Ringworm op de hoofdhuid

Ook wel genoemd: 
Tinea capitis

Wat is ringworm?

Ringworm is een huidontsteking, veroorzaakt door een schimmel. Het is dus geen worm. De aandoening heeft deze naam gekregen, omdat de plekjes die optreden ringvormig zijn. Er zijn heel veel schimmels en sommige kunnen de huid, de nagels of de haren aantasten. In dit artikel gaan we dieper in op ringworm die met name de hoofdhuid aantast. Deze schimmel wordt ook wel tinea capitis genoemd. Andere artikelen behandelen schimmelinfecties aan de huid (ringworm, tinea corporis), aan de voeten (zwemmerseczeem), liezen (tinea cruris) en nagels.

Hoe loop je ringworm op de hoofdhuid op?

In de meeste gevallen wordt ringworm van mens op mens overgebracht door aanraken, gezamenlijk gebruik van handdoeken, enzovoorts. Schimmels en hun sporen kunnen lange tijd in leven blijven op kammen, borstels, ongewassen handdoeken, meubels en lakens.

Dragers
Sommige mensen zijn ‘dragers’ van de schimmel.Zij hebben de schimmel bij zich op de huid en de haren, maar zijn niet geïnfecteerd, dus er is niets te zien op de huid. Ze kunnen de schimmel wel overbrengen op anderen.

Soms kan er een ringwormbesmetting uitbreken binnen en gezin en zelfs op een school.
Via dieren. Honden, katten en andere huisdieren kunnen een schimmelinfectie bij zich dragen. Zo’n infectie kan makkelijk worden doorgegeven. Vooral aan kinderen. (Net als mensen, kunnen dieren behandeld worden tegen de schimmel. Ga hiervoor naar de dierenarts).

Boerderij
Ook boerderijdieren kunnen besmet zijn. Aanraken van, bijvoorbeeld, een hek rondom een weiland kan de schimmel al overbrengen.

Geen bijzondere oorzaak
Schimmels komen overal voor en je kunt dan ook ‘zomaar’ besmet raken. Schimmelsporen kunnen vanaf een besmet persoon in de lucht komen, door de wind worden verspreid en op je hoofd landen. De sporen kunnen zich daar ontwikkelen tot een schimmel en een infectie veroorzaken.

Ringworm op de hoofdhuid komt vooral voor bij jonge kinderen. Bij volwassenen is het zeldzaam. De reden daarvoor is waarschijnlijk dat de talglaag (sebum) op de hoofdhuid vanaf de tienerjaren toeneemt en de huid daardoor beter beschermt tegen schimmel.

Wat zijn de verschijnselen van ringworm op de hoofdhuid?

Vaak ziet de infectie er uit als een ernstige vorm van roos op verschillende plekken van het hoofd. Het moet niet worden verward met psoriasis.

Bij sommige infecties valt het haar voor een deel uit en ontstaan kale plekken. Die plekken zijn vaak ontstoken en hebben veel schilfers. Op de plekken staan verspreid kleine halfafgebroken haartjes. Soms ontstaan diverse pijnlijke puisten op het hoofd.

In een klein aantal gevallen groeit de ontsteking uit tot een bult met aan het oppervlak pusgevormde bultjes (een kerion). Deze bult is heel gevoelig en kan, als hij niet goed wordt behandeld, leiden tot littekens en haarverlies.
Bij een ernstige infectie zoals een kerion kan koorts optreden en voelen de lymfeklieren in de nek opgezwollen aan.

Hoe wordt ringworm op de hoofdhuid ontdekt (diagnose)?

De verschijnselen die zichtbaar zijn wijzen vaak al op een schimmelinfectie. Toch kan ringworm op de hoofdhuid gemakkelijk verward worden met andere aandoeningen. Vaak lijkt het op een ernstige vorm van roos of op psoriasis. Ook het haarverlies en de kale plekken zou kunnen wijzen op een ander soort aandoening.

Om zeker te zijn, zal de dokter wat haar of huidschilfers voor onderzoek naar een laboratorium sturen. Daar wordt het onder de microscoop bekeken en er wordt een ‘kweek’ gemaakt om bevestigd te krijgen dat inderdaad een schimmel de oorzaak is van de verschijnselen.

Algemeen advies als ringworm op de hoofdhuid wordt geconstateerd

Als vaststaat dat je kind ringworm op de hoofdhuid heeft, dan:

  • is het nodig dat je, voor zover mogelijk, alle voorwerpen schoonmaakt (desinfecteert met een reinigingsmiddel waarin chloor zit), waardoor er geen sporen van de schimmel meer aanzitten. Alles wat in contact is geweest met de hoofdhuid van het kind! Zoals: mutsen, kammen, kussens, dekens, scharen, enzovoorts.
    mag je geen handdoeken gebruiken waarmee het kind is afgedroogd. Gebruikte handdoeken moeten regelmatig gewassen worden.
  • is het niet nodig om kinderen thuis te houden van school. Je moet er natuurlijk wel voor zorgen dat de huid van het kind goed behandeld wordt, waardoor besmetting voorkomen wordt.
  • moet je de hoofdhuid van andere kinderen binnen het gezin goed nakijken. Zie je schilfers of haaruitval, ga dan naar de dokter.
  • moet je huisdieren ook goed controleren. Denk je dat ze ringworm hebben, ga dan naar de dierenarts.

Welke behandelingen zijn mogelijk?

Antischimmel medicijnen
Om ringworm op de hoofdhuid te behandelen is het nodig om antischimmel medicijnen in te nemen.
Terbinafine is een van de meest gebruikte medicijnen. Het is eigenlijk niet ontwikkeld om ringworm op de hoofdhuid te bestrijden, maar het werkt wel heel goed. Het moet 4 weken lang ingenomen worden. Alleen dan zorgt het ervoor dat de schimmel helemaal weg is van het hoofd.

Griseofulvine kan in plaats van terbinafine gebruikt worden. Meestal moet het 8 tot 12 weken worden ingenomen.
Behalve deze twee, wordt soms itraconazol (Sporanox) of fluconazol (Diflucan) voorgeschreven.

Antischimmel medicijnen worden meestal goed verdragen door kinderen. Ze hebben ook bijna nooit bijwerkingen.
Bij gebruik van griseofulvine moeten vrouwen er evenwel rekening mee houden dat ze gedurende het medicijngebruik en minimaal een maand erna niet zwanger mogen raken. Mannen moeten bij gebruik van griseofulvine tot zes maanden nadien een condoom gebruiken. Griseofulvine werkt namelijk schadelijk in op het voortplantingssysteem.
Het is dus altijd aan te raden om voor het gebruik de bijsluiter te lezen en goed na te gaan wat de eventuele gevolgen kunnen zijn van het gebruik van een bepaald medicijn.

Antischimmelcrème en -shampoo
Een speciale crème of shampoo zal de schimmel niet volledig verwijderen. Voornaamste oorzaak daarvan is dat de schimmels doordringen tot in de haarzakjes, waar de crème of shampoo niet kan komen. Ze zijn echter wel degelijk nuttig om te gebruiken naast de medicijnen, omdat ze de schimmel en schimmelsporen verwijderen van de haren en de hoofdhuid.

Gebruik daarom een crème en/of shampoo minstens twee keer in de week, naast de medicijnen. Bijvoorbeeld seleniumshampoo, ketoconazolshampoo of een terbinafinecrème. Bijkomend voordeel van crème en shampoo is, dat het ervoor zorgt dat de schimmel niet overgaat van kind op kind.

Zijn er bijwerkingen?

Als de ontsteking niet behandeld wordt, bestaat de kans op kale plekken en littekens op het hoofd. Soms kan de ontsteking leiden tot een ‘secundaire’ bacteriële huidontsteking. Die zal met antibiotica behandeld moeten worden.

Wat is het ‘contactgevaar’?

Moeten er maatregelen genomen worden ten opzichte van mensen die in contact zijn geweest met een persoon die is besmet met tinea capitis?

Soms kan de schimmel door iemand met zich meegedragen worden, zonder dat je verschijnselen ziet. Die personen worden ‘dragers’ genoemd. Om besmetting te voorkomen, is het goed als huisgenoten van iemand met tinea capitis zich laten onderzoeken. Daarvoor wordt een speciaal borsteltje door het haar gehaald en opgestuurd naar het laboratorium. Daar kan gezien worden of er schimmelsporen opzitten.

Is dat inderdaad het geval dan kan een behandeling worden voorgesteld om verspreiding te voorkomen. Bij een groot aantal schimmelsporen zal zo’n behandeling bestaan uit antischimmel medicijnen. Bij een lichtere vorm is een crème of shampoo wel voldoende.

Dergelijk ‘contactgevaar’ zal alleen gecontroleerd moeten worden binnen een gezin. Doen zich op een school of kinderdagverblijf echter binnen twee weken twee of meer gevallen van tinea capitis voor, dan moet dit bij de GGD gemeld worden (artikel 7, Infectieziektewet 1999). Doen zich meerdere gevallen in één groep voor, dan moeten alle kinderen grondig worden nagekeken.