Schurft

Ook wel genoemd: 
Scabies

Wat is schurft?

Schurft is een huidaandoening, veroorzaakt door een mijt (een klein insectje) genaamd Sarcoptes scabiei. De vrouwelijke mijten penetreren (passeren) de huid en leggen eitjes. Uit de eitjes komen de mijten – bij de eerste infectie na 2-6 weken, maar bij latere infecties al na een paar dagen. De meeste symptomen zijn te wijten aan een huidreactie op de mijten. Schurft komt veel voor. Precieze aantallen zijn in Nederland niet bekend.

Hoe krijg je schurft?

Je moet dicht en direct huidcontact hebben met een besmet persoon om schurft te krijgen en dat dan minstens 15 minuten aaneengesloten. De meeste gevallen worden overgedragen door de handen van een besmet persoon vast te houden. De handen worden meestal al eerste getroffen. Direct huidcontact via seks is een andere manier om de mijt door te geven, het komt dan ook vaker voor bij mensen met name met wisselende seksuele contacten. Gezien het feit dat er tamelijk lang huidcontact moet zijn voor overdracht van schurft, krijg je het waarschijnlijk niet door toevallig kort contact, zoals een handdruk of een knuffel.

Schurft kun je vooral krijgen bij intensieve lichamelijke verzorging van iemand met schurft, seksueel contact, gezamenlijk gebruik van beddengoed, handdoeken en bijvoorbeeld gezamenlijk gebruik van kleding, verkleedkleren en knuffelbeesten.

De mijten leven in de huid, maar gaan na een korte tijd dood als ze uit de buurt van de huid zijn. Iemand met schurft is besmettelijk zolang er eitjes en/of mijten in de huid aanwezig zijn. 24 uur ná de behandeling ben je niet meer besmettelijk. Soms zijn er uitbraken van schurft in kinderdagverblijven en bijvoorbeeld tehuizen; daar waar mensen regelmatig nauw contact hebben.

Wat zijn de symptomen?

  • Mijttunnels. Ze zitten in de huid als fijne, rode streepjes van ongeveer 2-10 mm lang. De meest voorkomende plekken waar ze voorkomen, zijn de losse huid tussen de vingers, de binnenkant van de polsen en de handen (palmen). Maar zij kunnen op elk deel van de huid voorkomen. Het kan zijn dat je het holletje niet in de gaten hebt, tot een uitslag of jeuk zich ontwikkelt.
  • Jeuk. De jeuk is vaak heftig. De jeuk zit eerst op één plek (vaak de handen) en verspreidt zich daarna naar andere plekken op de huid. De jeuk wordt erger door warmte, meestal ’s nachts of na een warm bad.
  • Huiduitslag. Er verschijnt huiduitslag, meestal kort nadat de jeuk is begonnen. Het is een vlekkerige rode huiduitslag die kan overal op het lichaam kan verschijnen. De uitslag is vaak het duidelijkst aan de binnenkant van de dijen, delen van de buik en billen, in de oksels en rond de tepels bij vrouwen.
  • Beschadiging van de huid. De soms lichte huidbeschading wordt ook veroorzaakt door krabben. In sommige gevallen wordt de beschadigde huid besmet door bacteriën - een 'secundaire' huidinfectie: rood, ontstoken, warm en zacht.

Opmerking: de jeuk en huiduitslag van schurft zijn te wijten aan een allergische reactie op de mijten. De jeuk en huiduitslag kunnen zich op elk deel van de huid ontwikkelen, ook 'uit de buurt van' waar de mijten zich eigenlijk aan het ingraven zijn. Soms weet je misschien niet dat je geïnfecteerd ben,t totdat een wijdverbreide jeuk en huiduitslag zich ontwikkelen. Je kunt de mijt doorgeven aan anderen, nog voordat je enige symptomen hebt.

Sommige mensen geloven dat ze onder de mijten zitten. Dit is meestal niet zo. Vaak zijn er maar een paar mijten op de huid en slechts een paar gangetjes. De allergische reactie geeft echter een meer wijdverbreide reactie op de huid van het lichaam.

Symptomen bij een herhaalde infectie
Zoals hiervoor beschreven, duurt het normaal 2-6 weken voordat de jeuk en huiduitslag zich ontwikkelen bij een eerste schurftinfectie. Bij een volgende aanval kunnen de klachten echter anders zijn. Vaak ontwikkelen jeuk en huiduitslag zich dan al binnen 1-3 dagen na besmetting met de mijt. Dit is omdat je al in contact bent gekomen met de mijt bij de eerste infectie. Je lichaam ‘herkent’ de mijt als het ware en reageert meteen.

Hoe wordt schurft gediagnosticeerd?

Schurft wordt meestal gediagnosticeerd op de typische symptomen en huiduitslag. Vaak zijn mijtgangetjes zichtbaar die de diagnose bevestigen. Het verschil is soms moeilijk te zien tussen de huiduitslag veroorzaakt door schurft en andere huidaandoeningen. Bij twijfel kan een stukje huidsraapsel naar het laboratorium gestuurd worden om onder de microscoop naar mijten te zoeken.

Als jeuk en huiduitslag zich ontwikkelen bij een aantal mensen in hetzelfde huis op ongeveer hetzelfde tijdstip, dan is schurft een waarschijnlijke oorzaak.

Wie moeten worden behandeld?

Schurft gaat zonder behandeling niet over! Behandeling is nodig voor:

  • Iedereen die heeft schurft EN ...
  • Alle leden van het huishouden, nauwe contacten en slaap-/seksuele partners van de getroffen persoon - zelfs al hebben ze geen symptomen. Dit komt doordat het maximaal zes weken kan duren voor de ontwikkeling van de symptomen nadat je besmet bent. Nauwe contacten van een besmet persoon kunnen worden geïnfecteerd, maar hebben dan zelf ook nog geen symptomen en kunnen de mijt weer doorgeven.

Opmerking: iedereen die wordt behandeld, moet worden behandeld op hetzelfde moment - dat betekent op dezelfde dag.

Wat is de behandeling van schurft?

Schurft is te genezen. De gebruikelijke behandeling is met permethrine 5% dermale crème of met Lindaan smeersel (emulsie). Permethrine is een insecticide dat de mijten doodt. Je kunt deze producten in de apotheek kopen of op recept, echter permethrine wordt niet door de verzekering vergoed. Ze zijn gemakkelijk toe te passen en werken doorgaans goed als je ze correct gebruikt. Zijn er na 1 week nog nieuwe huidverschijnselen en jeuk, dan mag je dezelfde behandeling nogmaals doen.  

  • knip de nagels kort:
  • smeer de voorgeschreven crème of het smeersel volgens de gebruiksaanwijzing in de bijsluiter op de schone, droge huid. Volg de instructies in de bijsluiter en behandel alle huiddelen en vooral die delen waar mijtgangetjes zitten. Wacht na een warme douche of een warm bad een uur met smeren tot de huid is afgekoeld. In de crème zit een stof die de schurftmijt doodt. Een warme huid neemt te veel van die stof op, en dat kan schadelijk zijn. Bij toepassing volgens de gebruiksaanwijzing is er geen gevaar;
  • na handen wassen, na toiletbezoek of na verschonen vanwege incontinentie moet je crème bijsmeren op de handen en de bilstreek;
  • afhankelijk van de soort crème moet deze 8 tot 12 uur inwerken. Volg de voorschriften. Gedurende de inwerktijd mag je je niet wassen. Als de inwerktijd is afgelopen, moet je het lichaam goed wassen en schone kleren aandoen;
  • kleren, lakens, slopen, dekens en knuffels die 72 uur voor de behandeling of tijdens de behandeling zijn gebruikt, moet je reinigen. Was ze op minimaal 60 graden Celsius;
  • moeilijk wasbare materialen (zoals dekens en sommige knuffels) kunt je, in plaats van ze te wassen, in een dichte zak stoppen en gedurende minimaal 72 uur op kamertemperatuur bewaren of minimaal 72 uur buiten luchten.
  • huisdieren hoeven niet behandeld te worden.
  • woonruimte hoeft niet extra intensief schoongemaakt te worden.
  • ontwikkel je een secundaire huidinfectie, raadpleeg dan je arts. Het kan zijn dat je antibiotica nodig hebt.

Blijft de jeuk aanwezig, overleg dan ook met je arts en probeer na te gaan of je de behandeling goed hebt toegepast en of iedereen in je omgeving op hetzelfde tijdstip is behandeld. Het is in principe niet nodig dat de arts na behandeling je huid nog controleert, tenzij zich complicaties voordoen.

Opmerking: je kunt nog steeds een tijd na een succesvolle behandeling jeuk hebben. Het is normaal dat het tot 2-3 weken duurt (en soms tot zes weken) voor de jeuk helemaal weggaat nadat de mijten zijn gedood door de behandeling. Zelfs na een succesvolle behandeling blijven in een klein aantal gevallen enkele bruinachtig rode jeukende bulten (knobbeltjes) tot 2 cm in diameter op de hiud aanwezig. Als dit gebeurt dan zitten ze het vaakst op de geslachtsorganen of in de oksels. Deze bultjes zijn niet besmettelijk en betekenen niet dat er nog mijten in de huid aanwezig zijn. Het is ‘gewoon’ een langdurige huidreactie op de schurftmijt. Ze gaan meestal binnen drie maanden weg, maar af en toe duurt het maximaal een jaar.

Behandeling van de jeuk
Er zijn methoden die de last van de jeuk kunnen helpen minderen. Een arts of apotheker kan hierover adviseren. Overwegingen zijn:

  • Kalmerende crème of lotion kan bijdragen tot vermindering van de jeuk. Je kunt een dergelijke crème 2-3 keer per dag aanbrengen.
  • Hydrocortisoncrème. Een lichte corticosteroïde crème die gemakkelijk een ontsteking kan verminderen en de jeuk kan verlichten.
  • Een antihistaminicum als chlooramfenicol. Dit vermindert de jeuk niet direct, maar kan je helpen bij het slapen als jeuk ´s nachts een probleem is (met name voor kinderen).

Korstende schurft (scabies Norvegica)
Deze vorm van schurft is ongebruikelijk, en de meeste mensen die schurft ontwikkelen, krijgen deze ernstige vorm niet. Korstende schurft is een infectie met vele duizenden mijten. Het treedt vooral op bij mensen met een slecht werkend immuunsysteem. Bijvoorbeeld mensen met HIV/Aids, mensen die chemotherapie moeten gebruiken of anderszins ernstig ziek zijn. De aandoening veroorzaakt een korstvormineg huiduitslag, vergelijkbaar met psoriasis. Deze vorm van schurft kan zich (snel) tot ernstige vormen uitbreiden en leiden tot ernstige secundaire bacteriële infecties. Vanwege de zware besmetting met de mijt, zijn mensen met korstende schurft erg besmettelijk. Overigens zullen gezonde mensen bij besmetting door iemand met scabies Norvegica gewoonlijk een 'normale' schurft ontwikkelen (zie hiervoor).