeggen dat de kankercellen ‘goed gedifferentieerd’ (oftewel redelijk goed ontwikkeld) zijn. De kankercellen hebben de neiging redelijk langzaam te groeien en vermenigvuldigen en zijn niet zo ‘agressief’.
  • Graad 2  is een gemiddelde graad.
  • Graad 3 – de cellen zien er zeer abnormaal uit en zijn daarom ‘slecht gedifferentieerd’. De cellen groeien en vermenigvuldigen zich snel en zijn ‘agressiever’.

Door de fase en gradatie vast te stellen, zijn de artsen beter in staat om de beste behandeling te selecteren. Ook biedt het een redelijke indicatie van je prognose.

Zie onze folder over ‘Stagering en gradering van kanker’ voor meer informatie.

Wat is de behandeling bij kanker van de penis?

Een specialist kan je de voor- en nadelen vertellen, mogelijke bijwerkingen en andere bijzonderheden over de verschillende mogelijke behandelingen voor jouw type kanker.

Het is ook belangrijk het doel van de behandeling te bespreken, bijvoorbeeld:

  • Behandeling kan als doel hebben de kanker te genezen. Sommige soorten kanker kunnen worden genezen, met name als behandeling in een vroeg stadium plaatsvindt. (Artsen spreken liever van ‘remissie’ dan van ‘genezing’. Remissie betekent dat er na de behandeling geen bewijs van kanker meer is. Als je in ‘remissie’ bent, kan het zijn dat je genezen bent. In sommige gevallen keert de kanker echter na een aantal maanden of jaren terug. Daarom gebruiken artsen niet graag het woord ‘genezen’).
  • Behandeling kan als doel hebben de kanker onder controle te krijgen. Als genezing niet realistisch is, dan is het vaak mogelijk om de groei en uitzaaiing van de kanker te beperken zodat het zich minder snel ontwikkelt. Daardoor kan het mogelijk zijn dat je een tijdlang geen last hebt van de symptomen. 
  • Behandeling kan erop gericht zijn de symptomen te verlichten. Als genezing niet mogelijk is, dan kan behandeling erop gericht zijn de omvang van de kanker te verminderen, wat symptomen zoals pijn kan verminderen. Als de kanker in een vergevorderd stadium is, dan kan het zijn dat je behandelingen nodig hebt zoals vervangende voeding, pijnstillers of andere technieken die je helpen pijn en andere symptomen te bestrijden.

Operatief ingrijpen
In de meeste gevallen wordt een operatie aangeraden. Het soort operatie hangt af van de omvang van de kanker en de plaats op de penis. Als de kanker klein is en zich alleen aan de oppervlakte bevindt, dan kan de kanker worden verwijderd, samen met een deel van het omliggende weefsel. Als de kanker echter groter is, dan kan het nodig zijn een deel van de penis of de gehele penis te verwijderen.

Voor veel mannen is plastische chirurgie een optie. Je chirurg kan de verschillende soorten plastische chirurgie met je doornemen. De lymfeklieren in de lies worden tijdens de operatie ook verwijderd.

Chemotherapie
Dit is een behandeling van kanker waarbij cytostatica worden gebruikt, middelen om de kankercellen te doden of ervoor te zorgen dat ze zich niet langer kunnen vermenigvuldigen. Zie onze folder ‘Chemotherapie met cytotoxische medicijnen’ voor meer informatie. Chemotherapie kan na een operatie worden gegeven. Het doel daarvan is kankercellen die mogelijk tijdens de operatie niet zijn verwijderd alsnog te doden.

Soms wordt chemotherapie gegeven vóór een operatie om het gezwel kleiner te maken. De operatie kan daardoor makkelijker worden en de kans op succes groter.

Radiotherapie
Radiotherapie (bestraling) is een behandelmethode waarbij hoog energetische straling op kankerweefsel wordt gericht. Het doodt de kankercellen, of voorkomt dat ze zich verder vermenigvuldigen. (Zie onze folder ‘Radiotherapie’ voor meer informatie).

Andere behandelingen
Als de kanker zich in een vroeg stadium bevindt en alleen de eikel van de penis heeft getroffen, dan wordt er in sommige gevallen een cytotoxische (celdodende) crème voorgeschreven die op de kankerplek kan worden gesmeerd.

Wat is de prognose?

De vooruitzichten zijn het beste voor mensen bij wie de kanker zich nog in een vroeg stadium bevindt en waarbij nog geen uitzaaiingen zijn. Als de kanker in een vroeg stadium is, dan biedt operatief ingrijpen een redelijke kans op genezing. Bij sommige mensen is kanker van de penis al uitgezaaid. In zo’n geval is de kans genezing aanmerkelijk kleiner. Behandeling kan de ontwikkeling van de kanker echter in veel gevallen wel vertragen.

De behandeling van kanker is een gebied dat in ontwikkeling is. Er worden voortdurend nieuwe behandelmethoden ontwikkeld en de informatie omtrent de prognose in deze folder is heel algemeen. De specialist die van jouw geval op de hoogte is kan je nauwkeuriger informatie geven over jouw prognose, en hoe groot je genezingskansen zijn.

In de meeste gevallen zal de behandeling de mogelijkheid tot het hebben van seks niet beïnvloeden, zelfs niet in het geval van een operatie.