Rusteloze benen syndroom

Ook wel genoemd: 
RLS

Wat is het rusteloze benen syndroom (RLS)?

Het rusteloze benen syndroom (RLS) wordt ook wel het syndroom van Ekbom genoemd, naar de arts die dit het eerst beschreef in 1945. Het is een aandoening waarbij je een drang hebt om je benen te bewegen. Dit wordt meestal veroorzaakt door een oncomfortabel of onaangenaam gevoel in de benen.

Wat zijn de symptomen van het rusteloze benen syndroom?

Veel mensen met RLS vinden het moeilijk het gevoel in hun benen te beschrijven. Het kan worden beschreven als een 'kruipend' gevoel, of 'als een elektrisch gevoel', of 'als kiespijn', of 'als water dat langs je been loopt', of 'als jeukende botten' of gewoon 'ongedurige, nerveuze of zenuwachtige benen', of gewoon ongemakkelijk. Soms beschrijven mensen een 'diep pijnlijk gevoel’ in hun benen. De onaangename gevoelens geven je de drang om te bewegen. Helemaal wanneer de onaangename gevoelens elke 10-60 seconden optreden en je zo heel onrustig wordt.

De symptomen:

  • Ontwikkelen zich meestal wanneer je rust - in het bijzonder wanneer je zit of in bed ligt. Het wordt nog erger als je een beperkte ruimte hebt, zoals in een bioscoop.
  • Nemen meestal toe in de avond. Bij veel mensen treedt het alleen op in de avond, vooral wanneer wordt geprobeerd om te slapen. De symptomen kunnen het moeilijk maken om te slapen. Dit kan een domino-effect veroorzaken van slecht slapen en vermoeidheid de volgende dag.
  • Worden meestal kortdurend verlicht door bewegen, wandelen, masseren of de benen strekken. Echter, de symptomen neigen terug te keren kort na rust.
  • Treden meestal op in beide benen. Af en toe worden de armen ook getroffen. Ongeveer 3 op 4 mensen met RLS hebben ook plotselinge schokken (onwillekeurige bewegingen) van hun benen als ze slapen. Dit zijn de zogenaamde periodieke bewegingen van de ledematen in de slaap. Deze bewegingen kunnen je wakker maken (en/of je partner). Soms treden deze schokken ook op in rust als je gewoon wakker bent.

De ernst van de symptomen kan variëren van een lichte rusteloosheid van de benen op sommige avonden tot een schrijnend probleem dat zich elke avond en nacht voordoet (en soms in de loop van de dag) en dat regelmatig de slaap verstoort. Veel mensen vallen ergens tussen deze uitersten. Als je matige of ernstige symptomen hebt, kan dit leiden tot angst en depressie bovenop de RLS.

Vermoeidheid
In aanvulling op de onaangename symptomen als deze zich voordoen, worden veel mensen met RLS chronisch moe. Dit is te wijten aan de symptomen van rusteloosheid en/of de onwillekeurige beenbewegingen die regelmatig een verstoorde nachtrust kunnen veroorzaken. Hierdoor kan een chronische vermoeidheid overdag ontstaan, als gevolg van gebrek aan slaap.

Wie krijgt rusteloze benen syndroom?

Ongeveer 1 op de 10 mensen ontwikkelt een zekere mate van RLS op enig moment in hun leven. Het kan zich bij iedereen en op elke leeftijd ontwikkelen.

Wat zijn de oorzaken van rusteloze benen syndroom?

De oorzaak is meestal niet bekend
Dit is de zogenaamde primaire of "idiopathische" RLS. Dit ontwikkelt zich het meest bij jongere volwassenen (onder de 45 jaar). Symptomen worden vaak langzaam erger door de jaren heen. Er wordt gedacht dat de oorzaak een licht gebrek is aan, of een verstoring is van een aantal chemische stoffen in de hersenen (neurotransmitters), vooral een tekort aan dopamine. Het is niet bekend waarom dit gebeurt. Er kan een genetische factor meespelen, aangezien primaire RLS soms in de familie vaker voorkomt.

Secundaire oorzaken
Symptomen van RLS kunnen zich ontwikkelen als een 'complicatie' van bepaalde andere toestanden.

Bijvoorbeeld:

  • Zwangerschap. Ongeveer 1 op de 5 zwangere vrouwen ontwikkelt RLS tijdens de zwangerschap (vooral in het laatste deel van de zwangerschap). Symptomen gaan vaak weg na de bevalling.
  • Gebrek aan ijzer (ijzerdeficiëntie) - wat kan leiden tot bloedarmoede. Als dit de oorzaak is, dan verdwijnen de symptomen van RLS doorgaans als je ijzertabletten neemt. 
  • Als bijwerking van sommige medicijnen. Zo kan het voorkomen bij gebruik van antidepressiva, antipsychotica, dopamine-antagonisten, antihistaminica, calcium kanaalblokkers (tegen hoge bloeddruk), fenytoïne of corticosteroïden.
  • Als een symptoom van een aantal andere aandoeningen. Het kan bijvoorbeeld optreden bij nierfalen, de ziekte van Parkinson, diabetes en een traag werkende schildklier.

​Hoe wordt het rusteloze benen syndroom gediagnosticeerd? Heb ik onderzoek nodig?

Een arts zal meestal de diagnose stellen op de typische symptomen. Er is geen onderzoek nodig om de diagnose te stellen. Wel kan onderzoek worden gedaan om een 'secundaire oorzaak' uit te sluiten. Bijvoorbeeld een bloedonderzoek om te controleren of er een gebrek aan ijzer is of om nierfalen uit te sluiten.

Wat is de behandeling voor rusteloze benen syndroom?

Behandeling van secundaire RLS is de onderliggende oorzaak behandelen zoals ijzerdeficiëntie, enz. Een verandering van medicatie kan worden geadviseerd als bijwerking van een geneesmiddel wordt gedacht verantwoordelijk voor de klachten te zijn. De meeste mensen met RLS hebben de primaire vorm.

Voor primaire RLS geldt dat als de klachten licht zijn en niet zo vaak voorkomen dat behandeling niet nodig of niet gewenst is. De meeste mensen zijn gerustgesteld als blijkt dat ze primaire RLS hebben en niet iets ergers. Als de symptomen lastig zijn, kan één of meer van de volgende adviezen worden gegeven:

Algemene maatregelen

  • Gewone afleiding zoals lezen of tv kijken kan helpen als de symptomen mild zijn.
  • Slaapadviezen als hulp om je slaappatronen te verbeteren. Dit betekent:
    • Probeert een regelmatige slaaproutine te vinden door elke dag op hetzelfde tijdstip naar bed gaan en op dezelfde tijd op te staan.
    • Doe geen dutje - vooral niet in de avond.
    • Doe gedurende de dag wat beenoefeningn (maar niet rond bedtijd).
    • Vermijd dranken die cafeïne bevatten (een stimulerend middel) vóór het slapen gaan.
    • Probeer te ontspannen voordat je naar bed gaat. Een ontspannend warm bad kan helpen.
    • Probeer eens een tijd hoe het gaat als je geheel geen cafeïne en alcohol gebruikt. (Deze stoffen kunnen de symptomen verergeren). Probeer dit een paar weken om te zien of de symptomen verbeteren. Als de symptomen verbeteren, kun je vervolgens uitproberen hoeveel cafeïne en/of alcohol de symptomen veroorzaakt.

Bewegen
Er zijn aanwijzingen dat regelmatige beweging overdag de symptomen van RLS en de periodieke bewegingen van de ledematen in de slaap kan verminderen. In een klein onderzoek zijn de deelnemers verdeeld in twee groepen. Een groep deed drie trainingssessies per week. De andere groep deed geen enkele oefening (de controlegroep). Na twaalf weken had de bewegingsgroep een aanzienlijke verbetering van de symptomen in vergelijking met de controlegroep. Verder onderzoek is nodig om deze resultaten te bevestigen. Maar het kan zeker geen kwaad om overdag regelmatige lichaamsbeweging uit te proberen om te zien of de symptomen verbeteren.

Medicijnen
Helpen bovenstaande maatregelen niet dan kan je arts medicatie adviseren. Dopamine agonisten zijn de meest gebruikte geneesmiddelen voor de behandeling van RLS. Er zijn verschillende soorten en merken. Dopamine agonisten verhogen een verlaagd niveau aan dopamine wat nogal eens het geval is bij mensen met RLS. De twee meest gebruikte dopamine agonisten voor de behandeling van RLS zijn ropinirol (Adartrel of Requip) en pramipexol (Sifrol). Er is een goede kans dat de symptomen hiermee verdwijnen of sterk afnemen.

Zoals bij alle medicatie moet het voordeel van de behandeling worden afgewogen tegen de mogelijke bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerkingen van deze geneesmiddelen zijn misselijkheid, licht gevoel in het hoofd, vermoeidheid en moeite met slapen. Veel mensen hebben niet of nauwelijks last van bijwerkingen en bij langer gebruik van de medicatie verdwijnen de bijwerkingen meestal.

Andere geneesmiddelen die soms worden gebruikt zijn: carbamazepine, gabapentine, krachtige pijnstillers en benzodiazepines. Slaat andere behandeling niet aan dan kun je in overleg met je arts één van deze middelen proberen.