Ziekte of syndroom van Raynaud

Ook wel genoemd: 
Raynaudfenomeen

Wat is het Raynaudfenomeen?

Het Raynaudfenomeen, kortweg Raynaud genoemd, is een aandoening waarbij de kleine bloedvaten van de vingers en tenen vernauwen, meestal bij koude temperaturen. Soms zijn ook de bloedvaten in andere ‘uiteinden’ van het lichaam aangetast, zoals oren en neus.  Het fenomeen is vernoemd naar dr. Maurice Raynaud, de man die deze aandoening het eerst beschreef in 1862.

Wat zijn de oorzaken van het Raynaudfenomeen?

Primaire Raynaud - wanneer de oorzaak niet bekend is
In de meeste gevallen is er geen oorzaak bekend (meer dan 90% van de gevallen).  Dit is de zogenaamde primaire Raynaud.  De kleine bloedvaten in de vingers, tenen, etc. zijn gewoon gevoeliger dan normaal voor koude temperaturen.  De reden hiervoor is niet bekend. 
Symptomen ontstaan in sommige gevallen makkelijker dan in andere gevallen.  Zelfs koel weer, of iets uit de vriezer pakken, kan leiden tot symptomen bij sommige mensen.  Sterke emotie kan soms ook leiden tot symptomen.

Meestal worden alle vingers van beide handen getroffen bij primaire Raynaud.  Het zit vaak ook in de familie.  Vrouwen worden veel vaker getroffen dan mannen.  Het ontwikkelt zich meestal voor het eerst vóór het 30e jaar.  Er zijn geen andere symptomen afgezien van de hierboven beschreven en de klachten gaan volledig weg na elke aanval.

Secundaire Raynaud - te wijten aan een onderliggende oorzaak
In minder dan 10% van de gevallen is er een onderliggende oorzaak. Dit is de zogenaamde secundaire Raynaud.  Diverse aandoeningen aan de bloedvaten, gewrichten, spieren, zenuwen of de huid kunnen secundaire Raynaud veroorzaken.  Bijvoorbeeld scleroderma, reumatoïde artritis, multiple sclerose, SLE (systemische lupus erythematodes) en andere 'bindweefsel'-ziekten. Als je secundaire Raynaud hebt, kun je meestal nog andere klachten ontwikkelen naast de symptomen van Raynaud.  Raynaud is gewoon een kenmerkend onderdeel van de aandoening. Je kunt bijvoorbeeld ook gewrichtspijn, huiduitslag, gewrichtszwelling etc. ontwikkelen.

Vaak is de onderliggende aandoening al aanwezig en kun je Raynaud ontwikkelen als een complicatie. Soms treden de symptomen van Raynaud als eerste op en ontwikkelen andere uitingen van de onderliggende aandoening zich weken, maanden of zelfs jaren later.
Bij secundaire Raynaud kunnen de symptomen aan slechts een of twee vingers van een hand beginnen. Dit is in tegenstelling tot de primaire Raynaud waarbij alle vingers van beide handen meestal worden getroffen.  Bepaalde geneesmiddelen kunnen ook leiden tot secundaire Raynaud als een bijwerking (zie hieronder).

Hand-armvibratie syndroom (witte vinger door trillingen) is een veelvoorkomende oorzaak van secundaire Raynaud.  Dit wordt veroorzaakt door het regelmatig gebruik van trillende gereedschappen gedurende een langere tijd. Zo kan het zich voordoen bij bv. medewerkers in de scheepsbouw, mijnwerkers, wegwerkers, etc. Herhaalde trillingen gedurende lange(-re) tijd kunnen schade veroorzaken aan de kleine bloedvaten of hun zenuwvoorziening.

Hoe vaak komt het Raynaudfenomeen voor?

Het fenomeen van Raynaud is een veel voorkomende aandoening. Het ontstaat bij ongeveer 5% van de mensen. Tot 90% is primaire Raynaud. Dit ontwikkelt zich meestal het eerst bij tieners en jong-volwassenen, maar het kan zich ontwikkelen op elke leeftijd. Secundaire Raynaud kan op elke leeftijd ontstaan, wanneer de onderliggende aandoening ontstaat.