Primaire leverkanker

Wat doet de lever?

De lever ligt in het bovenste rechter gedeelte van de buik. De functies zijn:

  • Het opslaan van glycogeen (brandstof voor het lichaam) wat opgebouwd is uit suikers. Wanneer dat nodig is, breekt het glycogeen af tot glucose en wordt het aan de bloedbaan afgegeven.
  • Helpt om vetten en proteïnen van verteerd eten te verwerken.
  • Het maken van proteïnen (eiwitten) die essentieel zijn voor de bloedstolling (stollingsfactoren).
  • Het verwerken en afbreken van medicijnen.
  • Helpt om alcohol of andere gifstoffen te verwerken of te verwijderen. 
  • Het maken van gal wat vanuit de lever naar de darm gaat om te helpen het eten te verteren.

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de lichaamscellen. Het lichaam bestaat uit miljoenen van die cellen. Er zijn heel veel verschillende soorten cellen en daardoor kunnen er ook heel veel verschillende soorten kanker ontstaan. Wat bij alle soorten kanker echter hetzelfde is, is dat de kankercellen zich abnormaal en ongecontroleerd vermeerderen.

Een kwaadaardige tumor is een zwelling (bult), bestaande uit weefsel dat is opgebouwd uit kankercellen, die maar voortgaan zich te vermenigvuldigen. Daardoor blijft de tumor doorgroeien. Kwaadaardige tumoren kunnen naastgelegen weefsels en organen aantasten en schade veroorzaken.

Kwaadaardige tumoren kunnen er ook toe leiden dat kanker zich door het lichaam verspreidt. Dat gebeurt als een paar cellen van de (primaire) tumor afbreken en via de bloedsomloop of de lymfeklieren in andere delen van het lichaam terechtkomen.
Die kleine groep cellen kan gaan groeien en een tweede tumor vormen (metastase of ‘dochtergezwel’). Vervolgens kunnen ook deze metastasen weer cellen verspreiden door het lichaam.

Sommige soorten kanker zijn ernstiger dan andere. Bepaalde soorten zijn ook relatief makkelijk te behandelen (vooral als ze vroeg ontdekt worden).

Kanker is dus lang niet altijd en niet bij iedereen hetzelfde. Daarom is het erg belangrijk om heel precies na te gaan om welk type het gaat, hoe het zich tot dan toe heeft ontwikkeld, hoe groot de tumor is en of er uitzaaiingen zijn. Daardoor is het mogelijk om een zo betrouwbaar mogelijke behandeling te bepalen, met uitzicht op een goed (‘genezend’) resultaat.
(Lees ook het artikel: ‘Kanker – Wat is kanker? En wat zijn tumoren? Voor een algemeen inzicht in kanker).

Wat is primaire leverkanker?

Kanker van de lever kan verdeeld worden in primaire leverkanker en secundaire leverkanker:

  • Primaire leverkanker betekent dat de kanker is begonnen (zijn origine heeft) in de lever. In Nederland komt dit weinig voor: tussen de 1 en 2 personen op 100.000. Het ontstaat met name bij mensen boven de 60 jaar, wat vakerbij mannen. Maar wereldwijd is het een van de meest voorkomende kankers.
  • Secundaire leverkanker betekent dat een kanker die in een ander deel van het lichaam begonnen is zich heeft uitgezaaid naar de lever (metastasen). Veel soorten kanker kunnen zich naar de lever uitzaaien. Meestal betreft het kanker van de darm, alvleesklier, maag, longen of borst. Het gedrag, de behandeling en de prognose van secundaire leverkanker is meestal heel anders dan die van primaire leverkanker.

De rest van deze folder gaat alleen over primaire leverkanker. Meer in het bijzonder gaat het over het hepatocellulair carcinoom (hepatoom of levercelkanker), de meest voorkomende soort primaire leverkanker.

Er zijn verschillende soorten van primaire leverkanker, namelijk:

  • Hepatocellulair carcinoom (HCC). Dit is de meest voorkomende soort (ongeveer 90% van de gevallen). Het wordt soms hepatoom genoemd. Deze kanker begint in een levercel (hepatocyt) die kwaadaardig wordt. (De meerderheid van de lever is opgebouwd uit hepatocyten). Een HCC ontwikkelt zich meestal als een complicatie van leverziekten zoals cirrose (verlittekenen van de lever) of vormen van hepatitis (leverontsteking).
  • Fibrolamellair hepatoom is een zeldzame subsoort van HCC. Het ontwikkelt zich kenmerkend in een lever die daarvoor gezond was. 
  • Cholangiocarcinoom. Dit is ongebruikelijk. Het ontwikkelt zich vanuit cellen die in de galwegen liggen.
  • Hepatoblastoom. Dit is een zeer zeldzame kanker die soms bij jonge kinderen ontstaat.
  • Angiosarcoom. Ook deze vorm is zeer zeldzaam. Het ontwikkelt zich vanuit cellen in de bloedvaten van de lever.

Wat veroorzaakt primaire leverkanker?

Een kwaadaardige tumor begint bij een abnormale cel. De precieze reden waarom een cel kwaadaardig wordt is onduidelijk. Er wordt gedacht dat ‘iets’ bepaalde genen verandert of beschadigt in de cel. Dit zorgt ervoor dat de cel abnormaal wordt en zich ‘ongecontroleerd’ vermenigvuldigd. (Zie aparte folder ‘Kanker – Wat veroorzaakt kanker’ voor meer details).

De meeste mensen die een primaire leverkanker ontwikkelen hebben een of meer van de volgende ‘risicofactoren’ die de levercellen vatbaarder maken om kwaadaardig te worden (‘te ontaarden’):

Cirroe. Dit is een aandoening die ‘verlittekenen’ van de lever veroorzaakt. Het neigt langzaam te vorderen. In Nederland is de meest voorkomende oorzaak van cirrose overmatig alcohol gebruik of een infectie met hepatitis C. Er zijn nog verschillende andere oorzaken van cirrose. Noot: de meeste mensen met cirrose ontwikkelen geen kanker – het ontstaat slechts bij een klein aantal mensen met cirrose.

Lange tijd na een infectie met hepatitis B of C virus. Het duurt meestal 20-30 jaar nadat je voor het eerst geïnfecteerd raakt voordat je primaire leverkanker ontwikkelt. Hepatitis B of C kwam in Nederland niet veel voor, maar tegenwoordig wel vaker dan voorheen. Wereldwijd komt een dergelijke infectie echter veel voor, vooral in Azië en Afrika. Veel jonge kinderen in deze gebieden zijn geïnfecteerd met het hepatitis B virus. Dit is de reden waarom primaire leverkanker een veelvoorkomende kanker is bij relatief jonge mensen in deze gebieden is.
Het binnenkrijgen van gifstoffen. Bekend is bijvoorbeeld aflatoxine wat in sommige etenswaren voorkomt (bijvoorbeeld pinda’s), voornamelijk in ontwikkelingslanden.

Sommige aandoeningen die een aanhoudende ontsteking van de darm veroorzaken verhogen licht het risico op het ontwikkelen van een cholangiocarcinoom (een ongebruikelijke vorm van primaire leverkanker). Bijvoorbeeld colitis ulcerosa. Het komt zelden voor.

Er is enig bewijs dat roken het risico op het ontwikkelen van primaire leverkanker vergroot.
Een parasitaire infectie die voornamelijk voorkomt in Afrika en Azië verhoogt het risico op het ontwikkelen van een cholangiocarcinoom.

Wat zijn de symptomen van primaire leverkanker?

Er hoeven geen symptomen te zijn in vroege stadia van de ziekte. Naarmate de kanker groeit, ontwikkelen de eerste symptomen zich vrij vaag en niet specifiek. Je moet dan denken aan je in het algemeen niet goed voelen, misselijkheid, verlies van eetlust, gewichtsverlies en moeheid. Veel mensen die primaire leverkanker ontwikkelen hebben al klachten gerelateerd aan cirrose. Als je al cirrose hebt en je gezondheid snel slechter wordt, kan de oorzaak een sne ontwikkelende leverkanker zijn.

Naarmate de kanker zich verder ontwikkelt, kunnen zich ook meer specifieke symptomen ontwikkelen zoals:

  • Buikpijn in de leverstreek.
  • Icterus (geelzucht). Geelzucht is wanneer je ‘geel wordt’. Je merkt het meestal voor het eerst op wanneer het wit van je ogen geel wordt. Het is vanwege de opbouw van bilirubine wat gemaakt wordt in de lever. Geelzucht ontstaat als de galwegen geblokkeerd raken door de kanker. Gal en bilirubine kunnen niet afgevoerd worden uit de lever en lekken zo in de bloedbaan.
  • Jeuk (veroorzaakt door geelzucht).
  • Zwelling van de buik. Dit kan zijn vanwege:
    • De groeiende kanker zelf, en/of
    • Ascites. Dit is vocht dat zich ophoopt in de buik. Ascites is een symptoom van verschillende leverafwijkingen en ook van leverkanker.

Hoe wordt kanker van de lever gediagnosticeerd en beoordeeld?

Eerste beoordeling
Als een dokter je verdenkt van leverkanker dan krijg je een aantal onderzoeken.
Deze hebben tot doel:

  • Te bevestigen dat je kanker in de lever hebt. En ook dat het primaire leverkanker is en geen secundaire leverkanker.
  • Het stadium van de kanker te beoordelen. Dus nagaan hoe erg de lever aangetast is en of de kanker uitgezaaid is naar andere delen van het lichaam.
  • De staat van je leverfunctie en je algehele gezondheid te beoordelen.

Daarom zijn er een aantal onderzoeken nodig. Deze kunnen zijn:

  • Scans zoals een echo, CT-scan of MRI-scan. Deze kunnen helpen om de precieze locatie en uitbreiding van de kanker te laten zien.
  • Een leverbiopsie. Dit wordt meestal gedaan om de soort kanker te bevestigen. Een biopsie is wanneer een klein stukje weefsel verwijderd wordt uit een deel van het lichaam. Dit weefsel wordt dan onderzocht onder de microscoop om te kijken naar abnormale cellen.
  • Bloedonderzoeken helpen om de leverfunctie en je algehele gezondheid te beoordelen.
  • Andere onderzoeken kunnen gedaan worden als de bovenstaande onderzoeken de situatie niet verhelderen. Soms wordt een laparoscopie gedaan. Dit is een kleine operatie om ‘in de buik te kijken’ met een flexibele telescoop.

Er zijn aparte folders die deze onderzoeken meer in detail bespreken.

Alhoewel er geen programma is om leverkanker op te sporen als je een hoger risico hebt op het ontwikkelen van kanker (aanwezigheid van risicofactoren) dan wordt meestal geadviseerd om regelmatig bloedonderzoek te laten doen en een leverscan.

Wat zijn de behandelopties voor primaire leverkanker?

De meest gebruikte behandelingen die ingezet bij primaire leverkanker zijn operatie en chemotherapie. Er zijn ook andere methoden. De behandeling die in ieder geval apart geadviseerd wordt hangt af van verschillende factoren zoals:

  • De precieze plek van de primaire tumor in de lever.
  • Het stadium van de kanker (hoe groot de tumor is en of deze zich heeft uitgezaaid).
  • Je algehele gezondheid. Meer in het bijzonder de staat van je lever en leverfunctie (veel mensen met primaire leverkanker hebben ook een slechte leverfunctie als gevolg van cirrose).

Vanzelfsprekend moet je in gesprek gaan met je specialist. Die kan je de voor- en nadelen uitleggen van de diverse behandelmethoden, de mogelijke bijwerkingen en andere informatie geven over de tumor die je hebt.

Je moet ook het doel van de behandeling met je specialist bespreken. Bijvoorbeeld:

  • In sommige gevallen beoogt de behandeling de kanker te genezen. De beste kans op genezing bij primaire leverkanker is als het in een vroeg stadium gediagnosticeerd is en behandeld wordt. (Dokters gebruiken vaker het woord ‘remissie’ in plaats van ‘genezen’. Remissie betekent dat er geen bewijs meer van kanker is na de behandeling. Als sprake is van remissie kan je genezen zijn. Maar in sommige gevallen komt de kanker binnen een paar maanden of jaren terug. Dit is de reden waarom dokters soms liever niet het woord genezen gebruiken).
  • In andere gevallen beoogt de behandeling de kanker te reguleren. Als genezing niet realistisch is, is het met behandeling vaak mogelijk om groei en uitzaaiing terug te dringen zodat het proces minder snel gaat. Dit kan er voor zorgen dat je een tijd geen last hebt van klachten.
  • In sommige gevallen beoogt de behandeling de symptomen te verminderen (‘palliatieve zorg’). Bijvoorbeeld als de kanker vergevorderd is heb je behandelingen nodig zoals pijnstillers of andere behandelingen om je klachten te minderen. Sommige behandelingen kunnen ingezet worden om de tumor te verkleinen, zodat klachten ervan afnemen.

Chirurgie
Operatie die de kanker beoogt te genezen is een optie in sommige gevallen. Als de kanker klein is, niet uitgezaaid is buiten de lever en de rest van de lever gezond is, dan kan het mogelijk zijn om een deel van de lever waar de tumor zit weg te snijden. Gezond leverweefsel zal ‘teruggroeien’ naar zijn volledige grootte binnen een paar weken als een deel van de lever is weggesneden. Deze operatie is niet geschikt als je lever beschadigd is door ernstige cirrose (wat vaak bij mensen met primaire leverkanker het geval is).

Een levertransplantatie is een andere optie, maar weer alleen geschikt voor een klein aantal gevallen.

Chirurgie heeft ook een rol bij palliatieve zorg. Bijvoorbeeld als de geelzucht ernstig is, kan het mogelijk zijn om de blokkade van gal te verminderen door een ‘buisje’ in te brengen. Zo kan de gal dan weer in de darm komen. Een ander voorbeeld is om ascites te verminderen (vocht in de buik) als het ernstig is. Er wordt dan een drain door de buikwand in de buik geplaatst.

Chemotherapie
Chemotherapie is een behandeling van kanker met cytostatica, middelen die kankercellen doden, of ervoor zorgen dat ze stoppen met vermenigvuldigen. Het is niet waarschijnlijk dat dit genezend werkt bij primaire leverkanker maar het kan de tumor laten krimpen om het voortschrijden van de ziekte te vertragen.

Andere behandelingen
Diverse andere behandelingstechnieken worden soms gebruikt. Bijvoorbeeld:
Alcoholablatie. Ablatie betekent ‘vernietigen’. Bij deze behandeling wordt alcohol in de tumor geïnjecteerd. De alcohol doodt de kankercellen.

Radiofrequentie-ablatie. Bij deze behandeling wordt er een naald in de tumor geplaatst. Stralingsgolven met een hoge intensiteit of laserlicht wordt dan door de naald gestraald. Dit verwarmt de kankercellen en doodt deze.
Cryotherapie. Bij deze behandeling wordt een klein metalen object gevuld met vloeibare stikstof, in de tumor geplaatst. Deze vloeibare stikstof vriest de kankercellen dood.

Chemo-embolisatie. Bij deze behandeling worden medicijnen die gebruikt worden voor chemotherapie gemengd met vettige stoffen. Dit mengsel wordt dan geïnjecteerd in de takken van de leverslagader (arteria hepatica) die de tumor van bloed voorzien. De vettige stoffen dragen ertoe bij dat de chemotherapie langer in de lever aanwezig blijven zodat ze effectiever kunnen zijn in het doden van de kankercellen.

Radiotherapie (bestraling). Dit is een behandeling die gebruik maakt van hoogenergetische straling gericht op het kwaadaardige weefsel. Dit doodt kankercellen of stopt de vermenigvuldiging van kankercellen. Radiotherapie wordt niet vaak gebruikt bij primaire leverkanker (niet erg effectief) behalve bij het zeldzame cholangiocarcinoom (daarbij werkt bestraling beter).

Er worden nieuwe medicijnen ontwikkeld voor de behandeling van leverkanker. Bijvoorbeeld, sorafenib (Nexavar) is een medicijn dat een ‘multi-targeted kinase inhibitor’ heet. Het verstoort de groei van kankercellen. Onderzoek heeft uitgewezen dat sorafenib kan werken bij mensen met vergevorderd hepatocellulair carcinoom.

Wat is de prognose?

Het vooruitzicht is over het algemeen slecht. Veel mensen die primaire leverkanker ontwikkelen hebben vaak al een slechte gezondheid door cirrose. De beste kans op een genezing is met operatie wanneer de tumor nog klein is, niet uitgezaaid is en de rest van je lever relatief gezond is. Dit is slechts in een minderheid van de gevallen. De verschillende andere behandelingen die boven zijn beschreven kunnen de voortgang van de ziekte vertragen, maar zijn niet vaak genezend.

De behandeling van kanker is een ontwikkelingsgebied in de geneeskunde. Nieuwe behandelingen worden nog steeds ontwikkeld en de informatie over de prognose zoals  hierboven beschreven is zeer algemeen. De specialist die jouw geval kent, kan je meer nauwkeurige informatie geven over jouw prognose, en hoe goed jouw type tumor en het stadium van kanker zal kunnen reageren op de behandeling.