Spatader in het scrotum

Ook wel genoemd: 
Varicocèle

Wat is een varicocèle?

Een varicocele is een verzameling van vergrote (verwijde) aders (bloedvaten) in de balzak. Het doet zich naast en boven één of beide teelballen (testikels) voor. De getroffen aders zitten in de zaadstreng. De zaadstreng is een soort slang die van elke teelbal naar de onderbuik leidt. Je voelt de zaadstreng  boven elke teelbal in het bovenste deel van het scrotum. De zaadstreng bevat de zaadleider (de buis die zaadcellen uit de teelballen naar de penis vervoert), bloedvaten, lymfen en zenuwen.

Normaal gesproken kun je de aders in de zaadstreng die het bloed van de teelballen vervoeren, niet zien of voelen. Als je een varicocèle hebt, worden de aderen groter (ze vergroten of verwijden) en dit maakt hen meer opvallend. Het is vergelijkbaar met spataderen in de benen. De omvang van een varicocèle kan variëren. Van een grote varicocèle wordt wel eens gezegd dat het eruit ziet en voelt als een zak wormen in het scrotum .

Wie krijgt een varicocèle?

Varicocèles komen veel voor. Ongeveer 1 op de 7 mannen ontwikkelt een varicocèle - meestal tussen de 15 en 25 jaar. In ongeveer de helft van de gevallen zit de varicocèle aan de linkerkant. In iets minder dan de helft van de gevallen is er één aan beide zijden. In een klein aantal gevallen zit het alleen rechts. De reden dat de meesten aan de linkerkant voorkomen, is vanwege de verschillende route die aderen nemen aan de linkerkant van het scrotum ten opzichte van de rechterkant.

Wat zijn de symptomen van een varicocèle?

Varicocèle is meestal pijnloos en veroorzaakt geen symptomen. Een klein aantal mannen merkt een 'trekkend' gevoel of licht ongemak door de varicocèle. Dit komt vaak voor aan het eind van de dag, vooral als je de hele dag hebt gestaan. De omvang van een varicocèle varieert. Sommigen kunnen niet worden gezien, alleen gevoeld. Anderen zijn groot en gemakkelijk te zien. Als je ligt, wordt het bloed uit de aderen weggevoerd en lijkt de varicocèle te verdwijnen. Als je staat, trekt de zwaartekracht het bloed weer terug in de aderen en komt de varicocèle terug.

Kleine teelballen
Als een grote varicocèle zich ontwikkelt als je een tiener bent, kan het zo zijn dat de teelbal aan de kant van de varicocèle zich niet zo goed ontwikkelt als verwacht. De teelballen kunnen dan uiteindelijk kleiner zijn dan normaal. Dit kan ook bijdragen tot onvruchtbaarheid. Het plotselinge ontstaan van een varicocèle bij een oudere man Zelden ontwikkelt een varicocèle zich als een symptoom van een blokkade van een grotere ader in de buik (zie hieronder). Dit zou normaal gesproken alleen voorkomen bij mannen boven de 40.

Wat is de oorzaak van een varicocèle?

In de meeste gevallen is de reden waarom de aders groter worden, dat de kleppen van de kleine aderen in de balzak niet goed functioneren. Er zijn éénrichtingsverkeer kleppen op en langs de vaatwanden. De kleppen openen zich om bloed naar het hart te laten stromen, maar sluiten wanneer de bloedstroom vertraagt om tegen te gaan dat het bloed terugstroomt.

Als deze kleppen niet goed werken, kan het bloed wel terugstromen (als gevolg van de zwaartekracht) en in de lagere delen van de ader samenstromen tot een varicocèle. (Dit is vergelijkbaar met hoe spataderen in de benen zich vormen).

Het is niet duidelijk waarom de kleppen niet goed werken. Zelden kan een varicocèle zich ontwikkelen als er een blokkade in de grotere aderen hoger in de buik is. Dit brengt weer druk op de kleinere aderen in de balzak, die vervolgens groter worden. Dit is alleen te verwachten bij mannen ouder dan 40 jaar. Bijvoorbeeld kan een varicocèle die zich plotseling ontwikkelt bij een oudere man, erop duiden dat een tumor van de nier zich heeft ontwikkeld die op de aderen drukt. Maar het moet worden benadrukt dat de grote meerderheid van de varicocèlen zich ontwikkelt bij tieners en jonge mannen en niet te wijten is aan een ernstige aandoening.De kleppen functioneren niet goed.Terugstroom van bloed naar beneden wordt niet tegengegaan en stasis (stilstand) van bloed zorgt ervoor dat de vene vergroot.

Wat is de behandeling voor varicocèlen?

Geen actieve behandeling is nodig in de meeste gevallen.
Als een varicocèle geen symptomen of problemen veroorzaakt, is het het beste om het met rust te laten. Als er slechts een licht ongemak is, kunnen ondersteunende onderbroeken (in plaats van boxershorts) helpen om het ongemak te verhelpen of voorkomen. Als een varicocèle zich ontwikkelt bij een tiener, dan kan je arts de groei van de teelballen in de gaten willen houden. Er kan bijvoorbeeld een jaarlijkse meting van de testikels worden geadviseerd. Dit kan helpen om te verhelderen of een teelbal tot zijn volle omvang groeit.

Behandeling kan worden geadviseerd in bepaalde situaties. Behandeling kan bijvoorbeeld worden geadviseerd als je blijvend ongemak ervaart. Ook kan behandeling worden aanbevolen als een teelbal van een tiener met een varicocèle niet voldoende groeit.De behandeling omvat het afbinden van de aderen die vergroot zijn. Een andere methode is omeen speciale stof in de aderen te injecteren om ze te blokkeren. Beide methoden zijn meestal succesvol. De chirurg zal adviseren over de voor- en nadelen van de verschillende technieken.

Sommige mannen hebben echter na een succesvolle behandeling een terugkomde varicocèle, maanden of jaren later. Dit komt omdat de achtergebleven aderen die het bloed uit de teelballen te vervoeren, zelf ook vergroten of verwijden door het extra ‘werk’ wat ze moeten verrichten. Een herhaling kan op dezelfde wijze worden behandeld als de eerste keer.

Is behandeling voor varicocèle een mogelijke remedie voor mannelijke onvruchtbaarheid?
Waarschijnlijk niet. Gedurende vele jaren werd er gedacht dat door het behandelen van een varicocèle bij een onvruchtbare man zijn kans zou stijgen om weer vruchtbaar te worden. Onderzoeken hebben aangetoond dat na de behandeling de hoeveelheid zaadcellen kan verbeteren. Dit zou mogelijk de kans op vruchtbaarheid te vergroten. Sommige onderzoeken tonen aan dat de vruchtbaarheid inderdaad kan worden verhoogd met de behandeling.

Echter uit een recente grote analyse (meta-analyse) van onderzoeken over dit onderwerp bleek dat er geen goed bewijs is om te zeggen dat de vruchtbaarheid inderdaad wordt verhoogd door de behandeling. Sommige deskundigen zijn kritisch over deze analyse en houden vol dat er meer onderzoek nodig is om te verduidelijken of de behandeling van een varicocèle de vruchtbaarheid verbetert. Als je onvruchtbaar bent, zal je specialist adviseren over huidig onderzoek met betrekking tot deze kwestie. Gelukkig zijn de meeste mannen met een varicocèle niet onvruchtbaar.