Steenpuisten en karbonkels

Ook wel genoemd: 
Furunculose

Wat zijn steenpuisten en karbonkels?

  • Een furunkel (steenpuist) is een infectie van een haarzakje. (Het grootste deel van de huid is bedekt met kleine haartjes die uit haarzakjes groeien). Meestal worden steenpuisten veroorzaakt door een bacterie genaamd Staphylococcus aureus, welke normaal gesproken als ‘vaste bewoner’ op de huid voorkomt. Een steenpuist ziet er uit als een kleine rode knobbel op de huid, die gevoelig is. De omliggende huid kan opgezwollen en ontstoken zijn. Pus (dikke, geïnfecteerde vloeistof) vult het midden van de steenpuist.
  • Bij een karbonkel raken een aantal haarzakjes naast elkaar geïnfecteerd. Het is als een ‘meervoudige steenpuist’, er bevinden zich meerdere ontstekingshaarden (‘puskoppen’) in een karbonkel.
  • Chronische furunculose is een aandoening waarbij je een tijd lang grote aantallen steenpuisten hebt. De steenpuisten kunnen voortdurend opkomen, of slechts van tijd tot tijd, maar wel gedurende een langere periode achtereen.

Wie krijgt steenpuisten en hoe ontwikkelen ze zich?

Steenpuisten kunnen zich op ieder harig deel van de huid ontwikkelen, op plekken waar frictie (wrijving) is of waar de huid bezweet is, bijvoorbeeld in de nek, in het gezicht, op de armen, op de billen en rond de anus. Karbonkels komen het meest voor achterin de nek of op de dijen.

Iedereen kan op elke leeftijd last krijgen van een steenpuist of karbonkel. Ze komen echter weinig bij kinderen voor en het meest bij tieners en jonge volwassenen. Je loopt een groter risico één van de twee aandoeningen te krijgen als je:

  • Andere huidaandoeningen hebt waarbij de kans bestaat dat je gaat krabben en de huid beschadigt, bijvoorbeeld eczeem of schurft.
  • Overgewicht hebt.
  • Een slecht werkend immuunsysteem hebt, waardoor normale ‘bewoners’ van de huid de kans krijgen zich te vermenigvuldigen.
  • Een ziekte hebt die je zwak of algeheel onwel maakt, of die het immuunsysteem uitput; steenpuisten komen bijvoorbeeld vaker voor bij mensen met diabetes mellitus.
  • Je een drager bent van de Staphylokok (zie verderop).

Wat is de behandeling van een steenpuist of karbonkel?

  • Kleine steenpuisten verdwijnen soms ook zonder behandeling. Je kunt de pijn verzachten door de steenpuist 3-4 keer per dag 30 minuten te bedekken met in water gedrenkt katoen of watten. (Zorg er voor dat het water niet te heet is, zodat je je niet brandt).
  • Grotere steenpuisten en karbonkels kunnen het beste worden behandeld door de pus te verwijderen. Soms gebeurt dit door een arts, die met een injectiespuit de pus verwijderd. Soms is een kleine snee in de huid nodig om de pus eruit te kunnen laten lopen. De wond wordt bedekt met een verband totdat deze is genezen. Dat gebeurt in de regel snel nadat de pus is verwijderd.
  • Soms wordt er bovendien een antibioticakuur voorgeschreven om de infectie van de huid te laten verdwijnen.

En als ze niet worden behandeld?
Een steenpuist kan groter worden, en strakker en pijnlijker aanvoelen naarmate er meer pus in komt. In de meeste gevallen ‘barst’ de steenpuist na een paar dagen open en lekt de pus op de huid. De pijn wordt dan meestal minder heftig. Nadat de pus uit de steenpuist is verdwenen, zal de ontstoken huid in de regel met een paar dagen genezen. Wel kan er een litteken achterblijven.

Een karbonkel groeit in de meeste gevallen in een paar dagen tot een diameter van 3-10 centimeter, soms meer. Na 5-7 dagen verschijnen er meerdere met pus gevulde ‘kopjes’ op de huid en begint de pus uit de karbonkel te lekken. Daarna kan de karbonkel in elkaar zakken en een zweer op de huid veroorzaken voordat de infectie langzaam verdwijnt. Daarna geneest de huid in de regel en blijft er een diep litteken achter.

Zolang er een infectie met pus in de huid aanwezig zijn, bestaat het risico dat enkele bacteriën in de bloedbaan terecht komen en elders in het lichaam infecties veroorzaken. Dit komt niet veel voor, maar het kan leiden tot ernstige infecties van de botten, de hersenen of andere delen van het lichaam.

Chronische furunculose (terugkerende steenpuisten)

Als je terugkerende steenpuisten ontwikkelt, kan je arts onderzoek aanraden om te zien of er een onderliggende oorzaak is. Bijvoorbeeld om te zien of je een slecht werkend immuunsysteem (afweersysteem) hebt.

Eén van de mogelijke oorzaken van terugkerende steenpuisten bij overigens gezonde mensen is dat jij, of iemand in je familie, drager is van de Staphylococcus bacterie. Dat wil zeggen dat er een aantal van deze bacteriën, zonder schade aan te richten, op je huid leeft, of in je neus. Als je drager bent van deze bacterie, loop je een verhoogd risico op huidinfecties en steenpuisten. De bacterie kan met name toeslaan bij een snee of andere beschadiging van de huid. Behandeling met antibiotica en/of een antibiotische neuscrème kunnen de bacterie uitroeien en de kans op steenpuisten en andere soorten huidinfecties verminderen.