Schildklierkanker

Wat is de schildklier?

De schildklier is een kleine klier in de hals die bestaat uit twee helften, de gehele schildklier is vlindervormig. De schildklier kan meestal niet gevoeld worden als die normaal van grootte is.

De schildklier bevat follikelcellen die de twee belangrijkste schildklierhormonen produceren, thyroxine (T4) en trijodothyronine (T3), hormonen die nodig zijn om het lichaam op de normale manier te laten functioneren. Deze hormonen beïnvloeden het hartritme, de lichaamstemperatuur en de hoeveelheid energie. De schildklier kan ook C-cellen bevatten die calcitonine maken, een hormoon dat de hoeveelheid calcium in het bloed helpt te controleren.

Wat is kanker?

Kanker is een ziekte van de lichaamscellen. Het lichaam bestaat uit miljoenen van die cellen. Er zijn heel veel verschillende soorten cellen en daardoor kunnen er ook heel veel verschillende soorten kanker ontstaan. Wat bij alle soorten kanker echter hetzelfde is, is dat de kankercellen zich abnormaal en ongecontroleerd vermeerderen.

Een kwaadaardige tumor is een zwelling (bult), bestaande uit weefsel dat is opgebouwd uit kankercellen, die maar voortgaan zich te vermenigvuldigen. Daardoor blijft de tumor doorgroeien. Kwaadaardige tumoren kunnen naastgelegen weefsels en organen aantasten en schade veroorzaken.

Kwaadaardige tumoren kunnen er ook toe leiden dat kanker zich door het lichaam verspreidt. Dat gebeurt als een paar cellen van de (primaire) tumor afbreken en via de bloedsomloop of de lymfeklieren in andere delen van het lichaam terechtkomen. Die kleine groep cellen kan gaan groeien en een tweede tumor vormen (metastase of ‘dochtergezwel’). Vervolgens kunnen ook deze metastasen weer cellen verspreiden door het lichaam.

Sommige soorten kanker zijn ernstiger dan andere. Bepaalde soorten zijn ook relatief makkelijk te behandelen (vooral als ze vroeg ontdekt worden).

Kanker is dus lang niet altijd en niet bij iedereen hetzelfde. Daarom is het erg belangrijk om heel precies na te gaan om welk type het gaat, hoe het zich tot dan toe heeft ontwikkeld, hoe groot de tumor is en of er uitzaaiingen zijn. Daardoor is het mogelijk om een zo betrouwbaar mogelijke behandeling te bepalen, met uitzicht op een goed (‘genezend’) resultaat.
(Lees ook het artikel: ‘Kanker – Wat is kanker? En wat zijn tumoren? Voor een algemeen inzicht in kanker).

Wat is schildklierkanker?

Er zijn verschillende typen schildklierkanker: 

  • Papillaire type. Dit is de meest voorkomende soort schildklierkanker.
  • Folliculaire type. Dit is een minder vaak voorkomend type schildklierkanker, dit komt meestal voor bij oudere mensen. Zowel papillaire als folliculaire schildklierkanker worden soms gedifferentieerde schildklierkanker genoemd. Ze groeien langzaam worden vaak op dezelfde wijze behandeld. 
  • Medullaire type. Dit is een zeldzaam type schildklierkanker dat in de familie kan zitten. Komt dit in je familie voor dan is regelmatig onderzoek nodig om uit te sluiten dat familieleden kanker krijgen. Dit type schildklierkanker groeit vanuit de C-cellen in de schildklier.
  • Anaplastische type. Dit is ook een zeldzaam type schildklierkanker. Het ontstaat meestal bij oudere mensen en groeit snel. In tegenstelling tot andere soorten schildklierkanker, kan het moeilijk te behandelen zijn.

De andere soorten kanker die zich kunnen ontwikkelen in de schildklier zijn lymfoom en Hurthle cell kanker (folliculaire schildklierkanker van Hashimoto). Deze soorten zullen niet besproken worden in deze folder.

80-90% van alle schildklierkankers zijn papillaire of folliculaire typen. Beide typen gaan uit van de follikelcellen van de schildklier. De meeste papillaire en folliculaire schildklierkankers groeien langzaam. Als ze vroeg ontdekt worden, kunnen de meeste succesvol behandeld worden.

Wat veroorzaakt schildklierkanker?

Een tumor begint met één abnormale cel. De precieze reden waarom een cel kwaadaardig wordt is onduidelijk. Er wordt gedacht dat ‘iets’ bepaalde genen in cellen beschadigt of verandert. Dit maakt de cel abnormaal waardoor deze zich ‘ongecontroleerd’ vermenigvuldigt. (Zie aparte folder genaamd ‘Kanker – wat veroorzaak kanker’ voor meer details).

Schildklierkanker komt naar verhouding niet zoveel voor. In Nederland en de westerse wereld ontstaat het bij gemiddeld 2 per 100.000 mensen per jaar. Vrouwen krijgen het vaker dan mannen. Ook al zijn de meeste mensen die schildklierkanker ontwikkelen van middelbare leeftijd of ouder, papillaire kanker van de schildklier kan echter ook jonge vrouwen overkomen, vaak tussen de leeftijd van 35 en 40 jaar.

Veel mensen ontwikkelen schildklierkanker zonder bepaalde aanleiding. Maar, bepaalde risicofactoren verhogen de kans dat schildklierkanker zich kan ontwikkelen. Dit zijn:

  • schildklieraandoeningen. Mensen die een niet-kwaadaardige schildklierziekte hebben zijn meer vatbaar om
  • schildklierkanker te ontwikkelen, bijvoorbeeld een gezwel (een vergrote schildklier ofwel struma), schildklierknopen (adenoma’s ofwel noduli) of ontstekingen van de schildklier (thyroiditis). Noot: het hebben van hypothyroidie (trage
  • schildklierwerking) of hyperthyroidie (versnelde schildklierwerking) verhoogt het risico op het ontwikkelen van schildklierkanker niet.
  • Voorafgaande bestraling. Schildklierkanker ontwikkelt zich vaker bij mensen die radiotherapie in de hals hebben gehad op jonge leeftijd. 
  • Familiegeschiedenis. Medullaire schildklierkanker kan veroorzaakt worden door het erven van afwijkende genen. Ongeveer een op vier mensen die medullaire schildklierkanker ontwikkelen hebben een afwijkend gen. 
  • Lage jodiumwaarden. Dit komt tegenwoordig bij ons nog zelden voor, maar kan optreden na voorafgaande bestraling.

Schildklierkanker lijkt wereldwijd wel toe te nemen, dit kan enerzijds omdat onderzoek en screening tegenwoordig beter ontwikkeld zijn, maar het komt ook vaker voor m.n. in gebieden die blootgesteld zijn geweest aan straling of kernrampen, zoals na Tsjernobyl.

Wat zijn de symptomen van schildklierkanker?

Kanker van de schildklier ontwikkelt zich meestal heel langzaam en veroorzaakt in het begin geen symptomen. Het meest voorkomende signaal is een kleine, pijnloze zwelling (nodus) in de hals/schildklier.
Andere symptomen die zich kunnen ontwikkelen naarmate de kanker groeit zijn:

  • Heesheid, of moeite met praten, of stemveranderingen.
  • Gezwollen lymfeklieren in de nek.
  • Moeite met slikken of ademen omdat de tumor tegen de slokdarm of luchtpijp drukt.
  • Pijn in de keel of hals.

Noot: de meeste noduli (zwellingen) in de schildklier zijn niet het gevolg van kanker. Slechts ongeveer 1 op 20 schildkliernoduli zijn het gevolg van kanker.

Hoe wordt schildklierkanker gediagnosticeerd en beoordeeld?

Een echo kan de grootte en de positie van de tumor te bepalen. Dit is een veilig en pijnloos onderzoek dat geluidsgolven gebruikt om beelden te vormen van organen en structuren binnenin je lichaam.

Een biopsie wordt meestal gedaan om kanker te bevestigen en ook om te onderzoeken welk soort schildklierkanker je hebt. Met een kleine naald wordt uit de zwelling in je hals wat weefsel verwijderd. Soms gebeurt dat onder echo-begeleiding, om de naald in de goede richting te plaatsen. De cellen worden onder een microscoop onderzocht. De cellen zien er anders uit, afhankelijk van welk type kanker je hebt.

Een ander onderzoek is radio-isotoop onderzoek van de schildklier. Dit onderzoek houdt in dat er een injectie met een kleine hoeveelheid licht radioactieve vloeistof (technetium of jodium) wordt ingebracht, waarna een scan wordt gemaakt van de schildklier. Kankercellen absorberen de radioactieve vloeistof niet zo goed als normale schildkliercellen en zo kunnen tumorgebieden in de schildklier gezien worden.

Beoordelen van de grootte en eventuele uitzaaiingen
Als je schildklierkanker hebt, kan verder onderzoek geadviseerd worden. Dit kan bestaan uit: een CT- of MRI-scan, bloedonderzoeken, een radio-isotope scan en soms ander onderzoek. (Zie de apare folders die deze onderzoeken in meer detail beschrijven).

Wat zijn de behandelmethoden bij schildklierkanker?
Behandelmethoden die overwogen kunnen worden zijn operatie, behandeling met radioactief jodium of radiotherapie (bestraling). Soms worden meerdere vormen van behandeling gegeven. De meeste typen schildklierkanker kunnen zeer succesvol behandeld worden en mensen met schildklierkanker kunnen genezen.

Je moet vanzelfsprekend overleggen met je eigen specialist. Die kent jouw geval, kan je de voor- en nadelen uitleggen van de diverse behandelmethoden, de mogelijke bijwerkingen en verdere informatie geven over jouw aandoening.
Je moet ook de doelen van de behandeling met je specialist bespreken. Bijvoorbeeld:

  • In sommige gevallen beoogt de behandeling de kanker te genezen. Sommige schildklierkankers kunnen genezen worden, meer in het bijzonder als ze in een vroeg stadium behandeld worden. . (Dokters gebruiken wel eens het woord ‘remissie’ in plaats van ‘genezen’. Remissie betekent dat er geen bewijs meer van kanker is na de behandeling. Is er remissie dan kan je genezen zijn. Maar, in sommige gevallen komt de kanker binnen een paar maanden of jaren terug. Dit is de reden waarom dokters soms liever niet het woord genezen gebruiken).
  • Soms beoogt de behandeling de kanker te reguleren. Als genezing niet realistisch is, is het met behandeling vaak mogelijk om groei en uitzaaiing terug te dringen zodat het proces zich minder snel voortzet. Dit kan er voor zorgen dat je een tijd geen last hebt van symptomen.
  • Of de behandeling beoogt de symptomen te verminderen. Bijvoorbeeld als de kanker vergevorderd is heb je behandeling nodig zoals pijnstilling of andere behandelingen om de pijn of andere symptomen te minderen. Sommige behandelingen kunnen de grootte van de kanker verkleinen zodat symptomen als gevolg van de groei afnemen (bv. pijn).

Operatie
Een operatie om de gehele (of soms een deel van de) schildklier te verwijderen wordt het meest gedaan. Soms verwijdert de chirurg ook een deel of alle, lymfeklieren die dichtbij de schildklier liggen, om te kijken of de kanker hierin uitgezaaid is. Dit vermindert het risico dat de tumor na de operatie terugkomt. Als de kanker in een vroeg stadium is en niet uitgezaaid is dan kan operatie genezend zijn.

Na je operatie, is moeten de schildklierhormonen waarschijnlijk aangevuld worden, wat levenslange hormoonsuppletie inhoudt. .

Behandeling met radioactief jodium. 
Vaak wordt na operatie (een) behandeling met radioactief jodium gegeven. Hierbij wordt radioactieve jodium (I-131) toegediend om kwaadaardige schildkliercellen te vernietigen in het hele lichaam. Deze behandeling wordt meestal gegeven als vloeistof of als capsules. De schildklierkankercellen absorberen het jodium (nemen het op) en krijgen daarmee een zeer hoge dosis bestraling, wat hen vernietigt. Omdat andere cellen in het lichaam het jodium niet opnemen worden deze cellen niet aangetast. Na een paar dagen is het radioactieve materiaal door je lichaam uitgescheiden.

Radioactief jodium wordt zelden tot niet gebruikt bij de medullaire of anaplastische vorm van schildklierkanker, omdat deze typen zelden op deze behandeling reageren.

Radiotherapie
Radiotherapie (bestraling) is een methode waarbij hoog-energetische straling wordt gericht op tumorweefsel. Dit doodt kankercellen of stopt de vermenigvuldiging van kankercellen. (Zie aparte folder ‘Radiotherapie’ voor meer details). Radiotherapie kan geadviseerd worden als je schildklierkanker hebt die niet reageert op behandeling met radioactief jodium.

Chemotherapie
Chemotherapie maakt gebruik van cytostatische middeleen die kankercellen doden, of ervoor zorgen dat ze stoppen met vermenigvuldigen. Zie aparte folder ‘Chemotherapie’ voor meer details.

Chemotherapie wordt zelden gebruikt om kanker van de schildklier te behandelen maar kan gebruikt worden als de kanker terugkomt of uitgezaaid is naar andere delen van het lichaam.

Vervolg na behandeling
Na je behandeling van schildklierkanker, wordt je gevolgd door je specialist en krijgt regelmatige controles en onderzoeken.

Met bloedonderzoek kun je het thyroglobuline bepalen. Thyroglobuline is een proteïne (eiwit) dat meestal alleen gemaakt wordt door een gezonde schildklier, maar het kan ook geproduceerd worden door papillaire of folliculaire schildklierkankercellen. Het meten van thyroglobulinewaarden is een manier om te ontdekken of er nog papillaire of folliculaire kankercellen zijn.

Daarnaast kan van tijd tot tijd een radio-actieve isotopenscan gemaakt worden, om zeker te weten dat er geen schildklierkankercellen uitgezaaid zijn.

Wat is de prognose?

Het vooruitzicht voor mensen met schildklierkanker is zeer goed. Mensen met papillaire of folliculaire schildklierkanker hebben een uitstekende kans met behandeling.

De behandeling van kanker is een ontwikkelingsgebied in de medische wereld. Nieuwe behandelingen worden nog steeds ontwikkeld en de informatie over de prognose zoals hierboven vermeld, is zeer algemeen. De specialist die jouw geval kent, kan je meer nauwkeurige informatie geven over jouw prognose en hoe goed jouw type en stadium van schildklierkanker vermoedelijk zal reageren op de behandeling.