Postnatale depressie

Ook wel genoemd: 
Post partum

Wat bedoelen we met postnatale depressie?

Er zijn drie soorten depressie na de geboorte van een kind:

  • ‘Baby blues’. Dit komt zo vaak voor dat het als normaal kan worden gezien. Symptomen zijn o.a. huilerigheid, geïrriteerdheid en somberheid. Het begint meestal rond de derde dag, en is meestal weer verdwenen tegen de tiende dag na de geboorte van het kind. Er is geen medische behandeling nodig.
  • postnatale depressie. Dit komt bij ongeveer 1 op de 10 moeders voor, meestal vanaf 4-6 weken na de geboorte. Het kan echter ook pas na een paar maanden voorkomen. Behandeling is aan te raden. Het grootste deel van deze folder gaat over deze vorm van depressie.
  • postnatale psychose. Dit komt niet veel voor, maar is een zeer ernstige vorm van depressie. Het komt bij ongeveer 1 op de 1000 moeders voor. Het wordt aan het eind van deze folder kort besproken.

Wat zijn de symptomen van een postnatale depressie?

De symptomen lijken op die van een depressie die op andere momenten kan voorkomen. In de meeste gevallen is er sprake van één of meer van de volgende symptomen:

  • Voortdurende, of bijna voortdurende’ somberheid, een week of langer. Vaak, maar niet altijd, is het gevoel van somberheid in de ochtend het ergst.
  • Nergens plezier in hebben. Gebrek aan interesse in jezelf en je baby. 
  • Vaak huilerig.
  • Een geïrriteerd gevoel, een groot deel van de tijd. 
  • Gevoelens van schuld, afwijzing of te kort schieten. 
  • Slechte concentratie (je vergeet dingen of raakt dingen kwijt).
  • Je kunt overvallen worden door gedachten je baby kwaad te willen doen. Ongeveer de helft van de vrouwen met een postnatale depressie heeft dit soort gedachten. In ernstiger gevallen kan je gedachten krijgen jezelf iets aan te willen doen of jezelf te willen doden. Dit komt zelden voor.

Bovendien kan je last hebben van: minder energie, slecht slapen, een slechte eetlust en minder zin in seks. Deze symptomen zijn echter normaal net na de geboorte van een kind, en betekenen nog niet dat je depressief bent.

Moet je iets doen als je een postnatale depressie hebt?

Als je er niets aan doet, of als je niet weet dat je een postnatale depressie hebt, dan is de kans groot dat je sowieso na 3-6 maanden vanzelf beter wordt (in tegenstelling tot andere vormen van depressie). Ongeveer 25% van de moeders met een postnatale depressie zijn echter nog steeds depressief op de eerste verjaardag van het kind. Er zijn een aantal redenen waarom je beter hulp kan zoeken.

  • Om jezelf te helpen snel beter te worden. Je hoeft je niet zo te voelen. Het is geen teken van zwakte om toe te geven dat je depressief bent.
  • Om je partner of familie te helpen. Als je depressief bent, kan dat problemen veroorzaken in je relatie, op je werk en in het leven in het algemeen. 
  • Om je kind(eren) te helpen. Als je depressief bent, dan kan je relatie met je baby minder goed zijn dan mogelijk. Je kan minder aandacht aan je baby geven dan je graag zou willen, waardoor je baby zich minder snel kan ontwikkelen. In sommige gevallen kan die achterstand voortduren ook nadat de moeder van de depressie is genezen.

Veel vrouwen zijn in staat hun postnatale depressie te ‘verstoppen’. Ze zorgen goed voor hun baby en het lijkt erop dat alles ‘in orde’ is. Ze lijden echter van binnen. Als je dit herkent, zoek dan zeker hulp.

Wat is de oorzaak van postnatale depressie?

De oorzaak is niet duidelijk. Iedere moeder kan het krijgen. Sommige onderzoeken suggereren dat depressie na de geboorte van een kind niet vaker voor komt dan normaal (depressie komt veel voor). Men denkt echter dan vrouwen er net na de geboorte van hun kind gevoeliger voor zijn. Het lijkt erop dat de hoofdoorzaak gelegen is in de stressvolle gebeurtenissen na de geboorte, zoals een gevoel van isolatie, zorgen en verantwoordelijkheid voor de nieuwe baby, etc. Bovendien loop je een grotere kans op postnatale depressie als één of meer van de volgende factoren op jou van toepassing zijn:

  • Geestelijke gezondheidsproblemen in het verleden (meestal een depressie of een eerdere postnatale depressie).
  • Depressie tijdens de zwangerschap.
  • Huwelijks- of relatieproblemen.
  • Geen goede vrienden of familieleden om je heen.
  • Geldproblemen.
  • Lichamelijke gezondheidsproblemen na de geboorte (bijvoorbeeld bloedarmoede, incontinentie, etc.).

In veel gevallen is er geen duidelijke oorzaak. Met denkt niet dat de normale veranderingen in hormonen na de geboorte de oorzaak zijn.

Hoe wordt postnatale depressie vastgesteld?

De diagnose wordt meestal door een arts gesteld op basis van je verhaal of dat van de mensen om je heen. Je kunt de tekenen van een depressie zelf soms over het hoofd zien. Je partner heeft echter waarschijnlijk wel gemerkt dat je anders bent, en kan moeite hebben te begrijpen waarom. Een vriend of familielid kan je aanraden een arts te raadplegen.

Soms kan je arts een bloedonderzoek uitvoeren om er zeker van te zijn dat er geen lichamelijke oorzaak is, zoals een onderactieve schildklier of bloedarmoede.
Uit één onderzoek is gebleken dat maar 25% van de vrouwen met postnatale depressie hulp zoeken. Daarom maakt je arts vaak gebruik van een korte vragenlijst om te onderzoeken op tekenen van postnatale depressie.

Wat is de behandeling van postnatale depressie?

Steun en advies
Begrip en steun van familie en vrienden kan je helpen te herstellen. Het is vaak het beste om te praten met goede vrienden en familieleden om uit te leggen hoe je je voelt, in plaats van je gevoelens op te stoppen. Zoek steun bij je arts of praktijkondersteuner, laat het weten als je denkt dat je depressief bent zodat je de problemen en mogelijke behandeling kan bespreken. Het is niet iets om je voor te schamen.
Zijn er praktische problemen (geldproblemen, zorg voor je kind, eenzaamheid, relaties, etc.) vraag ook dan advies. Je kunt hulp krijgen in de vorm van maatschappelijk werk, maar er zijn vaak ook lotgenotengroepen waar je veel aan kunt hebben.

Antidepressiva
In veel gevallen van postnatale depressie worden antidepressiva voorgeschreven, met name als de depressie matig of zwaar is. Symptomen zoals somberheid, slechte concentratie, geïrriteerdheid, etc., worden vaak minder door het gebruik van antidepressiva, en helpen je beter om te gaan met je jonge baby.
Antidepressiva werken meestal niet meteen. Het duurt 2-4 weken voor ze hun werk volledig doen. Een veel voorkomend probleem is dat mensen er na een week mee stoppen, omdat ze het gevoel hebben dat er niets verandert. Je moet het de tijd geven en het is verstandig je aan de adviezen van je arts te houden.Normaal gesproken duurt een antidepressivakuur tot zes maanden of meer nadat de symptomen zijn verdwenen. Sommige mensen stoppen er te vroeg mee, waarna de depressie snel weer de kop opsteekt.

Er bestaan verschillende soorten antidepressiva, elk met hun eigen voor- en nadelen. Zo zijn er, bijvoorbeeld, verschillende mogelijke bijwerkingen. (Zie daarvoor de bijsluiter voor een overzicht van het betreffende medicijn). Als de eerste keuze niet werkt, kan je een andere proberen die wellicht wel werkt. Overleg dit met je arts. Antidepressiva zijn geen tranquillizers, en ze worden niet geacht verslavend te zijn.

Ongeveer 50-70% van de mensen met een matige tot ernstige depressie verbetert binnen een paar weken na het begin van de behandeling met een voorgeschreven antidepressivum. Overigens verbetert ongeveer 30% van de mensen met een placebo, en worden sommige mensen vanzelf beter zonder behandeling. Antidepressiva werken niet bij iedereen.
Sommige soorten antidepressiva komen in de moedermelk terecht. De hoeveelheden zijn zeer klein en de kans dat ze je baby kwaad kunnen doen is klein. Geef je borstvoeding dan is het toch verstandig een medicijn te kiezen waarvan bewezen is dat het niet in de borstvoeding terecht komt.

Psychologische behandeling
Een andere behandeloptie is verwijzing naar een psycholoog of andere deskundige om te praten. Er zijn verschillendebenaderingswijzen, de meeste worden door je verzekering gedekt bij een uitgebreid verzekeringspakket. Voorbeelden zijn:

  • Cognitieve therapie. Kort gezegd is deze behandeling gebaseerd op het idee dat bepaalde manieren van denken bepaalde geestelijke problemen in gang kunnen zetten of verergeren, bijvoorbeeld depressies. De therapeut helpt je je denkpatronen te begrijpen, en met name om schadelijke, contraproductieve en ‘negatieve’ gedachten die je depressief kunnen maken. Het doel is je manier van denken te veranderen om deze gedachten te vermijden, en om je gedachtepatronen productiever en realistischer te maken. De behandeling vindt meestal gedurende een aantal maanden tijdens wekelijks sessies plaats. In veel gevallen zal je tussen de sessies in ‘huiswerk’ meekrijgen.
  • Cognitieve gedragstherapie (CGT). Dit is een combinatie van cognitieve therapie en gedragstherapie. Het doel van gedragstherapie is om negatieve en contraproductieve gedragspatronen te veranderen. Kort gezegd helpt CGT mensen om hun manier van denken, voelen en handelen te veranderen. (Zie onze folder ‘CGT’ voor meer informatie).
  • Andere vormen van therapie, bijvoorbeeld: interpersoonlijke therapie, probleemoplossende therapie en psychodynamische therapie. Een aantal onderzoeken toont dat behandeling met een aantal weken korte gesprekssessies in de loop van een aantal weken goed kan zijn bij postnatale depressie.

Bij matige postnatale depressies is het aantal mensen dat met een psychologische behandeling geneest ongeveer even groot als het aantal dat met antidepressiva geneest. Bij ernstige postnatale depressies ligt genezing door gesprekstherapie lager, vanwege het feit dat mensen met een zware depressie vaak niet de motivatie hebben om aan een psychologische behandeling deel te nemen.

Ook is psychologische behandeling voor sommige vrouwen geen praktische oplossing vanwege de tijd die er in gaat zitten. En soms zijn er wachtlijsten, hoewel je die in geval van nood kunt ‘omzeilen’.
Uit sommige onderzoeken blijkt dat een combinatie van antidepressiva en gesprekstherapie een beter resultaat geeft dan behandeling met één van beide methodes.

Lichaamsbeweging
Regelmatige lichaamsbeweging, zoals joggen, zwemmen, fitness, etc., wordt geacht de symptomen van een postnatale depressie te verminderen (als je ertoe in staat bent).

Andere behandelingen

Sint-Janskruid
Dit is een antidepressivum in kruidenvorm die zonder recept bij de drogist te koop is. Het is de laatste tijd een populaire behandeling van depressie. Veel artsen raden het gebruik ervan echter af, omdat:

  • Het niet duidelijk is hoe goed het werkt. Hoewel sommige onderzoek suggereren dat het kan helpen bij depressies, zijn er andere onderzoeken die die uitkomst niet bevestigen.
  • Soms is er sprake van bijwerkingen. (Sommige mensen denken dat een ‘natuurlijk’ medicijn geen bijwerkingen geeft, dat is niet altijd waar. Ook in natuurlijke producten zitten stoffen waarop je kunt reageren).
  • Het kan reageren op andere medicijnen die je mogelijke gebruikt. Soms kan die reactie ernstige problemen veroorzaken. Zo kan je het niet samen gebruiken met Sintrom (antistolling), orale voorbehoedsmiddelen, cyclosporine, anticonvulsiva (tegen epilepsie), digoxine, theofylline en sommige medicijnen tegen HIV. Ook moet je het niet gebruiken samen met voorgeschreven antidepressiva.

Specialistische en andere ziekenhuisbehandelingen
Andere behandelingen, zoals specialistische medicijnen of elektroshock behandelingen kunnen worden aangeraden als je een zware depressie hebt en andere behandelingen niet hebben geholpen. Dit komt zelden voor.

Wat je (niet) moet doen als je depressief bent

  • Krop geen dingen op en probeer het niet ‘in je eentje’. Probeer de mensen om je heen te vertellen hoe je je voelt. Het is geen teken van zwakte om te huilen of toe te geven dat je het moeilijk hebt.
  • Wanhoop niet – de meeste mensen met een depressie worden beter. Het is belangrijk dit te onthouden. 
  • Zoek afleiding door andere dingen te doen. Probeer dingen te doen die niet veel concentratie vergen en die afleiding bieden, zoals TV kijken. Als je moeite hebt met slapen, dan zijn TV en radio ’s nachts een goede optie. 
  • Eet regelmatig, zelfs als je geen trek hebt. 
  • Drink niet teveel alcohol, hoewel de verleiding groot kan zijn, omdat het directe effect de symptomen wat lijkt weg te nemen. Op termijn zal het de problemen echter alleen maar erger maken. 
  • Neem geen grote beslissingen als je depressief bent. Probeer belangrijke beslissingen in verband met relaties, werk of geldzaken zoveel mogelijk uit te stellen tot je weer beter bent. 
  • Laat het je arts weten als je denkt dat je achteruit gaat, met name als je zelfmoordgedachten hebt.

Zal het me later weer overkomen?

Als je in het verleden een postnatale depressie hebt gehad, dan is de kans dat het een volgende keer weer gebeurt groter dan gemiddeld. Ongeveer 30% van de moeders die eerder een postnatale depressie hebben gehad, hebben er na de volgende zwangerschap weer last van. Bij een volgende zwangerschap kun je voorbereid zijn en je arts ook zodat je sneller en beter kan worden behandeld.

Wat is postnatale psychose?

postnatale psychose is een weinig voorkomende, maar ernstige, vorm van depressie die na de geboorte van een kind kan voorkomen. Naast de eerder genoemde symptomen van depressie, is er hierbij sprake van ernstiger symptomen, zoals waangedachten, hallucinaties (zoals het horen van stemmen), vreemd gedrag en irrationele gedachten. Het kan zijn dat je je er niet van bewust bent dat je lijdt aan een postnatale psychose. Je omgeving zal het echter wel kunnen zien. Bij een psychose bestaat er een groter risico dat de moeder haar kind of zichzelf iets aan zal doen. Het is dus van belang medische hulp in te schakelen.

NB: de meeste vrouwen met een postnatale depressie krijgen geen postnatale psychose.